یک‌چهارم نوجوانان جهان هیچ تحرکی ندارند؛ بحران کم‌تحرکی پس از ۱۵ سال تغییر نکرده است

مسئولان سلامت عمومی در سراسر جهان نسبت به فقر حرکتی شدید میان نسل جوان هشدار داده‌اند؛ آمارهای جدید نشان می‌دهد بیشتر نوجوانان فرسنگ‌ها با استانداردهای حداقلی تحرک بدنی فاصله دارند. این ارزیابی فراگیر که روز چهارشنبه منتشر شد، نشان می‌دهد سبک زندگی بی‌تحرک در ۱۴۰ کشور و منطقه به عادتی نهادینه‌شده تبدیل شده است.[1][2]

برآوردها نشان می‌دهد حدود ۲۴۰ میلیون نوجوان بین ۱۱ تا ۱۷ سال، حتی یک ساعت تحرک بدنی با شدت متوسط تا زیاد را در هفته پیشین تجربه نکرده‌اند. میانگین جهانی روزهای فعال تنها به ۲.۷ روز در هفته می‌رسد.[1][2]

تنها ۱۴ درصد از نوجوانان بررسی‌شده توانسته‌اند توصیه بهداشتی مبنی بر حداقل ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی در تمام روزهای هفته را عملی کنند. این آمار نشان‌دهنده یک رکود نگران‌کننده در تلاش‌های جهانی حوزه سلامت عمومی طی ۱۵ سال گذشته است.[1][3]

طبق این گزارش، با وجود راه‌اندازی کمپین‌های بین‌المللی متعدد برای افزایش تحرک نوجوانان، میزان کلی فعالیت بدنی آنان از سال ۲۰۱۰ تاکنون عملاً ثابت مانده است. این بی‌تحرکی و نبود پیشرفت، هم کشورهای ثروتمند و هم کشورهای در حال توسعه را در بر می‌گیرد.[1][2]

دکتر تدروس ادهانوم قبریسوس، دبیرکل سازمان جهانی بهداشت، در این زمینه گفت: «طی ۱۵ سال اخیر، جهان تقریباً هیچ موفقیتی در فعال‌تر کردن نسل جوان نداشته و دختران در این میان بیشترین آسیب را دیده‌اند.» او تأکید کرد که راه‌حل این بحران، ایجاد تغییرات زیرساختی و ساختاری است، نه سرزنش یا نصیحت کردن افراد.[1]

شکاف ادامه‌دار جنسیتی در ورزش

داده‌ها پرده از شکاف جنسیتی عمیق و پایدار در الگوی تحرک نوجوانان در سراسر جهان برمی‌دارد. در سطح جهان، نزدیک به ۲۸ درصد از دختران هیچ روز فعالی را در طول هفته پیشین نداشته‌اند، در حالی که این رقم برای پسران ۲۲ درصد است.[1][3]

در سوی دیگر این طیف، تنها ۱۱ درصد دختران گزارش داده‌اند که هر روز فعالیت بدنی دارند. در مقابل، ۱۷ درصد پسران به این هدف روزانه رسیده‌اند؛ شکافی که تقریباً در تمام کشورها و مناطق مختلف جغرافیایی به چشم می‌خورد.[1][3]

آمارهای به‌دست‌آمده نشان می‌دهد تقریباً در تک‌تک کشورهای بررسی‌شده، میزان فعالیت دختران کمتر از پسران است. این همگونی و تداوم نشان می‌دهد موانع پیش روی دختران ریشه در عوامل عمیق ساختاری دارد که فراتر از مرزها یا سطح توسعه اقتصادی کشورها عمل می‌کند.[1][2]

دکتر فیونا بول، مدیر بخش ارتقای فعالیت بدنی در سازمان جهانی بهداشت، به ترکیبی از موانع ساختاری و اجتماعی اشاره کرده است. او تأکید دارد که کمبود مربیان زن و الگوهای ورزشی موفق برای دختران، میزان تمایل و حضور آنان را در ورزش‌های سازمان‌یافته به‌شدت کاهش می‌دهد.[3]

دکتر بول در یک نشست خبری توضیح داد: «در سطح محلی و اجتماعی، مشکل گاهی این است که اصلاً از دختران انتظار تحرک وجود ندارد یا حتی در فرهنگ عمومی چنین فعالیتی برای آن‌ها نامناسب تلقی می‌شود.» این هنجارهای اجتماعی دیرپا دسترسی میلیون‌ها دختر را به فعالیت‌های حرکتی روزمره محدود می‌کند.[3]

