بازگشت ۱۵۱ اثر تاریخی ایران از چین پس از تور نمایشگاهی دو ساله

مجموعه‌ای بی‌نظیر و ارزشمند از میراث تاریخی و باستانی ایران که حدود دو سال پیش برای نمایش به کشور چین ارسال شده بود، سرانجام به خانه بازگشت. این محموله گران‌بها که شامل ۱۵۱ شیء باستانی است، صبح روز سه‌شنبه، ۱۲ آبان ۱۴۰۵، از طریق فرودگاه بین‌المللی امام خمینی وارد کشور شد و به انتظارهای طولانی پایان داد.[1][2]

این آثار تاریخی و هنری متعلق به پنج موزه مهم و شناخته‌شده پایتخت، از جمله موزه‌های رضا عباسی، آبگینه و سفالینه، فرش، هنرهای ملی و موزه مقدم هستند. انتقال این گنجینه ملی از فرودگاه به مخازن امن موزه‌ها، تحت تدابیر شدید امنیتی و با همراهی کامل یگان حفاظت میراث فرهنگی استان تهران انجام گرفت.[1][3]

علی طلوعی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان تهران، در گفت‌وگو با رسانه‌ها توضیحات دقیقی درباره این عملیات ارائه داد. او تاکید کرد که تمامی آثار پس از انجام دقیق تشریفات اداری و گمرکی، در شرایط کاملا ایمن و با رعایت سخت‌گیرانه‌ترین ضوابط حفاظتی به مخازن تخصصی منتقل شده‌اند.[1][2]

طلوعی بازگشت موفقیت‌آمیز این مجموعه را در شرایط حساس کنونی کشور و منطقه، یک اقدام بسیار مهم و نیازمند برنامه‌ریزی دقیق توصیف کرد. به گفته وی، این ماموریت خطیر با هماهنگی منسجم میان دستگاه‌های مسئول، همکاری گمرک فرودگاه و نظارت مستقیم کارشناسان تخصصی موزه‌ها با موفقیت کامل به سرانجام رسید.[2]

«صیانت از اصالت و سلامت آثار تاریخی در فرآیند جابه‌جایی‌های بین‌المللی، اولویت اصلی و خط قرمز ما بود.» این جمله‌ای است که مدیرکل میراث فرهنگی استان تهران بر آن تاکید ورزید و همزمان از همکاری مستمر و همراهی طرف چینی در برپایی و میزبانی شایسته این رویداد فرهنگی بزرگ قدردانی کرد.[1][2]

AI

ماجرای نمایشگاه سرزمین مهر و دیپلماسی فرهنگی

خروج قانونی این اشیاء تاریخی از کشور بر اساس مصوبه رسمی هیات وزیران در تاریخ ۲۳ دی‌ماه ۱۴۰۳ و با پیشنهاد مستقیم وزارت میراث فرهنگی صورت گرفت. هدف اصلی از این اقدام، برپایی نمایشگاهی باشکوه با عنوان «سرزمین مهر» در کشور چین بود تا غنای فرهنگ و تمدن کهن ایران به نمایش گذاشته شود.[1][3]

این نمایشگاه بین‌المللی برای نخستین بار در تاریخ ۶ بهمن ۱۴۰۳ در موزه معتبر دانشگاهی سیچوان افتتاح شد و با استقبال چشمگیری مواجه گردید. طبق برنامه‌ریزی‌های اولیه و متن مصوبه دولت، قرار بود این رویداد فرهنگی تنها به مدت شش ماه در کشور میزبان برپا باشد و پس از آن آثار به ایران بازگردند.[1][3]

با این حال، استقبال گسترده شهروندان و گردشگران در چین باعث شد تا تور فرهنگی اشیاء ایرانی در این کشور پهناور گسترش یابد. این مجموعه بی‌نظیر در نهایت در پنج شهر مهم فرهنگی و تاریخی چین به نمایش درآمد و آخرین ایستگاه میزبانی از آن، شهر زیبای لوشان در منطقه دالیان بود.[2][3]

برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی در سطح بین‌المللی، نقش بسیار مهمی در معرفی تاریخ غنی و هنر بی‌بدیل ایران به جهان ایفا می‌کند. دیپلماسی فرهنگی از طریق امانت دادن هدفمند آثار موزه‌ای، یکی از روش‌های مرسوم و موثر برای تقویت روابط دوجانبه، خنثی‌سازی تبلیغات منفی و جذب گردشگران خارجی به شمار می‌رود.[2]

