چرا قیمت کاکائو ۷۵٪ سقوط کرد—و چرا شکلات شما هنوز گران است؟

رونق بزرگ کاکائو که در سال ۲۰۲۴ بازارهای جهانی را مجذوب خود کرده بود، رسماً فروپاشیده و ویرانی اقتصادی را در سراسر غرب آفریقا به جا گذاشته است. تنها هجده ماه پیش، تولیدکنندگان شکلات در میان ترس از کمبود جهانی، با وحشت در حال خرید دانه‌های کاکائو بودند و قیمت‌ها را به بالاترین حد بی‌سابقه رساندند. امروز، پاندول به شدت در جهت مخالف نوسان کرده است. هجوم ناگهانی عرضه، همراه با کاهش شدید تقاضای جهانی، باعث سقوط ۷۵ درصدی قراردادهای آتی کاکائو شده است.[4][5]

برای میلیون‌ها کشاورز خرد در ساحل عاج و غنا—که در مجموع حدود ۷۰ درصد کاکائوی جهان را تولید می‌کنند—این سقوط، یک سود موقت را به یک شوک اقتصاد کلان تبدیل کرده است. در حال حاضر انبارهای روستاهای دورافتاده پر از کیسه‌های دانه‌های کاکائوی خشک شده است که خریداری ندارند. از آنجا که شرکت‌های تجاری جهانی از خرید محصول با قیمت‌های ثابت و بالایی که دولت‌های محلی در اوایل فصل تعیین کرده بودند، خودداری می‌کنند، کشاورزان به جای پول نقد، رسیدهای بی‌ارزشی در دست دارند و شاهد فاسد شدن تدریجی محصولات خود در گرمای استوایی هستند.[1][2][5]

برای درک شدت بحران کنونی، باید به سرعت بی‌سابقه رونق و رکود بازار توجه کرد. در اواخر سال ۲۰۲۴، ترکیبی از خشکسالی شدید، فرسودگی درختان قدیمی و گسترش بیماری «غلاف سیاه» (black pod disease) محصولات غرب آفریقا را از بین برد. این امر کسری جهانی بی‌سابقه‌ای در حدود ۴۰۰,۰۰۰ تن متریک ایجاد کرد و قیمت قراردادهای آتی کاکائو را در بورس کالای نیویورک به نزدیک ۱۳,۰۰۰ دلار در هر تن رساند.[3][5][8]

با این حال، تا اوایل آوریل ۲۰۲۶، این قیمت به حدود ۳,۱۰۰ دلار در هر تن سقوط کرد—سطحی که آخرین بار قبل از شروع بحران مشاهده شده بود. این اصلاح قیمت ناشی از تغییر ناگهانی الگوهای آب و هوایی بود. باران‌های مطلوب در سراسر غرب آفریقا، همراه با به ثمر رسیدن کشت‌های جدید در اکوادور، به سرعت بازده محصول را بازیابی کرد. تحلیلگران بازار در جی.پی. مورگان و استون‌ایکس اکنون پیش‌بینی می‌کنند که بازار جهانی کاکائو از یک کسری تاریخی به مازادی تا ۴۰۰,۰۰۰ تن برای فصل ۲۰۲۵/۲۰۲۶ تغییر خواهد کرد.[4][6][7]

اما افزایش عرضه تنها نیمی از معادله است؛ این سقوط به شدت توسط تخریب تقاضا تقویت شد. هنگامی که قیمت کاکائوی خام در سال ۲۰۲۴ افزایش یافت، تولیدکنندگان بزرگ شکلات به شدت مدل‌های تجاری خود را برای محافظت از حاشیه سود تغییر دادند. آنها اندازه شکلات‌های خود را کوچک کردند، کره کاکائوی گران‌قیمت را با روغن‌های گیاهی ارزان‌تر جایگزین کردند و به شدت شیرینی‌جات غیرشکلاتی را تبلیغ کردند.[5][8]

این استراتژی «کوچک‌سازی» (shrinkflation) و تغییر فرمولاسیون برای شرکت‌ها مؤثر بود، اما بازار مواد خام را ویران کرد. آسیاب کردن کاکائو—معیار صنعتی برای تقاضا—در اروپا ۷.۲ درصد و در آسیا ۱۶ درصد کاهش یافت، زیرا تولیدکنندگان خرید خود را متوقف کردند. هجده ماه پیش، صنعت می‌ترسید که کاکائو تمام شود؛ امروز، غرب آفریقا نمی‌تواند برای دانه‌هایی که قبلاً کاشته است، خریداری پیدا کند.[4][5]

مکانیسم‌های بازارهای تنظیم‌شده غرب آفریقا ناخواسته کشاورزان را در این رکود به دام انداخته است. هم در ساحل عاج و هم در غنا، تنظیم‌کنندگان دولتی در ابتدای هر فصل کاشت، قیمت ثابت «درب مزرعه» (farmgate) را تعیین می‌کنند تا کشاورزان را از نوسانات روزانه بازار محافظت کنند. اواخر سال گذشته، تنظیم‌کنندگان با پیش‌بینی ادامه قیمت‌های بالا، نرخ‌های بالایی را برای محصول اصلی تثبیت کردند.[2][3][4]

