چطور اتحادیه اروپا قوانین سیاست فرهنگی و هوش مصنوعی را بازنویسی می‌کند

در حاشیه نشست شورای اروپا در بروکسل، یک تغییر آرام اما تاریخی در سیاست قاره‌ای رخ داد. رؤسای کمیسیون اروپا، پارلمان اروپا و شورای اتحادیه اروپا گرد هم آمدند تا بیانیه «اروپا برای فرهنگ، فرهنگ برای اروپا» را امضا کنند—اولین بیانیه مشترک در تاریخ این بلوک که فرهنگ را به یک ستون مرکزی در دستور کار استراتژیک خود ارتقا می‌دهد. برای دهه‌ها، هنر و بخش‌های خلاق برای رقابت بر سر توجه نهادی در برابر مسائل مبرمی مانند دفاع، مهاجرت و رقابت اقتصادی، دست و پنجه نرم کرده‌اند. اکنون، رهبری ارشد اتحادیه اروپا رسماً اذعان کرده است که فرهنگ یک کالای لوکس اضافی نیست، بلکه یک محرک اساسی برای بافت اجتماعی-اقتصادی و سرزمینی اروپاست.[1][2]

این بیانیه به عنوان نقطه اوج سیاسی «قطب‌نمای فرهنگی برای اروپا» عمل می‌کند، یک استراتژی جامع که برای هدایت سیاست فرهنگی بلوک تا سال ۲۰۳۴ راه‌اندازی شده است. توسعه این چارچوب یک تلاش چند ساله بود که به شدت تحت تأثیر جامعه مدنی و حامیان این بخش قرار داشت که خواستار رویکردی منسجم‌تر به اقتصاد خلاق بودند. با متحد کردن سه نهاد اصلی اتحادیه اروپا پشت یک دیدگاه واحد، این بیانیه عملاً به دوران سیاست‌گذاری فرهنگی پراکنده و موردی در بروکسل پایان می‌دهد.[2][3][4]

این تغییر سیاست در یک مقطع حساس برای نیروی کار خلاق قاره اروپا رخ می‌دهد. بر اساس داده‌های اخیر، تقریباً هشت میلیون نفر در بخش فرهنگی در سراسر اتحادیه اروپا مشغول به کار هستند که حدود ۳.۸ درصد از کل اشتغال را تشکیل می‌دهد. برای درک بهتر، نیروی کار فرهنگی تقریباً به اندازه بخش کشاورزی بزرگ است. با این حال، علی‌رغم ردپای اقتصادی عظیم آن، شرایط کاری ناپایدار همچنان یک هنجار است، به طوری که از هر سه کارگر فرهنگی، یک نفر به عنوان فریلنسر خوداشتغال و بدون شبکه‌های ایمنی سنتی فعالیت می‌کند.[6]

چارچوب جدید قصد دارد با ایجاد دوازده اصل اصلی که انتظار می‌رود کشورهای عضو آن‌ها را در سیاست‌های ملی خود ادغام کنند، این ناپایداری را از بین ببرد. در خط مقدم، تعهد قاطعانه‌ای برای حمایت از آزادی هنری و تضمین جبران منصفانه قرار دارد. این بیانیه صراحتاً متعهد می‌شود که شرایط کاری مناسب و دستمزد عادلانه برای هنرمندان را ترویج کند، و اذعان دارد که دوام اقتصادی این بخش به امنیت مالی خالقان آن وابسته است.[2][5][6]

گروه‌های حامی مدت‌هاست استدلال می‌کنند که کمبود بودجه سیستماتیک برای هنر، خالقان را در برابر استثمار و فرسودگی شغلی آسیب‌پذیر می‌کند. اتحادیه اروپا با گنجاندن پرداخت منصفانه در یک تعهد سیاسی سطح بالا، به کشورهای عضو علامت می‌دهد که کار فرهنگی باید با همان سخت‌گیری صنایع سنتی تنظیم و محافظت شود. این شامل احترام به استقلال شرکای اجتماعی و تشویق چانه‌زنی جمعی در بخش‌های خلاق است، رویه‌ای که اجرای آن در میان هنرمندان فریلنسر از لحاظ تاریخی دشوار بوده است.[2][3][6]

پیشرفت سریع هوش مصنوعی مولد (Generative AI) یکی دیگر از کاتالیزورهای اصلی این بیانیه است. از آنجایی که مدل‌های هوش مصنوعی به طور فزاینده‌ای به مجموعه‌های داده عظیمی از مواد دارای حق چاپ تکیه می‌کنند—که اغلب بدون اجازه یا جبران مالی جمع‌آوری می‌شوند—طبقه خلاق اروپا زنگ خطر را در مورد سرقت مالکیت فکری و از دست دادن شغل به صدا درآورده است. بیانیه مشترک مستقیماً به این تهدید وجودی می‌پردازد و یک بخش کامل را به حکمرانی اخلاقی و انسان‌محور هوش مصنوعی اختصاص می‌دهد.[1][2][5]