ابعاد پژوهش جهانی سلامت

یافته‌های این مطالعه که هم‌زمان در ژورنال علمی معتبر The Lancet Global Health منتشر شده، از جامع‌ترین ارزیابی‌های انجام‌شده درباره تحرک نوجوانان تا به امروز به شمار می‌رود. پژوهشگران برای تدوین این برآوردها، ۳۸۹ مطالعه پیمایشی مبتنی بر جمعیت را که بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ انجام شده بود تحلیل کرده‌اند.[1][2]

داده‌های این پژوهش وضعیت بیش از ۳.۲ میلیون نوجوان را در شرایط گوناگون اقتصادی و جغرافیایی بررسی کرده است. این جامعه آماری گسترده حدود ۶۰ درصد از جمعیت نوجوانان جهان را پوشش می‌دهد و پایه‌ای قابل‌اعتماد برای سیاست‌گذاری‌های بین‌المللی سلامت به دست می‌دهد.[2][3]

در این پیمایش‌ها از نوجوانان خواسته شد مدت‌زمان پرداختن به فعالیت‌های با شدت متوسط تا زیاد را در هفت روز گذشته ثبت کنند؛ فعالیت‌هایی که ضربان قلب و تنفس را به‌طور محسوسی بالا می‌برد، از پیاده‌روی سریع و دوچرخه‌سواری گرفته تا ورزش‌های تیمی.[1][3]

اگرچه اتکا به گزارش‌های فردی همواره با خطای تخمین همراه است، اما حجم انبوه نمونه‌ها روند کلی را بسیار دقیق و شفاف نشان می‌دهد. همسانی نتایج در ۱۴۰ کشور و قلمرو مختلف، عمومیت داشتن این بحران کم‌تحرکی را ثابت می‌کند.[2][3]

موانع زیرساختی و محیطی

متخصصان سلامت عمومی اکنون نگاه خود را از تغییر رفتارهای فردی برداشته و روی محیط شهری و زیرساخت‌ها متمرکز کرده‌اند. چالش اصلی تنها تشویق نوجوانان به ورزش کردن نیست، بلکه باید شهرهایی طراحی شوند که تحرک داشتن در آن‌ها بخشی طبیعی از زندگی روزمره باشد.[1][3]

دکتر تدروس در بیانیه خود تأکید کرد: «پاسخ این بحران این نیست که به نوجوانان بگوییم بیشتر تلاش کنید؛ بلکه باید مدارسی بسازیم، خیابان‌هایی طراحی کنیم و جوامعی شکل دهیم که حرکت کردن، بازی و فعالیت بدنی در آن‌ها ایمن، آسان و یک امر بدیهی باشد.»[1]

حمل‌ونقل فعال یکی از حلقه‌های گمشده در کلان‌شهرها و مناطق شهری است. خیابان‌های پرتردد در بسیاری از شهرها فاقد مسیرهای ایمن پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری برای رفتن به مدرسه هستند؛ وضعیتی که خانواده‌ها را به استفاده از خودرو ناچار می‌کند و مهم‌ترین فرصت روزانه برای کالری‌سوزی و تحرک را از بین می‌برد.[1][3]

علاوه بر فقر زیرساختی، وابستگی روزافزون به نمایشگرها شیوه گذران اوقات فراغت نوجوانان را دگرگون کرده است. سرگرمی‌های آنلاین و شبکه‌های اجتماعی در بیشتر کشورها جای تفریحات پرتحرک در فضای باز را گرفته‌اند.[1][4]

مدارس می‌توانند نقشی کلیدی داشته باشند، زیرا محیطی سازمان‌یافته فراهم می‌کنند که در آن تحرک روزانه می‌تواند به برنامه‌ای اجباری و عادی تبدیل شود. با این حال، بسیاری از نظام‌های آموزشی ساعات درس تربیت‌بدنی را به نفع مباحث امتحانی کاهش داده یا حذف کرده‌اند؛ تصمیمی که ناخواسته به سلامت دانش‌آموزان لطمه زده است.[1][3]

