تدارک ایران برای تشییع جنازه تاریخی در سایه جنگ قدرت و آتش‌بس شکننده

ایران در حال آماده‌سازی برای برگزاری مراسم تشییع جنازه شش روزه و بی‌سابقه برای رهبر پیشین این کشور است که در حملات ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل کشته شد. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، با دعوت از مردم برای حضور گسترده در این مراسم، خواستار «انتقام» خون وی شده و تاکید کرده است که صدای این انتقام باید به گوش جهانیان برسد.[1][2]

مقامات ایرانی پیش‌بینی می‌کنند که بین ۱۵ تا ۲۰ میلیون عزادار در این مراسم که از ۴ تا ۹ ژوئیه برگزار می‌شود، شرکت کنند. این رویداد که در شهرهای تهران، قم، مشهد و همچنین شهرهای مذهبی نجف و کربلا در عراق برگزار خواهد شد، بزرگترین تشییع جنازه دولتی در تاریخ ایران محسوب می‌شود.[1]

این مراسم در حالی برگزار می‌شود که نمایندگانی از حدود ۳۰ کشور جهان برای حضور در آن اعلام آمادگی کرده‌اند. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان که کشورش نقش میانجی‌گر کلیدی را در مذاکرات غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن ایفا می‌کند، از جمله مقامات ارشدی است که به تهران سفر خواهد کرد.[1][2]

فضای سیاسی حاکم بر این مراسم به شدت تحت تاثیر جنگ اخیر و توافق موقت آتش‌بس است. در پی امضای یادداشت تفاهم در ۱۷ ژوئن که به درگیری‌های نظامی پایان داد، مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا در دوحه با میانجی‌گری قطر و پاکستان در جریان بود که اکنون به دلیل برگزاری مراسم عزاداری متوقف شده است.[1][5]

با این حال، این مذاکرات شکاف‌های عمیقی را در درون حاکمیت ایران آشکار کرده است. در حالی که تیم مذاکره‌کننده به دنبال لغو تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدود شده است، جناح‌های تندرو و مخالف مذاکره به شدت از این روند انتقاد می‌کنند. قالیباف در تلاش است تا با استفاده از فضای احساسی جامعه، حمایت داخلی را برای پیشبرد توافقات جلب کند.[3][4]

در همین حال، انتقال قدرت به رهبری جدید جمهوری اسلامی با چالش‌های جدی روبرو است. گروه‌های اپوزیسیون و تحلیلگران مستقل اشاره می‌کنند که حکومت برای حفظ کنترل خود در میان بحران‌های اقتصادی و فشارهای اجتماعی، به سرکوب‌های داخلی و افزایش اعدام‌ها روی آورده است تا ثبات شکننده خود را حفظ کند.[4][6]

همزمان با تدارکات داخلی، تنش‌ها در آب‌های خلیج فارس همچنان بالاست. فرماندهی نظامی ایران به نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز هشدار داده است که تنها از مسیرهای تایید شده توسط تهران عبور کنند، در غیر این صورت با «پاسخ قاطع» مواجه خواهند شد. مقامات ایرانی تاکید دارند که آمریکا باید حاکمیت ایران بر این آبراه استراتژیک را به رسمیت بشناسد.[2][3]

مسئله کنترل تنگه هرمز و آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران در قطر، از مهم‌ترین گره‌های مذاکرات دوحه است. تهران خواستار آزادسازی فوری این منابع است، در حالی که واشنگتن بر آزادسازی مرحله‌ای و مشروط به اجرای کامل مفاد آتش‌بس پافشاری می‌کند.[5]

انتظار می‌رود دور بعدی مذاکرات در هفته سوم ژوئیه و پس از پایان مراسم عزاداری از سر گرفته شود. حاکمیت ایران امیدوار است با نمایش قدرت و بسیج توده‌ای در مراسم تشییع، با دست پرتری به میز مذاکره بازگردد و موقعیت استراتژیک خود را در برابر فشارهای بین‌المللی و بحران‌های داخلی تثبیت کند.[1][5]