بحران امنیت دریانوردی در دریای سیاه

روند رویداد تا امروز

این بحران در ۱۳ اوت ۲۰۲۶ آغاز شد، زمانی که نیروهای اوکراینی با استفاده از یک آرایش هماهنگ متشکل از ۱۵ سامانه تسلیحاتی ساخت داخل، شامل پهپادهای جت و شناورهای سطحی دریایی، به پایگاه دریایی و بندر تجاری نووروسیسک حمله کردند. این عملیات به چهار کشتی جنگی روسیه، از جمله دو ناوچه حامل موشک کروز کالیبر آسیب رساند و عملیات در دو پایانه بزرگ غلات را که ۴۰ درصد از صادرات روسیه را مدیریت می‌کنند، متوقف کرد. در پی ترکیدن خطوط لوله آب و کشته شدن سه نفر، مقامات محلی وضعیت اضطراری اعلام کردند و معاملات آتی گندم جهانی ۴ درصد افزایش یافت.

تا ۲۶ سپتامبر ۲۰۲۶، محاصره دریایی مجدد در دریای سیاه مسیرهای حیاتی تجارت کشاورزی را قطع کرد. این اختلال خطر خروج ۲۸ میلیون تن غلات از بازارهای جهانی را به همراه داشت و ۱۵ میلیون نفر را در معرض خطر گرسنگی شدید قرار داد. با تلاش واردکنندگان بزرگ برای یافتن منابع جایگزین، قیمت جهانی گندم به بالاترین میزان خود در سه سال اخیر رسید و تولیدکنندگان در روسیه و اوکراین سطح زیر کشت خود را برای برداشت سال ۲۰۲۷ کاهش دادند.

نخستین مورد نابودی کامل یک شناور تجاری حامل غلات در دریا از زمان فروپاشی توافق صادراتی غلات، در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ رخ داد. در این روز، کشتی باری «رویاد ممدوف» تحت مدیریت ترکیه که از کریدور دریایی یک‌جانبه اوکراین عبور می‌کرد، در پی حمله پهپادی روسیه در سواحل رومانی غرق شد و دست‌کم دو نفر از خدمه از جمله کاپیتان کشتی جان باختند و ۱۱ نفر دیگر نجات یافتند. در ۶ اکتبر ۲۰۲۶ نیز حملات دیگری رخ داد که ۱۱ دریانورد مفقود بر جای گذاشت.

دامنه حملات سپس به مناطق انحصاری اقتصادی و آب‌های سرزمینی کشورهای عضو ناتو کشیده شد. بامداد سه‌شنبه ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶، حملات پهپادی منتسب به روسیه دو کشتی تجاری را در منطقه انحصاری اقتصادی بلغارستان هدف قرار داد. کشتی «چلسی ۳» متعلق به اوکراین با اصابت سه پهپاد غرق شد، اما هر ۱۵ خدمه آن نجات یافتند. رومن رادف، نخست‌وزیر بلغارستان، رسماً خواستار کمک ناتو و اتحادیه اروپا برای بررسی ابعاد حملات و تقویت پایش دریایی شد.

در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، دو نفتکش تجاری در درون مرزهای دریایی رومانی در پی حملات پهپادی منتسب به روسیه دچار آتش‌سوزی شدند. هفت دریانورد نفتکش «واین تریدر» با پرچم سن‌مارینو ناپدید شدند و امواج سهمگین مانع امدادرسانی شد. در پی این رویدادها که نخستین هدف‌گیری مستقیم شناورها در درون مرزهای دریایی یک کشور عضو ناتو بود، رومانی و بلغارستان رسماً از ناتو درخواست کردند تا فرماندهی نظامی مشترکی در دریای سیاه تشکیل دهند.

در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، آتاناس زاپریانوف، وزیر دفاع بلغارستان، به دلیل فرسودگی پدافند هوایی دوره شوروی و تاخیر در تحویل جنگنده‌های اف-۱۶ که خلأ امنیتی عمده‌ای تا سال ۲۰۲۸ ایجاد کرده است، رسماً از ناتو تقاضای ارسال جنگنده‌های پشتیبان و سامانه‌های ضدپهپادی برای حفاظت از خطوط ساحلی خود کرد.

آنچه باید زیر نظر داشت

• کشاورزان اوکراینی تا ماه نوامبر با کمبود ۱۱ میلیون تنی فضای ذخیره‌سازی غلات مواجه می‌شوند.
• ناتو باید درباره مخاطرات درگیری مستقیم پدافند خود با پرتابه‌های روسی به منظور ایمن‌سازی دالان تجاری تصمیم‌گیری کند.
• تیم‌های جست‌وجو و ارزیابی در حال بررسی لاشه‌های پهپادهای منهدم‌شده توسط رومانی برای تعیین مبدأ پرواز و نوع محموله آن‌ها هستند.
• درخواست رسمی رومانی و بلغارستان از ناتو برای تشکیل فرماندهی نظامی مشترک در دریای سیاه در انتظار پاسخ است.
• انتظار می‌رود سوانح اخیر موجب تعدیل و افزایش فوری نرخ بیمه خطرات جنگی در حوزه دریای سیاه شود.