حذف رمان نامزد «گنکور» به اتهام استفاده از هوش مصنوعی، جنجال جدیدی در ادبیات فرانسه آفرید

مرز میان خلاقیت انسان و ماشین سرانجام در بالاترین سطح ادبیات جهان شکسته شد؛ آکادمی گنکور، معتبرترین نهاد ادبی فرانسه، در تاریخ ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ رمان تحسین‌شده «این بود یا مرگ» را رسماً از فهرست اولیه ۱۶ کتاب نامزد جایزه خود حذف کرد. این تصمیم بی‌سابقه پس از آن اتخاذ شد که ادعاهایی مبنی بر نوشته شدن بخش اعظم این کتاب توسط هوش مصنوعی و همچنین اتهامات سرقت ادبی علیه نویسنده آن، تلیسون اورلین، مطرح شد.[2][4]

ماجرا از جایی آغاز شد که یک حساب کاربری ناشناس در شبکه اجتماعی ایکس با نام «کلودِ خودت را لو بده» ادعا کرد با استفاده از نرم‌افزارهای تشخیص هوش مصنوعی مانند «پنگرام»، ردپای پررنگ ماشین را در این رمان یافته است. این حساب کاربری که بعداً مشخص شد متعلق به ساموئل فیتوسی، مقاله‌نویس روزنامه فیگارو است، اسکرین‌شات‌هایی را منتشر کرد که نشان می‌داد متن کتاب به احتمال ۱۰۰ درصد توسط هوش مصنوعی تولید شده است.[1][2][3]

آکادمی گنکور در بیانیه‌ای صریح اعلام کرد که این تصمیم برای «حفظ یکپارچگی جایزه گنکور» گرفته شده است. به گفته این نهاد، بررسی‌های پژوهشگران نشان می‌دهد که این اثر «به احتمال بسیار زیاد، تا حد زیادی محصول هوش مصنوعی است». آکادمی تاکید کرد که می‌خواهد پیام روشنی بفرستد: آن‌ها به هیچ وجه خلق متون تولید شده با کمک هوش مصنوعی را تایید یا تشویق نمی‌کنند.[1][3][4][5]

در سوی دیگر میدان، تلیسون اورلین، نویسنده ۳۸ ساله کانادایی-هائیتی‌تبار که تا چند روز پیش پدیده جدید ادبیات فرانسوی‌زبان محسوب می‌شد، این اتهامات را به شدت رد کرده است. او این جریان را یک «کمپین تخریب» خوانده و وعده داده است که مدارک اثبات اصالت نوشته‌هایش را ارائه خواهد کرد. با این حال، انتشارات «بورئال» در کانادا فعلاً تمام برنامه‌های تبلیغاتی تور کتاب را به حالت تعلیق درآورده و در بیانیه‌ای اعلام کرد: «متاسفانه در این مرحله، ما قادر به تایید یا تکذیب اتهاماتی که نویسنده با آن مواجه است نیستیم.»[1][2][5]

این جنجال تنها به یک نویسنده محدود نمی‌شود؛ بلکه نشان‌دهنده یک بحران عمیق‌تر در دنیای هنر است. دیوید لئونارد، مدیر اجرایی بنیاد نویسندگان کانادا، در واکنش به این اتفاق می‌گوید: «میزان اعتماد به ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی، چالشی است که اکنون تمام صنعت نشر با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند.» وقتی حتی داوران کارکشته نمی‌توانند تفاوت میان یک نثر انسانی و یک خروجی ماشینی را تشخیص دهند، ارزش جوایز ادبی زیر سوال می‌رود.[2][3][4]

بحث بر سر دقت ابزارهای تشخیص هوش مصنوعی، یکی از داغ‌ترین محورهای این جنجال است. فرانسوا کاردینال، معاون اطلاعات روزنامه «لا پرس»، در مصاحبه‌ای رادیویی اعلام کرد که پس از خواندن کتاب، در هیچ نقطه‌ای به دخالت هوش مصنوعی مشکوک نشده است. او تاکید کرد: «ما هرگز پاسخ قطعی درباره هوش مصنوعی نخواهیم داشت. نمی‌توانیم فراتر از هر شک و شبهه‌ای ثابت کنیم که هوش مصنوعی استفاده شده یا نشده است.» این عدم قطعیت، نشان‌دهنده یک مسابقه تسلیحاتی میان تولیدکنندگان متن ماشینی و نرم‌افزارهای کشف تقلب است.[2]

فراتر از بحث هوش مصنوعی، اتهامات سرقت ادبی نیز ضربه سنگینی به اعتبار اورلین وارد کرده است. روزنامه «لا پرس» در مونترال فاش کرد که یکی از مقالات قدیمی این نویسنده در سال ۲۰۱۳، تقریباً ترجمه کلمه‌به‌کلمه‌ای از مقاله‌ای بوده که چند روز قبل در نشریه «فیلیپین استار» منتشر شده بود. این افشاگری‌ها، تصمیم آکادمی گنکور را برای حذف او از رقابت‌ها قاطع‌تر کرد.[3][5]

اکنون دنیای ادبیات در یک نقطه عطف تاریخی ایستاده است. در حالی که فهرست نهایی جایزه گنکور در ۶ اکتبر منتشر می‌شود و برنده نهایی در ۴ نوامبر ۲۰۲۶ معرفی خواهد شد، غیبت این رمان جنجالی، سایه سنگین فناوری را بر سر آینده ادبیات روشن‌تر از همیشه نشان می‌دهد. این رویداد ثابت می‌کند که تقابل میان ماشین و انسان دیگر یک بحث انتزاعی نیست، بلکه چالشی است که نهادهای فرهنگی باید قوانین جدیدی برای آن وضع کنند.[1][3]