اصغر فرهادی: انتقاد از هالیوود به معنای تأیید شیوه حکمرانی در ایران نیست

اصغر فرهادی، کارگردان برنده دو جایزه اسکار، سرانجام به جنجال‌های چند روز اخیر پایان داد و با انتشار ویدئویی کامل از سخنرانی خود در برزیل، خط بطلانی بر سوءتفاهم‌های شکل‌گرفته کشید. او به صراحت اعلام کرد که نقد سینمای هالیوود، هیچ ارتباطی با تأیید وضعیت سیاسی داخل ایران ندارد.[1][2]

ماجرا از آنجا آغاز شد که بخش‌های تقطیع‌شده‌ای از صحبت‌های این فیلم‌ساز در جشنواره‌ای در ریودوژانیرو در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد. در آن ویدئوهای کوتاه، او از نگاه از بالا به پایین در سینمای آمریکا و مفهوم دموکراسی غربی انتقاد کرده بود.[1]

این اظهارات ناقص، موجی از واکنش‌های تند را در میان کاربران ایرانی و رسانه‌ها به همراه داشت. بسیاری او را متهم کردند که با نادیده گرفتن شرایط داخلی، در حال تطهیر شیوه حکمرانی در ایران و حمله به ارزش‌های دموکراتیک است.[2]

فرهادی روز سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵، با انتشار متنی در صفحه اینستاگرام خود و ضمیمه کردن ویدئوی کامل آن نشست، به این حواشی واکنش نشان داد. او نوشت که انتقاد از بخشی از سینمای هالیوود به‌هیچ‌وجه به معنای تأیید وجود دموکراسی در ایران نیست.[2]

«صحبت درباره دموکراسی آمریکایی به‌هیچ‌وجه به معنای تأیید شیوه حکمرانی در ایران نیست.»[2]

او افزود که همواره تلاش کرده است تا نگاهی مستقل و انتقادی به مسائل اجتماعی و فرهنگی داشته باشد و نباید سخنانش را به عنوان حمایتی از ساختارهای قدرت در داخل کشور تفسیر کرد.[1][2]

تقطیع رسانه‌ای و واکنش‌ها

فرهادی در توضیحات خود اشاره کرد که تقطیع صحبت‌هایش باعث شده تا معنای اصلی کلام او دگرگون شود. او از مخاطبان خواست تا پیش از قضاوت، نسخه کامل و بدون سانسور مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های چهره‌های فرهنگی را تماشا کنند.[1]

این رویداد بار دیگر نشان داد که چگونه فضای قطبی‌شده شبکه‌های اجتماعی می‌تواند هر اظهارنظری را به ابزاری برای حمله تبدیل کند. هنرمندانی که در عرصه‌های بین‌المللی حضور دارند، همواره روی لبه تیغ قضاوت‌های دوگانه حرکت می‌کنند.[2][3]

برخی از منتقدان سینمایی معتقدند که نگاه انتقادی فرهادی به سینمای جریان اصلی آمریکا، ریشه در سبک فیلم‌سازی واقع‌گرایانه و مستقل او دارد. او همواره تلاش کرده تا پیچیدگی‌های انسانی را فراتر از کلیشه‌های رایج هالیوودی به تصویر بکشد.[1][3]

حضور اصغر فرهادی در جشنواره بین‌المللی فیلم ریو در برزیل، فرصتی بود تا او درباره تفاوت‌های فرهنگی و ساختاری در سینمای جهان صحبت کند. او در این رویداد، به بررسی چالش‌های فیلم‌سازان مستقل در برابر غول‌های رسانه‌ای پرداخت.[1]

پیامدهای یک سخنرانی

با انتشار ویدئوی کامل، فضای انتقادی علیه این کارگردان تا حدودی آرام شد. بسیاری از کاربرانی که پیش‌تر به او تاخته بودند، با دیدن زمینه اصلی صحبت‌ها، به درک بهتری از مواضع او دست یافتند و از قضاوت زودهنگام خود ابراز پشیمانی کردند.[2]

سینمای فرهادی که با آثاری چون جدایی نادر از سیمین و فروشنده شناخته می‌شود، همواره بر پایه تردیدهای اخلاقی و قضاوت‌های انسانی بنا شده است. همین نگاه خاکستری به مسائل، باعث شده تا او از قضاوت‌های مطلق و سیاه و سفید فاصله بگیرد.[3]

با این حال، همچنان گروهی از فعالان سیاسی بر این باورند که چهره‌های شناخته‌شده بین‌المللی باید در انتخاب کلمات خود در مجامع جهانی دقت بیشتری به خرج دهند. آن‌ها معتقدند که هرگونه نقد به غرب نباید بهانه‌ای برای نادیده گرفتن مشکلات داخلی تلقی شود.[1][3]

واکنش‌های اخیر به سخنان او نشان‌دهنده حساسیت بالای جامعه ایرانی به مواضع چهره‌های مرجع است. در شرایطی که فشارهای اقتصادی و اجتماعی افزایش یافته، افکار عمومی انتظار دارد هنرمندان صدای رسای مطالبات آن‌ها در مجامع جهانی باشند.[1][2]

در نهایت، این شفاف‌سازی نشان داد که فرهادی همچنان بر استقلال فکری خود پافشاری می‌کند. او نه حاضر است در چارچوب‌های دیکته‌شده هالیوود بگنجد و نه می‌خواهد مواضعش به عنوان تأییدی بر کاستی‌های حکمرانی در کشورش تفسیر شود.[1][2][3]