افزایش دوباره قیمت جهانی روغن زیتون در پی کاهش ۳۷ درصدی باردهی گل‌ها و اختلالات تجاری

دوره کوتاه کاهش قیمت جهانی روغن زیتون به سرعت در حال پایان است. پس از ۳۲ درصد کاهش از اوج تاریخی خود در سال ۲۰۲۴، قیمت این ماده غذایی اصلی دوباره در مسیر صعودی قرار گرفته است که ناشی از همگرایی کمبودهای کشاورزی و اصطکاک‌های ژئوپلیتیکی است. برای مصرف‌کنندگان و تیم‌های تدارکاتی که امیدوار بودند بازار برای همیشه تثبیت شده باشد، آخرین داده‌ها نشان می‌دهند که دوران روغن زیتون ارزان قطعاً به پایان رسیده است.[1][3]

فوری‌ترین کاتالیزور برای شوک قیمتی قریب‌الوقوع، اسپانیا، بزرگترین تولیدکننده روغن زیتون جهان است. در ماه مه ۲۰۲۶، انجمن OliveA اسپانیا یک هشدار فوری بازار صادر کرد و فاش ساخت که تقریباً ۷۰ درصد از کل تولید فصل ۲۰۲۵/۲۶ تنها در هفت ماه فروخته شده است. نگران‌کننده‌تر اینکه، داده‌های اولیه میدانی به کاهش خیره‌کننده ۳۷ درصدی در باردهی گل‌ها برای برداشت آتی ۲۰۲۶/۲۷ اشاره دارند.[1]

این آسیب‌پذیری کشاورزی با الگوهای آب و هوایی شدید در سراسر حوضه مدیترانه تشدید می‌شود. در ژوئیه ۲۰۲۶، یک "گنبد حرارتی" عظیم بر فراز اروپا مستقر شد و دما را در اسپانیا، فرانسه و آلمان به بالای ۴۰ درجه سانتیگراد (۱۰۴ درجه فارنهایت) رساند. این موج گرمای طولانی‌مدت، خاکی را که از قبل به دلیل بارش ناکافی زمستانی خشک شده بود، می‌سوزاند و مستقیماً توسعه شکوفه‌های زیتون باقی‌مانده را تهدید می‌کند.[7]

تحلیلگران صنعت به طور فزاینده‌ای این اختلالات را نه به عنوان رویدادهای مجزا، بلکه به عنوان یک تغییر ساختاری در کشاورزی اروپا می‌بینند. نوسانات شدید قیمت در سه سال گذشته – که با خشکسالی‌های شدید و محدودیت‌های عرضه متعاقب آن مشخص شده – در حال تبدیل شدن به خط مبنای جدید است. هزینه‌های تولید در مقایسه با سال ۲۰۲۰ تقریباً ۳۰ درصد افزایش یافته و کشاورزان را مجبور می‌کند تا در یک چشم‌انداز اقتصادی اساساً تغییر یافته فعالیت کنند.[1][3]

نابرابری‌های منطقه‌ای تصویر عرضه جهانی را پیچیده‌تر می‌کنند. در حالی که اسپانیا خود را برای یک رکود شدید آماده می‌کند، ایتالیا در حال حاضر با کاهش ۲۵ درصدی تولید دست و پنجه نرم می‌کند که مانع از کاهش قیمت‌های داخلی شده است. در مقابل، یونان شاهد افزایش سریع قیمت بود و از دسامبر ۲۰۲۵ تا مه ۲۰۲۶ سه برابر شد – این جهش محلی از نظر تاریخی به عنوان یک شاخص پیشرو برای چرخه‌های قیمتی گسترده‌تر مدیترانه عمل می‌کند.[1][3]

کمبود کشاورزی با تشدید شدید هزینه‌های لجستیک جهانی همراه شده است. درگیری‌های جاری شامل ایران، شوک‌هایی را به بازارهای انرژی وارد کرده و قیمت نفت خام برنت را به ۱۱۲ دلار در هر بشکه رسانده است. از آنجایی که هزینه‌های انرژی قیمت حمل و نقل، کود و فرآوری را تعیین می‌کنند، این تنش ژئوپلیتیکی مستقیماً هزینه تولید مواد غذایی را در سراسر جهان افزایش می‌دهد.[3][4]

