مطالعه بزرگ: استرس مزمن با ایجاد التهاب خاموش، خطر حمله قلبی را ۴۳ درصد افزایش می‌دهد

پژوهشگران کالج سلطنتی لندن و آزمایشگاه علوم پزشکی MRC در یکی از بزرگ‌ترین مطالعات قلب و عروق که در سپتامبر ۲۰۲۶ در مجله قلب و عروق پیشگیرانه اروپا (European Journal of Preventive Cardiology) منتشر شده است، پرده از یک مکانیسم پنهان و مرگبار برداشته‌اند. آن‌ها با بررسی داده‌های پزشکی نزدیک به ۴۸۰ هزار بزرگسال در بریتانیا دریافتند که استرس مزمن ناشی از زندگی روزمره، به طور فیزیکی و خاموش در حال تغییر دادن ساختار قلب انسان‌هاست. این تغییرات سال‌ها پیش از آنکه فرد کوچک‌ترین علامتی از بیماری قلبی احساس کند، آغاز می‌شود و خطر بروز حوادث مرگبار را به شدت بالا می‌برد.[1][2]

در شرایط طبیعی، بدن انسان برای مقابله با خطرات فوری از سیستم «جنگ یا گریز» استفاده می‌کند که با ترشح هورمون‌هایی نظیر کورتیزول و آدرنالین همراه است. اما این مطالعه نشان می‌دهد که فشارهای روانی مداوم، مشکلات اقتصادی و استرس‌های اجتماعی، سیستم ایمنی بدن را در یک حالت فعال‌شدگی خفیف اما دائمی قرار می‌دهند. این وضعیت که به آن «التهاب مزمن» گفته می‌شود، مانند یک آتش زیر خاکستر عمل کرده و به جای محافظت از بدن، شروع به تخریب بافت‌های سالم از جمله عضله قلب می‌کند.[2][3][6]

برای درک دقیق این فرآیند، محققان از پایگاه داده‌های عظیم بانک زیستی بریتانیا (UK Biobank) استفاده کردند. آن‌ها سطح یک نشانگر خونی ویژه به نام گلیکوپروتئین استیل (GlycA) را که نشان‌دهنده التهاب سیستمیک در بدن است، در صدها هزار داوطلب اندازه‌گیری کردند. سپس این داده‌های خونی را با نتایج تصویربرداری‌های پیشرفته رزونانس مغناطیسی (MRI) از قلب و همچنین پروفایل‌های ژنتیکی افراد تطبیق دادند تا تصویر کاملی از اثرات التهاب بر آناتومی قلب به دست آورند.[2][7]

نتایج این تطبیق داده‌ها شگفت‌انگیز و در عین حال نگران‌کننده بود. محققان دریافتند که این التهاب پنهان مستقیماً با تغییر شکل فیزیکی قلب در ارتباط است. در افرادی که سطوح بالایی از نشانگرهای التهابی را داشتند، دیواره‌های عضله قلب به مرور زمان ضخیم‌تر شده و حفره‌های قلبی کوچک‌تر شده بودند. این تغییرات ساختاری باعث می‌شود توانایی قلب برای پر شدن از خون و پمپاژ مؤثر آن به شکل معناداری کاهش یابد؛ روندی که در نهایت می‌تواند به نارسایی کامل قلبی منجر شود.[1][3][5]

اعداد به دست آمده از این پژوهش زنگ خطر را برای نظام‌های سلامت به صدا درآورده است. بر اساس این داده‌ها، افرادی که در ۲۰ درصد بالای طیف التهاب مزمن قرار داشتند، با وجود نداشتن هیچ‌گونه سابقه بیماری قلبی، ۴۳ درصد بیشتر از افرادِ ۲۰ درصد پایین جامعه در معرض خطر حمله قلبی و سکته قرار داشتند. این آمار نشان می‌دهد که التهاب مزمن می‌تواند به‌تنهایی و مستقل از سایر عوامل خطر سنتی، پیش‌بینی‌کننده قدرتمندی برای حوادث مرگبار قلبی باشد.[1][2][6][7]

پروفسور دکلان اوریگان، رئیس کرسی هوش مصنوعی قلب و عروق در بنیاد قلب بریتانیا و یکی از نویسندگان ارشد این مطالعه، بر ماهیت پنهان این تهدید تأکید می‌کند. او در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد: «مطالعه ما که بزرگ‌ترین پژوهش از این دست است، نشان می‌دهد که میلیون‌ها نفر ممکن است با التهاب پنهان زندگی کنند که به‌تدریج قلب آنها را تغییر می‌دهد و باعث آسیب طولانی‌مدت می‌شود؛ روندی که خطر حمله قلبی و سکته را افزایش می‌دهد.»[2][5]

نکته قابل تأمل دیگر در این یافته‌ها، پیوند عمیق میان شرایط اجتماعی-اقتصادی و سلامت فیزیکی است. داده‌ها نشان داد که سطح بالای این التهاب به شدت با فقر، محرومیت‌های اجتماعی و پریشانی‌های روانی گره خورده است. در واقع، استرس ناشی از تلاش برای بقا در شرایط سخت اقتصادی، به اندازه عوامل خطر شناخته‌شده‌ای مانند سیگار کشیدن یا چاقی مفرط، در تخریب بافت قلب نقش دارد. این موضوع نشان می‌دهد که نابرابری‌های بهداشتی تنها به دسترسی به درمان محدود نمی‌شود، بلکه خودِ شرایط زندگی در حال ایجاد بیماری‌های ساختاری است.[1][4][7]

پروفسور برایان ویلیامز، مدیر ارشد علمی و پزشکی بنیاد قلب بریتانیا، معتقد است که این کشف می‌تواند مسیر پیشگیری از بیماری‌های قلبی را تغییر دهد. او اشاره می‌کند که پروتئین‌های التهابی خاصی از خانواده اینترلوکین-۱ و فاکتور نکروز تومور (TNF) محرک‌های اصلی این آسیب هستند و در آینده ممکن است از داروهای ضدالتهابی برای محافظت از قلب استفاده شود. با این حال، تا زمان تأیید این درمان‌ها، متخصصان تأکید می‌کنند که اصلاح سبک زندگی، افزایش تحرک فیزیکی و تلاش برای مدیریت فشارهای روانی، تنها خط دفاعی در دسترس برای مقابله با این تغییرات خاموش محسوب می‌شود.[1][2][4][7]