انتشار نتایج نظرسنجی مرکز افکارسنجی ملت: ۴۱ درصد ایرانیان از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند

مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی که بازوی مشورتی و تصمیم‌سازی قوه مقننه محسوب می‌شود، با انتشار داده‌های آماری جدید، وضعیت دسترسی و استفاده ایرانیان از فناوری‌های دیجیتال را شفاف کرد. این نهاد اکنون با استناد به این ارقام دقیق، می‌تواند توصیه‌های عملیاتی برای اصلاح سیاست‌های اینترنتی و تدوین مقررات هوش مصنوعی را در جلسات پیش‌روی مجلس به نمایندگان ارائه دهد.[6]

بر اساس نتایج این پیمایش ملی که توسط مرکز افکارسنجی ملت در تابستان سال جاری انجام شده و اکنون در مهرماه ۱۴۰۵ در اختیار عموم قرار گرفته است، جامعه ایران با سرعتی قابل‌توجه در حال پذیرش فناوری‌های نوظهور است. این داده‌ها نشان می‌دهد که ۴۱.۶ درصد از مردم ایران به‌طور مستقیم از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند.[1][2]

بررسی دقیق‌تر میزان استفاده از این فناوری‌ها حاکی از آن است که نفوذ هوش مصنوعی در لایه‌های مختلف جامعه یکسان نیست. از میان کاربرانی که با این ابزارها تعامل دارند، ۲۶.۹ درصد به‌صورت گاه‌به‌گاه و ۱۴.۷ درصد به‌طور عمده و مستمر این فناوری‌ها را در زندگی روزمره و حرفه‌ای خود به کار می‌گیرند.[1]

تسلط چت‌جی‌پی‌تی و کاربردهای اصلی

در میان کاربرانی که به هوش مصنوعی روی آورده‌اند، چت‌جی‌پی‌تی محصول شرکت اوپن‌ای‌آی با سهم خیره‌کننده ۷۸.۶ درصدی، پرکاربردترین ابزار در بازار ایران است. این آمار نشان‌دهنده تسلط بلامنازع یک پلتفرم خاص بر اکوسیستم فناوری کشور و وابستگی شدید کاربران به خدمات آن است.[1]

سایر مدل‌های زبانی با فاصله‌ای بسیار زیاد در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند. جمنای متعلق به گوگل با ۳.۹ درصد، کلاد محصول شرکت آنتروپیک با ۳.۸ درصد و گراک با ۱.۱ درصد، تنها بخش کوچکی از نیازهای پردازشی کاربران ایرانی را پاسخ می‌دهند.[1]

مهم‌ترین دلایل استفاده از این فناوری‌ها، نشان‌دهنده رویکرد عمل‌گرایانه و توسعه‌محور کاربران ایرانی است. آموزش و مهارت‌آموزی با ۳۰.۵ درصد در صدر کاربردهای هوش مصنوعی قرار دارد که نشان می‌دهد بخش بزرگی از جامعه از این ابزارها به‌عنوان یک معلم خصوصی و در دسترس استفاده می‌کنند.[1]

فعالیت‌های شغلی و حرفه‌ای با ۲۸.۹ درصد، دومین دلیل اصلی مراجعه ایرانیان به هوش مصنوعی است. پس از آن، دریافت مشاوره در حوزه‌های تخصصی مانند پزشکی و حقوقی با ۲۰.۷ درصد و انجام پژوهش‌ها و فعالیت‌های علمی با ۱۹.۲ درصد، بخش قابل‌توجهی از نیازهای روزمره کاربران را پوشش می‌دهند.[1]

با وجود استقبال گسترده، نگرانی‌های عمیقی نیز در میان کاربران وجود دارد که نیازمند توجه سیاست‌گذاران است. حدود ۳۶.۱ درصد از افراد نگران از بین رفتن توانایی تفکر مستقل و کاهش مهارت‌های انسانی در بلندمدت هستند و ۲۳.۱ درصد نیز نسبت به تولید اطلاعات غلط توسط این ماشین‌ها ابراز نگرانی کرده‌اند.[2]

وضعیت اینترنت و ساعات مصرف کاربران

در کنار پذیرش فناوری‌های نوظهور، این نظرسنجی پرده از الگوهای مصرف اینترنت در ایران برداشته است. داده‌ها نشان می‌دهد که ۱۶.۸ درصد از پاسخ‌گویان روزانه کمتر از یک ساعت از اینترنت استفاده می‌کنند، در حالی که ۳۹.۷ درصد بین یک تا سه ساعت از وقت خود را در فضای آنلاین می‌گذرانند.[2]

گروه کاربران پرمصرف نیز بخش مهمی از جامعه آماری را تشکیل می‌دهند. حدود ۲۰.۴ درصد از افراد بین سه تا پنج ساعت، ۸.۳ درصد بین پنج تا هفت ساعت و ۹.۶ درصد حداقل هفت ساعت در شبانه‌روز آنلاین هستند. در مقابل، تنها ۴ درصد اعلام کرده‌اند که به اینترنت دسترسی ندارند.[2]

