مراسم تشییع بی‌سابقه آیت‌الله خامنه‌ای در تهران؛ مجتبی خامنه‌ای رسماً رهبری را در دست گرفت

مراسم تشییع پیکر آیت‌الله علی خامنه‌ای، پس از چهار ماه تاخیر، امروز با حضور گسترده جمعیت و تحت تدابیر شدید امنیتی در تهران برگزار شد. در این مراسم تاریخی، مجتبی خامنه‌ای، فرزند وی، نماز میت را اقامه کرد؛ اقدامی که نخستین حضور عمومی و رسمی او به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود و به گمانه‌زنی‌ها درباره دوران گذار پایان داد.[1][2][7]

این مراسم که در ابتدا قرار بود در ماه مارس و اندکی پس از درگذشت آیت‌الله خامنه‌ای برگزار شود، به دلیل نگرانی‌های عمیق امنیتی، تنش‌های فزاینده در خاورمیانه و پیچیدگی‌های روند انتقال قدرت به تعویق افتاده بود. برگزاری این رویداد در تهران و انتقال پیکر برای خاکسپاری در مشهد، نقطه پایانی بر یک دوره چهار ماهه پرالتهاب و بی‌سابقه در تاریخ جمهوری اسلامی است.[4][6]

اقامه نماز توسط مجتبی خامنه‌ای پیام روشنی برای داخل و خارج از ایران داشت. این اقدام نمادین، پایان کار «شورای موقت رهبری» — متشکل از مسعود پزشکیان، غلامحسین محسنی اژه‌ای و علیرضا اعرافی — را اعلام کرد و نشان داد که رهبر ۵۶ ساله جدید، با حمایت قاطع هسته سخت قدرت و سپاه پاسداران، کنترل کامل امور را در دست گرفته است.[1][3]

رسانه‌های حکومتی ایران، از جمله خبرگزاری فارس و ایرنا، با پخش تصاویر هوایی از خیابان‌های مملو از عزاداران سیاه‌پوش، این حضور میلیونی را به عنوان «رفراندومی دوباره برای جمهوری اسلامی» و تجدید بیعت با رهبر جدید توصیف کردند. مقامات دولتی این انسجام را نشانه‌ای از شکست تلاش‌های خارجی برای ایجاد بی‌ثباتی در دوران گذار دانستند.[2][7]

با این حال، ناظران بین‌المللی و تحلیل‌گران مستقل نگاه متفاوتی به این رویداد دارند. رویترز و نیویورک تایمز در گزارش‌های خود تاکید کردند که انتخاب سریع مجتبی خامنه‌ای توسط مجلس خبرگان، عملاً سیستم ولایت فقیه را به یک حکومت موروثی تبدیل کرده است؛ تناقضی آشکار با شعارهای اولیه انقلاب ۱۳۵۷ که پادشاهی موروثی را نفی می‌کرد.[1][6]

شبکه‌های خبری خارج از کشور و گروه‌های اپوزیسیون نیز تصویر دیگری از خیابان‌های ایران مخابره کردند. بی‌بی‌سی فارسی و ایران اینترنشنال از تحریم گسترده عزاداری‌های دولتی در بسیاری از شهرهای بزرگ خبر دادند. چهره‌های سرشناس دیاسپورا و مخالفان تبعیدی، این مراسم را «نمایشی توخالی» خوانده و از مردم خواستند تا با نافرمانی مدنی، عدم مشروعیت رهبر جدید را نشان دهند.[3][5]

در سطح منطقه‌ای، این انتقال قدرت در یکی از حساس‌ترین مقاطع خاورمیانه رخ می‌دهد. شبکه الجزیره در تحلیل خود اشاره کرد که با توجه به تنش‌های جاری در تنگه هرمز و درگیری‌های نیابتی، پیوندهای عمیق مجتبی خامنه‌ای با فرماندهان ارشد سپاه پاسداران می‌تواند به معنای تداوم، و حتی تشدید، سیاست‌های تهاجمی منطقه‌ای تهران باشد.[4]

بسیاری از کارشناسان معتقدند که رهبر جدید به دلیل نداشتن سوابق برجسته فقهی و اجرایی پیش از رسیدن به این مقام، وابستگی بسیار بیشتری به نهادهای نظامی و امنیتی خواهد داشت. این وابستگی می‌تواند توازن قدرت در ساختار سیاسی ایران را به طور کامل از نهاد روحانیت سنتی به سمت سپاه پاسداران تغییر دهد.[3][6]

اکنون با پایان مراسم در تهران و انتقال پیکر به مشهد، چشم‌انداز سیاسی ایران در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. جهان منتظر است تا ببیند آیا مجتبی خامنه‌ای برای تثبیت پایگاه قدرت خود دست به تصفیه‌های داخلی خواهد زد، یا اینکه نارضایتی‌های عمیق اقتصادی و اجتماعی، دور جدیدی از اعتراضات خیابانی را در دوران رهبری او رقم خواهد زد.[1][5]