متن تصریح می‌کند که هوش مصنوعی باید برای حمایت از خلاقیت انسانی به کار گرفته شود، نه جایگزینی آن. این بیانیه خواستار سازوکارهای قوی برای اطمینان از جبران منصفانه به خالقان هنگام استفاده از آثارشان در اقتصاد دیجیتال است و بر لزوم حفاظت شدید از حقوق مالکیت فکری در عصر یادگیری ماشینی تأکید می‌کند. این امر با تلاش‌های گسترده‌تر اروپا برای تنظیم صنعت فناوری همسو است، اما یک لنز فرهنگی خاص را اعمال می‌کند تا اطمینان حاصل شود هنرمندانی که آثارشان این مدل‌ها را آموزش می‌دهد، از منافع اقتصادی حاصله محروم نشوند.[1][5][7]

فراتر از کار و فناوری، این چارچوب فرهنگ را به عنوان ابزاری حیاتی برای رسیدگی به چالش‌های اجتماعی گسترده‌تر قرار می‌دهد. امضاکنندگان تأکید می‌کنند که مشارکت فرهنگی تأثیرات عمیقی بر سلامت عمومی، رفاه روانی و انسجام اجتماعی دارد. این سند ارتباط مستقیمی بین آموزش هنر و سلامت جوامع ترسیم می‌کند و از کشورهای عضو می‌خواهد دسترسی گسترده‌تری به مشاغل فرهنگی، به ویژه برای افراد جوان، آسیب‌پذیر یا به حاشیه رانده شده، فراهم کنند.[1][2][5]

این بیانیه همچنین نقش بخش‌های خلاق را در پیشبرد توسعه منطقه‌ای و حمایت از پایداری محیط زیست برجسته می‌کند. اتحادیه اروپا با چارچوب‌بندی فرهنگ به عنوان یک دارایی بین‌بخشی، قصد دارد موانع سنتی سیاست‌گذاری را از بین ببرد. هدف این است که اطمینان حاصل شود ملاحظات فرهنگی به طور یکپارچه در برنامه‌ریزی شهری، طرح‌های مراقبت‌های بهداشتی، استراتژی‌های گردشگری پایدار و واکنش‌های اقلیمی در سراسر قاره ادغام می‌شوند.[2][4][6]

حفظ میراث فرهنگی اروپا یکی دیگر از اصول محوری این توافق است. نهادها متعهد شده‌اند که از تنوع زبانی و فرهنگی قاره محافظت کنند و از فناوری‌های دیجیتال برای بایگانی و حفاظت از مکان‌ها و آثار تاریخی بهره ببرند. سازمان‌های میراث فرهنگی با اشتیاق از این گنجاندن استقبال کرده‌اند و خاطرنشان می‌کنند که میراث فرهنگی یک ستون اصلی هویت و ارزش‌های اتحادیه اروپاست.[2][4][5]

در عصری که با عدم قطعیت ژئوپلیتیکی و تغییرات سریع فناوری مشخص شده است، حامیان استدلال می‌کنند که سرمایه‌گذاری در میراث فرهنگی اساساً سرمایه‌گذاری در ارزش‌های دموکراتیکی است که قاره را به هم پیوند می‌دهد. این بیانیه صراحتاً فرهنگ را به عنوان بستری برای گفتگوی عمومی و انسجام اجتماعی به رسمیت می‌شناسد و هنرها را به عنوان سنگری در برابر قطبی شدن و عقب‌نشینی دموکراتیک معرفی می‌کند.[2][4][7]

اگرچه این بیانیه نشان‌دهنده یک اجماع سیاسی بی‌سابقه است، اما یک دستورالعمل الزام‌آور قانونی نیست. این بیانیه فوراً دولت‌های ملی را مجبور به بازنویسی قوانین کارشان نمی‌کند و افزایش بودجه خاصی را برای هنر در سطح دولتی الزامی نمی‌سازد. برای بازیگری در لیسبون، کارگر موزه در تالین، یا هنرمند دیجیتال در برلین، این بیانیه واقعیت مادی آن‌ها را یک شبه تغییر نخواهد داد.[1][3]

با این حال، این بیانیه به عنوان یک لنگر سیاسی قدرتمند برای قانون‌گذاری و تخصیص بودجه در آینده عمل می‌کند. این چارچوب برای شکل دادن به مذاکرات چرخه بودجه بلندمدت بعدی اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۸ تا ۲۰۳۴ طراحی شده است. به عنوان بخشی از ابتکار گسترده‌تر قطب‌نمای فرهنگی، کمیسیون گزارشاً پیشنهاد می‌کند که بودجه فرهنگ را دو برابر کرده و دسترسی به بودجه را از طریق برنامه‌هایی مانند بخش «اروپای خلاق» ساده‌تر کند.[3][6]

موفقیت ابتکار «اروپا برای فرهنگ» در نهایت به این بستگی دارد که کشورهای عضو با چه شدتی اصول آن را اجرا کنند. شبکه‌های حمایت فرهنگی، که نقش مهمی در تدوین استراتژی زیربنایی داشتند، در حال حاضر در حال بسیج شدن هستند تا دولت‌های ملی را در قبال اجماع بروکسل پاسخگو نگه دارند. اتحادیه اروپا با اعلام رسمی اینکه آزادی هنری، پرداخت منصفانه و هوش مصنوعی اخلاقی اولویت‌های استراتژیک هستند، یک خط قاطع در شن کشیده و یک مبنای جدید برای نحوه ارزش‌گذاری و حفاظت از خلاقیت در قرن بیست و یکم ایجاد کرده است.[1][3][7]