کمیسیون لنست ۱۷ تهدید فاجعه‌بار جهانی تا سال ۲۱۰۰ را ترسیم کرد و نقشه راه مهار آن‌ها را ارائه داد

۳۵ کارشناس «کمیسیون لنست درباره تهدیدهای سلامت جهانی در قرن بیست‌ویکم»، چارچوبی را برای دولت‌ها و نهادهای تأمین مالی ارائه داده‌اند تا ۱۷ خطر فاجعه‌بار را تا سال ۲۱۰۰ مهار کنند. این کمیسیون یافته‌های خود را در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۶ در «اجلاس جهانی سلامت» در برلین ارائه می‌کند و سازوکاری دوره‌ای برای رصد خطرات نوظهور در اختیار سیاست‌گذاران قرار می‌دهد.[1][2]

این ارزیابی مدل‌سازی می‌کند که بر اثر هر تهدید مشخص، چه میزان از سال‌های زندگی سالم به دلیل بیماری، ناتوانی یا مرگ زودهنگام از دست می‌رود. این شاخص استاندارد که با نام «سال‌های ازدست‌رفته عمر تعدیل‌شده بر حسب ناتوانی» (DALYs) شناخته می‌شود، به پژوهشگران امکان می‌دهد مقیاس خطرات بسیار ناهمگون را در ۲۰۴ کشور و قلمرو مقایسه کنند.[1][4]

تحلیل بنیادی این خطرات را «مؤسسه سنجش و ارزیابی سلامت» (IHME) در دانشگاه واشینگتن انجام داده است. تیم پژوهشی صدها خطر بالقوه جهانی را بررسی کرد و سپس دامنه تمرکز خود را به ۱۷ تهدید مشخص محدود ساخت که بیشترین خطر را برای بقای بشر و ثبات جهانی طی ۷۵ سال آینده به همراه دارند.[2]

پروفسور کریستوفر موری، رئیس مشترک کمیسیون و مدیر این مؤسسه، گفت: «تصمیم‌هایی که رهبران امروز می‌گیرند، سلامت و رفاه نسل بعد را شکل خواهد داد.» او تأکید کرد که بشریت توان اقدام را در اختیار دارد، به شرط آنکه مداخلات حیاتی به تعویق نیفتند و هزینه‌های مالی به آینده موکول نشوند.[1][2]

خطرات انقراض و رویدادهای کم‌احتمال

این کمیسیون دو تهدید مشخص را با پتانسیل ایجاد انقراض انسان شناسایی کرده است: استفاده مخرب از هوش مصنوعی و درگیری هسته‌ای. با اینکه کارشناسان صراحتاً خاطرنشان می‌کنند احتمال وقوع این رویدادها پایین باقی مانده، اما ابعاد اثر بالقوه آن‌ها، این دو را در بالاترین نقطه هرم خطرات جهانی قرار می‌دهد.[1][4]

یک تبادل هسته‌ای می‌تواند آن‌چنان حجم بالایی از دوده و ذرات معلق را وارد لایه‌های بالایی جو کند که مانع تابش نور خورشید شود؛ امری که به زمستان هسته‌ای و قحطی گسترده در سراسر زمین می‌انجامد. به همین ترتیب، گزارش هشدار می‌دهد که هوش مصنوعی ممکن است توسط دولت‌ها یا بازیگران غیردولتی برای ساخت عوامل زیستی ویرانگری به کار گرفته شود که قادرند بخش بزرگی از جمعیت انسان را نابود کنند.[1]

سرمقاله پیوست منتشرشده در لنست بر خطرات شدید این رویدادهای کم‌احتمال انگشت می‌گذارد: «ابعاد آسیب، در صورت وقوع، فاجعه‌ای آخرالزمانی به بشریت تحمیل خواهد کرد.» این یادداشت از رهبران جهان می‌خواهد که پیشگیری از خطرات وجودی را هم‌تراز با نگرانی‌های ملموس‌تر و فوری سلامت عمومی در اولویت قرار دهند.[1]

فراتر از این خطرات انقراض، کمیسیون ۱۵ خطر دیگر را در دسته «تهدیدهای فاجعه‌بار عمده» طبقه‌بندی می‌کند که به عنوان خطراتی با قابلیت اتلاف بیش از یک میلیارد سال عمر سالم تجمعی تعریف شده‌اند. این فهرست شامل بحران اقلیمی، مقاومت ضدمیکروبی، همه‌گیری‌های طبیعی، درگیری‌های مسلحانه متعارف و سوءتغذیه شدید دوران کودکی است.[1][4]