تفریح و سرگرمی با ۳۹.۷ درصد، بالاترین میزان استفاده از اینترنت را به خود اختصاص داده است. پس از آن، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی با ۳۲.۱ درصد و انجام امور شغلی با ۲۵.۲ درصد، اصلی‌ترین دلایل حضور ایرانیان در فضای مجازی محسوب می‌شوند.[2]

با این حال، کیفیت زیرساخت‌های ارتباطی تطابقی با این حجم از نیاز ندارد. داده‌های مرکز افکارسنجی ملت نشان می‌دهد که ۵۸.۸ درصد از کاربران از سرعت فعلی اینترنت به‌شدت ناراضی هستند و تنها ۳۹ درصد معتقدند که این سرعت برای انجام کارهای روزمره آن‌ها قابل‌قبول است.[2][3]

هزینه‌ها، فیلترینگ و اعتماد عمومی

مسئله هزینه‌ها نیز یکی دیگر از نقاط اصطکاک جدی میان کاربران و ارائه‌دهندگان خدمات است. به‌طوری‌که ۷۳.۵ درصد از پاسخ‌دهندگان از قیمت بسته‌های اینترنتی ابراز نارضایتی کرده‌اند و حداکثر قیمت مطلوب برای هر گیگابایت اینترنت موبایل را به‌طور متوسط ۱۳ هزار و ۵۰۰ تومان ارزیابی کرده‌اند.[2][3]

در دوراهی میان کیفیت و هزینه، جامعه کاربران به دو گروه تقسیم شده است. بیش از نیمی از کاربران اینترنت موبایل (۵۱.۳ درصد) ترجیح می‌دهند شرایط با همین قیمت و سرعت فعلی حفظ شود، اما ۴۱.۳ درصد حاضرند برای داشتن اینترنتی سریع‌تر و پایدارتر، هزینه بیشتری بپردازند.[1][2]

محدودیت‌های دسترسی باعث شده تا استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ به یک رویه معمول و روزمره تبدیل شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که حدود ۶۷ درصد از کاربران برای دسترسی به پلتفرم‌های مسدودشده خارجی، به‌طور مستمر از فیلترشکن استفاده می‌کنند که خود چالش‌های امنیتی جدیدی به همراه دارد.[1][3]

در زمینه حفظ اطلاعات شخصی و حریم خصوصی، اعتماد کاربران توزیع متفاوتی دارد. ۳۱.۱ درصد از افراد به شبکه‌های اجتماعی داخلی اعتماد دارند، ۲۳.۴ درصد شبکه‌های خارجی را امن‌تر می‌دانند و ۲۰.۳ درصد نیز اعلام کرده‌اند که به هر دو گروه از پلتفرم‌ها برای حفظ داده‌های خود اعتماد دارند.[1][2]

اولویت‌های سیاستی و تأثیر بر خانواده

اولویت‌های مردم در زمینه سیاست‌گذاری اینترنت کاملاً روشن است. رفع محدودیت‌های دسترسی با ۳۸.۷ درصد، افزایش سرعت با ۲۲.۴ درصد، تقویت شبکه‌های داخلی با ۱۷.۱ درصد و کاهش هزینه‌ها با ۱۵.۸ درصد، مهم‌ترین مطالبات جامعه از دولت و مجلس به شمار می‌روند.[2]

عملکرد نهادهای اجرایی در پاسخ به این مطالبات تاکنون نتوانسته رضایت عمومی را جلب کند. بر اساس این نظرسنجی، در حال حاضر تنها ۲۱.۶ درصد از مردم از عملکرد دولت در بهبود وضعیت اینترنت و زیرساخت‌های ارتباطی در دو سال گذشته رضایت دارند.[2]

در همین راستا، مقامات اجرایی نیز بر لزوم تغییر رویکردها تأکید دارند. پژمان امید مقدمی، مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات وزارت نفت، در کنفرانس ملی حکمرانی داده تصریح کرد که توسعه این فناوری نیازمند تغییر ساختارهای سنتی است.[7]

او درباره آینده این فناوری گفت: «گام بعدی در توسعه هوش مصنوعی، دستیابی به بینش ماشین برای شناسایی الگوهای پنهان و کمک به تصمیم‌گیری‌های دقیق‌تر است؛ هرچند در شرایط کنونی، نقش انسان در تصمیم‌گیری نهایی باید حفظ شود.»[7]

مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در گزارش مجزای دیگری با شماره ۲۱۹۲۰ که در مهرماه منتشر شد، به تأثیرات عمیق هوش مصنوعی بر نهاد خانواده پرداخته است. این نهاد هشدار داده که الگوریتم‌ها به‌تدریج در فرایندهایی مانند انتخاب همسر و تربیت فرزند نفوذ کرده‌اند.[6]

این داده‌های جامع اکنون روی میز نهادهای قانون‌گذار قرار دارد تا در برنامه‌ریزی‌های کلان کشور لحاظ شود. با توجه به سرعت نفوذ هوش مصنوعی، سیاست‌گذاران باید تصمیم بگیرند که چگونه زیرساخت‌های فعلی را برای پشتیبانی از نیازهای آینده اقتصاد دیجیتال ایران ارتقا دهند.[4][5]