قطعی سراسری اینترنت و استقرار گسترده نیروهای امنیتی در شهرهای بزرگ ایران در پی آغاز اعتراضات

تنها چند روز پس از معرفی رسمی مجتبی خامنه‌ای به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی و تغییرات گسترده در کادر فرماندهی سپاه پاسداران، شهرهای بزرگ ایران روز جمعه شاهد یکی از سنگین‌ترین استقرار نیروهای امنیتی در سال‌های اخیر بودند. از ساعات اولیه بامداد، یگان‌های ویژه ضدشورش، نیروهای بسیج و خودروهای زرهی در میادین اصلی تهران، اصفهان، شیراز، تبریز و زاهدان مستقر شدند. این اقدام پیشگیرانه همزمان با برگزاری اولین نماز جمعه در دوران رهبری جدید صورت گرفته است، جایی که انتظار می‌رفت هسته‌های اولیه اعتراضات مردمی شکل بگیرد.[1][2]

همزمان با حضور فیزیکی نیروهای امنیتی، دسترسی به اینترنت در سراسر ایران با اختلالات بی‌سابقه‌ای مواجه شد. سازمان نت‌بلاکس که ترافیک جهانی اینترنت را رصد می‌کند، تایید کرد که از ساعت ۸ صبح به وقت محلی، سطح دسترسی به اینترنت در ایران به حدود ۱۲ درصد میزان معمول کاهش یافته است. این قطعی که شامل اختلال شدید در شبکه‌های تلفن همراه و اینترنت خانگی می‌شود، عملاً ارتباط ایرانیان با دنیای خارج و همچنین ارتباطات داخلی را فلج کرده است.[3][6]

رسانه‌های نزدیک به نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی، این تحرکات را در قالب «رزمایش‌های امنیتی» توصیف کرده‌اند. خبرگزاری فارس وابسته به سپاه پاسداران، استقرار نیروها را بخشی از «رزمایش اقتدار شهری» برای تضمین امنیت شهروندان در دوران گذار خواند و نسبت به هرگونه تحرک «عوامل نفوذی دشمن» هشدار داد. خبرگزاری تسنیم نیز با انتشار تصاویری گزینشی از خیابان‌های خلوت، تاکید کرد که آرامش کامل در سراسر کشور برقرار است و با شایعه‌پراکنان در فضای مجازی برخورد قاطع خواهد شد.[4][5]

با این حال، پیش از قطع کامل اینترنت، تصاویر و ویدیوهای محدودی به خارج از کشور ارسال شد که روایت متفاوتی را نشان می‌داد. شبکه‌های خبری خارج از ایران از جمله ایران اینترنشنال و رادیو فردا، گزارش دادند که در برخی محلات تهران و همچنین در بازار بزرگ، کسبه دست به اعتصاب زده‌اند و شعارهایی علیه جانشینی موروثی سر داده شده است. گزارش‌های تایید نشده‌ای نیز از درگیری‌های پراکنده میان جوانان و نیروهای امنیتی در مناطق مرکزی اصفهان و زاهدان حکایت دارد.[2][8]

این واکنش سریع و خشن امنیتی، نخستین تجلی عملی دکترین «اقتدار نوین» است که رهبر جدید در اولین سخنرانی تلویزیونی خود وعده داده بود. فرماندهان جدید سپاه که به تازگی منصوب شده‌اند، به نظر می‌رسد استراتژی «تحمل صفر» را در برابر هرگونه تجمع اعتراضی اتخاذ کرده‌اند. تحلیلگران معتقدند که هدف از این نمایش قدرت زودهنگام، ایجاد رعب و وحشت پیش از شکل‌گیری هرگونه سازماندهی مردمی علیه مشروعیت رهبر جدید است.[1][6]

جامعه بین‌المللی و نهادهای حقوق بشری به سرعت نسبت به این تحولات واکنش نشان دادند. سازمان عفو بین‌الملل با انتشار بیانیه‌ای فوری، قطعی سراسری اینترنت را «پوششی تاریک برای سرکوب احتمالی» توصیف کرد. این نهاد هشدار داد که در تاریخ معاصر ایران، قطع ارتباطات همواره پیش‌درآمدی بر استفاده از قوه قهریه مرگبار علیه معترضان غیرمسلح بوده است و از جامعه جهانی خواست تا فشارهای دیپلماتیک را بر تهران افزایش دهند.[7]

تبعات اقتصادی این وضعیت از هم‌اکنون در سراسر کشور احساس می‌شود. قطع اینترنت باعث توقف کامل فعالیت کسب‌وکارهای آنلاین، سیستم‌های بانکی و تاکسی‌های اینترنتی شده است. در شرایطی که اقتصاد ایران پیش از این نیز تحت فشارهای تورمی و تحریم‌ها قرار داشت، تعطیلی اجباری بازارها و فلج شدن زیرساخت‌های دیجیتال، خسارات روزانه هنگفتی را به معیشت مردم وارد می‌کند.[6][8]

روزهای آینده برای آینده سیاسی ایران بسیار سرنوشت‌ساز خواهد بود. در حالی که حاکمیت تلاش می‌کند با مشت آهنین و قطع ارتباطات، کنترل کامل خود را بر روند انتقال قدرت تثبیت کند، مشخص نیست که آیا این اقدامات پیشگیرانه قادر به مهار خشم عمومی خواهد بود یا تنها به عنوان جرقه‌ای برای شعله‌ور شدن دور جدیدی از اعتراضات سراسری عمل خواهد کرد. آزمون بزرگ برای دکترین اقتدار نوین تازه آغاز شده است.[1][2][6]