سنجش بار اقلیمی و اقتصادی

این گزارش سناریوهای بهترین و بدترین حالت را مدل‌سازی کرده تا اثر ملموس اقدامات پیشگیرانه در مقیاس جهانی را به تصویر بکشد. مهار گرمایش زمین در حد ۱.۸ درجه سانتی‌گراد، به‌جای اجازه دادن به رسیدن آن به ۴.۴ درجه سانتی‌گراد، می‌تواند تا سال ۲۱۰۰ از دست رفتن ۱.۸۹ میلیارد سال عمر سالم را متوقف کند.[1]

تصمیمات اقتصادی و سیاسی نیز پیامدهای سلامت چشمگیری دارند، به‌ویژه در زمینه کمک‌های توسعه‌ای بین‌المللی. کمیسیون هشدار می‌دهد که کاهش شدید کمک‌های جهانی به سلامت از سوی کشورهای بزرگ اهداکننده، از جمله کاهش‌های اخیر اعلام‌شده توسط ایالات متحده و بریتانیا، تهدیدی فوری و حاد برای ثبات جهانی است.[1]

فروپاشی یا افت چشمگیر کمک‌های توسعه‌ای خارجی می‌تواند تا پیش از پایان قرن، به بهای از دست رفتن تا ۱.۵ میلیارد سال عمر سالم تمام شود. پژوهشگران پیش‌بینی می‌کنند که نزدیک به ۷۰ درصد این بار سنگین سلامت مستقیماً بر دوش آفریقای جنوب صحرا خواهد افتاد؛ منطقه‌ای که هم‌اکنون نیز زیر فشار بیماری‌های عفونی قرار دارد.[1]

ماهیت این تهدیدها بسته به منطقه و سطح درآمد به‌شدت متغیر است و به رویکردهای سیاستی متناسب و غیریکنواخت نیاز دارد. در کشورهای پردرآمد، بیماری‌های غیرواگیر نظیر چاقی، فشار خون بالا، مصرف زیاد الکل، دخانیات و افت سلامت روان، محرک اصلی بخش عمده سال‌های ازدست‌رفته سلامت پیش‌بینی‌شده هستند.[1]

در مقابل، مناطق کم‌درآمد با چالش‌های ساختاری متفاوتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند که آسیب‌پذیری‌های موجود آن‌ها را تشدید می‌کند. در این مناطق، بار سلامت عمدتاً ناشی از عوامل ساختاری و اجتماعی-اقتصادی، از جمله سطح پایین سواد، نابرابری شدید درآمدی و مواجهه با مقادیر بالای آلودگی هوا است.[1]

چارچوبی برای آمادگی جهانی

کمیسیون تأکید می‌کند که تمامی ۱۷ تهدید پیوند ساختاری با یکدیگر دارند و باید به شکلی جامع و نه جداگانه بررسی شوند. کارشناسان استدلال می‌کنند که برای بسیاری از این چالش‌ها، راه‌حل‌های عملی—از سیاست‌های اثبات‌شده سلامت عمومی تا فناوری‌های جدید پزشکی و ساختارهای حکمرانی بهبودیافته—همین حالا نیز وجود دارند.[2][3]

برای خطراتی که فاقد راهکارهای فوری یا بدیهی هستند، گزارش خواستار سرمایه‌گذاری هدفمند و نوآوری شتابان در بخش‌های سلامت، مالی، دفاعی و فناوری است. کمیسیون یک برنامه سه‌بخشی را پیشنهاد می‌دهد که بر آمادگی‌سازی، ساخت سیستم‌های سلامت آماده مقابله با تهدید، و تأمین بودجه تیم‌های اختصاصی آینده‌پژوهی و پیشگیری متمرکز است.[2][3]

این چارچوب به‌گونه‌ای طراحی شده که سالانه به‌روزرسانی شود تا سامانه‌ای مستمر برای رهبران جهانی جهت سنجش پیشرفت خود فراهم کند. هدف این رویکرد چرخه‌ای اطمینان از همگام‌سازی استراتژی‌های مهار با ماهیت تکاملی خود تهدیدهاست، تا دولت‌ها و نهادهای بین‌المللی را در قبال انتخاب‌های سیاستی بلندمدتشان پاسخگو نگه دارد.[2]

کمیسیون اکنون این یافته‌ها را در اجلاس جهانی سلامت به نمایندگان ارائه خواهد کرد تا تصویب برنامه آمادگی سه‌بخشی خود را پیگیری کند. موفقیت این چارچوب تماماً به این بستگی دارد که آیا کشورهای عمده اهداکننده تصمیم خود در کاهش کمک‌ها را بازمی‌گردانند و به سازوکارهای ردیابی سالانه پیشنهادی گزارش متعهد می‌شوند یا خیر.[2][4]