هنگامی که بازار جهانی سقوط کرد، آن قیمت‌های ثابت ناگهان به طور قابل توجهی بالاتر از نرخ تجارت بین‌المللی شدند. شرکت‌های تجاری جهانی کالاهای کشاورزی متوجه شدند که اگر دانه‌ها را با قیمت تعیین‌شده توسط دولت خریداری کنند، با ضرر هنگفتی مواجه خواهند شد. در نتیجه، معامله‌گران به سادگی خرید را متوقف کردند. تنها در ساحل عاج، مدیران صنعت تخمین می‌زنند که معامله‌گران حداقل ۱۰۰,۰۰۰ تن خرید کاکائو را نکول کرده‌اند، که منجر به انباشت ذخایر فروش نرفته در داخل کشور و در بنادر شده است.[2][3]

هزینه انسانی این شکست سیستمی عمیق است. کاکائو تقریباً ۴۰ درصد از درآمد صادراتی ساحل عاج و حدود ۱۵ درصد از غنا را تشکیل می‌دهد و معیشت تقریباً ۲.۵ میلیون کشاورز خرد را تأمین می‌کند. بدون خریدار، خانواده‌های کشاورز با کمبود شدید نقدینگی مواجه هستند و مجبورند بین خرید غذا و پرداخت شهریه مدرسه یکی را انتخاب کنند.[4][5]

برخی از کشاورزان که به ناامیدی رسیده‌اند، کشاورزی را به کلی رها می‌کنند. در غنا، کشاورزان شروع به اجاره دادن مزارع کاکائوی اجدادی خود به معدنچیان غیرقانونی شن و طلا کرده‌اند. این عمل به دلیل تقاضای بالای ساخت و ساز، تزریق فوری پول نقد را فراهم می‌کند، اما هزینه زیست‌محیطی آن دائمی است: معدن‌کاری لایه بالایی خاک را از بین می‌برد و زمین را کاملاً عقیم می‌کند و تضمین می‌کند که آن مزارع هرگز دوباره کاکائو تولید نخواهند کرد.[1]

برای مصرف‌کنندگان روزمره، گیج‌کننده‌ترین جنبه سقوط کاکائو در سال ۲۰۲۶، قیمت در فروشگاه‌های مواد غذایی است. با وجود اینکه کاکائوی خام ۷۵ درصد از ارزش خود را از دست داده است، قیمت خرده‌فروشی شکلات‌ها، تخم‌مرغ‌های عید پاک و محصولات پخته شده همچنان رو به افزایش است. این اختلاف، ناهماهنگی اساسی بین بازار قراردادهای آتی مالی و زنجیره تأمین فیزیکی را برجسته می‌کند.[4][7]

شرکت‌های بزرگ شکلات کاکائو را در بازار نقدی خریداری نمی‌کنند؛ آنها از قراردادهای آتی برای تثبیت قیمت‌ها ماه‌ها یا حتی سال‌ها قبل استفاده می‌کنند. شکلاتی که در حال حاضر در قفسه‌های سوپرمارکت‌ها قرار دارد، با استفاده از کاکائویی تولید شده است که در اواسط تا اواخر سال ۲۰۲۵ خریداری شده بود، زمانی که قیمت‌ها هنوز بین ۷,۰۰۰ تا ۸,۰۰۰ دلار در هر تن در نوسان بودند. تولیدکنندگان در حال حاضر آن هزینه‌های اوج تاریخی را به مصرف‌کننده منتقل می‌کنند و سقوط اخیر قیمت را به عنوان یک مزیت حاشیه سود آتی جذب می‌کنند، نه یک تخفیف فوری خرده‌فروشی.[6][7]

تحلیلگران زنجیره تأمین انتظار دارند که قیمت خرده‌فروشی شکلات تا پایان سال ۲۰۲۶ شروع به کاهش نکند، زمانی که محصولات جدید و ارزان‌تر از غرب آفریقا سرانجام راه خود را از طریق سیستم فرآوری جهانی پیدا کنند. تا آن زمان، صنعت شکلات کالایی در حالت انتظار باقی می‌ماند و منتظر است تا محاسبات مالی با واقعیت فیزیکی همسو شود.[7][8]

با نگاه به آینده، ثبات محصول ۲۰۲۶/۲۷ بسیار نامشخص است. هواشناسان در حال ردیابی الگوی آب و هوایی «ال نینو» در حال ظهور هستند که تهدید می‌کند رطوبت بیش از حد و دمای سردتر را به غرب آفریقا بازگرداند. بررسی‌های اولیه محصولات در ساحل عاج نشان می‌دهد که بارندگی شدید قبلاً باعث مرگ و میر ۲۰ درصدی در غلاف‌های جوان کاکائو شده و گسترش بیماری قارچی وحشتناک «غلاف سیاه» را تشویق می‌کند.[1][4]

اگر این شرایط آب و هوایی ادامه یابد، مازاد فعلی می‌تواند به همان سرعتی که ظاهر شد، تبخیر شود و بازار را دوباره به سمت کسری سوق دهد. با این حال، در حال حاضر، چرخه رونق و رکود به وضوح شکنندگی زنجیره تأمین جهانی شکلات را نشان داده است—سیستمی که در آن شرکت‌های چندملیتی می‌توانند ریسک‌های خود را پوشش دهند، در حالی که کشاورزان خردی که واقعاً محصول را می‌کارند، مجبورند شوک‌های ویرانگر را تحمل کنند.[1][6][8]