تاخیر در بازگشت، جنگ ۱۲ روزه و نگرانی‌ها

روند استرداد این گنجینه ملی به کشور، آن‌گونه که در ابتدا برنامه‌ریزی شده بود، بدون چالش پیش نرفت. پایان تور نمایشگاهی در چین دقیقاً مصادف با افزایش ناگهانی تنش‌های منطقه‌ای و وقوع یک جنگ ۱۲ روزه شد که پروازهای بین‌المللی را لغو کرد و آسمان منطقه را با محدودیت‌های جدی مواجه ساخت.[1][3]

لیلا خسروی، رییس اداره کل موزه‌های کشور، پیش‌تر در واکنش به پیگیری‌های رسانه‌ای درباره دلایل این تاخیر شفاف‌سازی کرده بود. او توضیح داد که نمایشگاه در خردادماه سال ۱۴۰۴ به طور رسمی پایان یافته بود، اما شرایط جنگی و توقف کامل پروازها، عملیات استرداد آثار را برای چند ماه متوقف ساخت.[1][3]

«دولت چین در این وقفه ناخواسته، درخواست تمدید نمایشگاه را به صورت رسمی به دولت ما ارسال کرد.» خسروی با بیان این مطلب افزود که هیات دولت ایران با بررسی دقیق شرایط امنیتی، این درخواست را پذیرفت و مجوز تمدید برگزاری نمایشگاه در چین تا زمان عادی شدن شرایط پروازی صادر شد.[1][3]

این تاخیر چند ماهه و بی‌خبری از زمان دقیق بازگشت، موجی از نگرانی را در میان دوستداران میراث فرهنگی و فعالان این حوزه ایجاد کرده بود. در فضای رسانه‌ای و شبکه‌های اجتماعی، پرسش‌های متعددی درباره سرنوشت این ۱۵۱ اثر ارزشمند و میزان امنیت آن‌ها در خارج از مرزها به طور مداوم مطرح می‌شد.[3]

با وجود تمامی این نگرانی‌ها، مقامات ارشد وزارت میراث فرهنگی همواره تاکید داشتند که آثار در شرایط کاملا استاندارد و امن نگهداری می‌شوند. قراردادهای سفت و سخت نمایشگاهی و بیمه‌های بین‌المللی، طرف چینی را موظف کرده بود تا سلامت فیزیکی این اشیاء را تا لحظه تحویل در خاک ایران به طور کامل تضمین کند.[1]

پایان یک ماموریت فرهنگی و آغاز بررسی‌های فنی

اکنون با بازگشت موفقیت‌آمیز و بی‌خطر این مجموعه، پرونده یکی از طولانی‌ترین و پرچالش‌ترین تورهای نمایشگاهی آثار ایرانی در خارج از کشور بسته شد. این رویداد به روشنی نشان داد که حتی در شرایط بحرانی و سایه جنگ نیز می‌توان با هماهنگی دقیق دیپلماتیک، از میراث ملی به بهترین شکل محافظت کرد.[2]

انتقال ایمن این ۱۵۱ شیء به مخازن تاریک و امن موزه‌های تهران، به معنای پایان کار نیست. کارشناسان ارشد مرمت و متخصصان موزه‌داری اکنون باید سلامت تک‌تک این آثار را پس از یک سفر طولانی، تغییرات آب‌وهوایی و نمایش‌های متعدد، به دقت زیر ذره‌بین برده و ارزیابی‌های فنی لازم را انجام دهند.[1][2]

موزه‌های نام‌آشنای رضا عباسی، آبگینه، فرش و هنرهای ملی به زودی میزبان دوباره این آثار در ویترین‌های درخشان خود خواهند بود. علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ کهن ایران می‌توانند پس از اتمام بررسی‌های فنی و تایید نهایی کارشناسان، بار دیگر از این گنجینه‌های بازگشته در قلب پایتخت بازدید کنند.[1][3]

تجربه پرفراز و نشیب نمایشگاه «سرزمین مهر» می‌تواند الگویی ارزشمند برای برنامه‌ریزی‌های آینده در حوزه دیپلماسی فرهنگی باشد. تدوین پروتکل‌های دقیق‌تر برای شرایط اضطراری، پیش‌بینی مسیرهای جایگزین انتقال و ارتقای سطح قراردادهای بیمه‌ای، از جمله درس‌های مهمی است که از این رویداد دو ساله به دست آمد.[2]