گلوگاه‌های کشتیرانی لایه دیگری از اصطکاک را به زنجیره تأمین اضافه کرده‌اند. اختلالات در دریای سرخ و تنگه هرمز کشتی‌های تجاری را مجبور کرده است که مسیر خود را از اطراف دماغه امید نیک تغییر دهند. این انحرافات هفته‌ها به زمان حمل و نقل اضافه می‌کند و به سوخت بسیار بیشتری نیاز دارد، که در نتیجه هزینه‌های اضافی حمل و نقل ناشی از انرژی را بر روی هر کانتینر روغن زیتونی که مدیترانه را ترک می‌کند، تحمیل می‌نماید.[4][5]

برای مصرف‌کنندگان آمریکایی، این فشارهای جهانی با سیاست تجاری داخلی برخورد کرده است. ایالات متحده بیش از ۹۵ درصد روغن زیتون خود را وارد می‌کند، که آن را به شدت در معرض پویایی‌های بازار مدیترانه قرار می‌دهد. تعرفه ۱۵ درصدی بر واردات روغن زیتون اتحادیه اروپا، که در اواخر سال ۲۰۲۵ اجرا شد، اکنون به طور کامل در قفسه‌های خرده‌فروشی قیمت‌گذاری می‌شود، زیرا موجودی‌های قدیمی‌تر و قبل از تعرفه بالاخره به پایان رسیده‌اند.[4][5]

بازار همچنین بر اساس خطوط کیفیتی در حال شکاف برداشتن است و یک محیط قیمت‌گذاری دو لایه ایجاد می‌کند. در حالی که روغن زیتون فوق بکر استاندارد و فله‌ای شاهد کاهش موقت قیمت بوده است، روغن‌های با کیفیت بالا و ممتاز همچنان به شدت کمیاب هستند. این شکاف فزاینده، عدم تعادل ساختاری در فصل جاری را برجسته می‌کند: حجم پایه روغن در دسترس است، اما کمبود شدیدی در گریدهای ممتاز مورد تقاضای رستوران‌های سطح بالا و خرده‌فروشان تخصصی وجود دارد.[6]

تونس به طور موقت به عنوان یک سوپاپ اطمینان حیاتی برای بطری‌کنندگان اروپایی ظاهر شده و روغن فله را با نرخ‌های بسیار رقابتی ارائه می‌دهد. با این حال، این پویایی ممکن است کوتاه مدت باشد. گزارش‌ها حاکی از آن است که دولت تونس در حال بررسی کنترل صادرات یا مکانیزم‌های قیمت‌گذاری حداقل برای حفظ ارزش داخلی بیشتر است، اقدامی که می‌تواند به سرعت یکی از آخرین منابع باقی‌مانده عرضه مقرون به صرفه را مسدود کند.[3][6]

در پاسخ به این تهدیدات همگرا، کارشناسان زنجیره تأمین از خریداران تجاری می‌خواهند که از رضایت خاطر دست بردارند. به تیم‌های تدارکات توصیه می‌شود که قراردادهای آتی (Forward Contracts) را قبل از سه ماهه سوم سال ۲۰۲۶ منعقد کنند. انتظار می‌رود تخفیف فعلی قیمت نقدی – که هنوز زیر اوج سال ۲۰۲۴ قرار دارد – به محض آشکار شدن واقعیت کامل برداشت ۲۰۲۶/۲۷ منقضی شود.[1][5]

در نهایت، همگرایی عرضه محدود کشاورزی، تعرفه‌های وارداتی جدید و شوک‌های انرژی به این معنی است که مصرف‌کنندگان بار اصلی این تأثیر را متحمل خواهند شد. پیش‌بینی‌های صنعت نشان می‌دهد که یک بطری استاندارد روغن زیتون می‌تواند تا فصل تعطیلات شاهد افزایش قابل توجهی در قیمت خرده‌فروشی باشد و آشپزهای خانگی و صاحبان رستوران‌ها را مجبور کند تا در وابستگی خود به این محصول اصلی مدیترانه‌ای تجدید نظر کنند.[4]