سازمان جهانی بهداشت توصیه می‌کند مدارس ساعت‌های استاندارد ورزش را بازگردانند و حیاط و سالن‌های ورزشی قابل‌دسترس فراهم کنند. طراحی این فضاها باید به‌گونه‌ای باشد که برای دختران و پسران به یک اندازه جذاب و امن باشد تا فاصله ایجادشده کاهش یابد.[1][2]

AI

تبعات طولانی‌مدت برای سلامت

کم‌تحرکی در سنین نوجوانی بستر ابتلا به بیماری‌های مزمن و جدی را در بزرگسالی فراهم می‌کند. نبود فعالیت بدنی کافی یکی از عوامل خطرساز شناخته‌شده برای بروز سکته، بیماری‌های عروقی، دیابت نوع دو و چندین نمونه از سرطان‌ها است.[1][5]

دوران نوجوانی مرحله‌ای تعیین‌کننده برای تراکم استخوان، تقویت ظرفیت قلب و ریه و تنظیم سوخت‌وساز بدن است. اگر در این سال‌های سرنوشت‌ساز به دستگاه اسکلتی-عضلانی فشار مناسب وارد نشود، ظرفیت‌های بدنی فرد در بزرگسالی به طور پایدار محدود خواهد شد.[1][6]

ایجاد عادات حرکتی از سنین نوجوانی بسیار مهم است، زیرا سبک زندگی شکل‌گرفته در این دوران تا بزرگسالی حفظ می‌شود. نوجوان بی‌تحرک به‌احتمال بسیار زیاد به بزرگسالی کم‌تحرک تبدیل خواهد شد و در طول عمر خود با عوارض ناشی از اختلالات متابولیک دست‌به‌گریبان خواهد بود.[1][4]

پیامدهای بعدی این حجم از کم‌تحرکی، نظام‌های بهداشتی و درمانی را در سال‌های آینده با بحرانی بزرگ روبه‌رو خواهد کرد. درمان بیماری‌های مزمن اما قابل‌پیشگیری هزینه‌های سرسام‌آوری را در دهه‌های پیش رو به بودجه سلامت کشورها تحمیل می‌کند.[2][5]

عقب‌ماندن از اهداف بهداشتی ۲۰۳۰

جامعه جهانی پیش‌تر هدف‌گذاری کرده بود که تا سال ۲۰۳۰ میزان بی‌تحرکی بدنی را ۱۵ درصد نسبت به گذشته کاهش دهد. آمارهای جدید نشان می‌دهد جهان با فاصله‌ای نگران‌کننده از این هدف عقب مانده است.[2]

طبق تازه‌ترین تحلیل‌ها، در سال ۲۰۲۵ حدود ۸۶ درصد از نوجوانان اعلام کرده‌اند که کمتر از هفت روز در هفته فعالیت بدنی لازم را داشته‌اند؛ یعنی دقیقاً همان درصدی که در سال ۲۰۱۰ ثبت شده بود. گزارش صراحتاً نتیجه می‌گیرد که هیچ کشوری در مسیر دستیابی به هدف سال ۲۰۳۰ قرار ندارد.[2]

پیش‌بینی می‌شود در صورت نبود اقدامات فوری و همه‌جانبه، وضعیت بی‌تحرکی نوجوانان تا پایان دهه جاری میلادی دست‌نخورده باقی بماند. سازمان جهانی بهداشت یادآور شده که مهار این روند به تخصیص بودجه واقعی و اراده سیاسی نیاز دارد و تنها با کارزارهای رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی حل نمی‌شود.[1][2]

این گزارش همچنین بر لزوم تقویت سیستم‌های ثبت و پایش داده در مناطق کم‌درآمد تأکید کرده است. پایش مستمر برای ارزیابی طرح‌های جدید شهری و حصول اطمینان از این‌که امکانات به اقشار آسیب‌پذیر می‌رسد، ضروری خواهد بود.[2][3]

در نهایت، معیار موفقیت این برنامه‌ها در تغییرات زیرساختی شهرها سنجیده خواهد شد نه در آمارهای روی کاغذ. تا زمانی که شهرها مسیرهای دوچرخه‌سواری ایمن نسازند و مدارس فعالیت ورزشی روزانه را اجباری نکنند، نمی‌توان انتظار داشت تحرک نوجوانان در جهان تغییر محسوسی داشته باشد.[1][3]