نسبت‌های ۱.۸۵:۱، ۲.۳۹:۱ و ۱۶:۹: ریاضیات و زبان بصری پرده نقره‌ای

نوارهای مشکی بالا و پایین صفحه تلویزیون‌های امروزی، خطای تنظیمات نیستند؛ آن‌ها ردپای فیزیکی تصمیم کارگردانی هستند که پهنای تصویر را به ارتفاع آن ترجیح داده است. وقتی یک فیلم سینمایی را روی نمایشگر استاندارد اتاق نشیمن پخش می‌کنید، این فضای خالی در واقع پیامد ریاضیِ چپاندن یک میخ مستطیلی در سوراخی است که کمی کمتر مستطیل‌شکل است.

شرکت «الیت اسکرینز» (Elite Screens) در بررسی فنی سال ۲۰۱۹ خود اشاره می‌کند: «نسبت تصویر، رابطه تناسبی بین عرض و ارتفاع آن را توصیف می‌کند.» این رابطه با دو عدد که با یک دونقطه از هم جدا شده‌اند بیان می‌شود، جایی که ارتفاع همیشه به عدد ۱ تقلیل می‌یابد. نسبت ۱.۸۵:۱ یعنی تصویر ۱.۸۵ برابر عریض‌تر از ارتفاع آن است.[4]

صنعت سینما از نظر تاریخی بر اساس دو استاندارد اصلی اکران پیش رفته است: ۱.۸۵:۱ که به «فلت» (Flat) معروف است و ۲.۳۹:۱ که «اسکوپ» (Scope) نامیده می‌شود. در همین حال، صنعت الکترونیک مصرفی، نسبت ۱۶:۹ (که از نظر ریاضی همان ۱.۷۸:۱ است) را برای تلویزیون‌های باکیفیت استاندارد کرد. اصطکاک بین این سه مستطیل، دنیای توزیع بصری مدرن را تعریف می‌کند.

نسبت ۱.۸۵:۱ در سال ۱۹۵۳ ظهور کرد، درست زمانی که استودیوهای فیلم‌سازی می‌خواستند تجربه سینما را از تلویزیون‌های تقریباً مربعی ۴:۳ آن دوران متمایز کنند. این نسبت، بلندتر از استاندارد دیگر سینمایی است و قابی را ارائه می‌دهد که به راحتی عمودیت و سوژه‌های انسانی را در خود جای می‌دهد.

نیل آزمن (Neil Oseman)، مدیر فیلم‌برداری، نسبت ۱.۸۵:۱ را «فرمت استاندارد عریض» می‌نامد و خاطرنشان می‌کند که این فرمت، میدان دید طبیعی و مناسبی برای روایت‌های شخصیت‌محور فراهم می‌کند. از آنجا که این قاب نسبتاً بلند است، به کارگردانان اجازه می‌دهد تا تمام قد یک انسان را بدون فدا کردن محیط اطرافش به تصویر بکشند.[1]

در سینمای دیجیتال، یک بسته سینمای دیجیتال (DCP) «فلت» با نسبت ۱.۸۵:۱ در وضوح ۱۹۹۸ در ۱۰۸۰ پیکسل پخش می‌شود. وقتی این تصویر به یک تلویزیون خانگی استاندارد ۱۹۲۰ در ۱۰۸۰ منتقل می‌شود، نسبت ۱.۸۵:۱ آن‌قدر به نسبت بومی ۱.۷۸:۱ تلویزیون نزدیک است که نوارهای مشکی حاصل به سختی به چشم می‌آیند و تنها چند ردیف پیکسل در بالا و پایین نمایشگر را اشغال می‌کنند.[2][5]

در مقابل، نسبت «اسکوپ» ۲.۳۹:۱ برای گستردگی افقی ساخته شده است. این فرمت که در ابتدا با استفاده از لنزهای آنامورفیک برای فشرده‌سازی یک تصویر عریض روی فیلم استاندارد ۳۵ میلی‌متری به دست می‌آمد، مترادف با فیلم‌سازی حماسی، مناظر پهناور و گروه بازیگران پرجمعیت است.

آزمن توضیح می‌دهد: «۲.۳۹:۱ همان فرمت عریض آنامورفیک است» و بر استفاده تاریخی آن در ثبت افق‌های وسیع و جدا کردن سوژه‌ها در پس‌زمینه‌های گسترده تأکید می‌کند. این پهنای شدید، چشمان بیننده را مجبور می‌کند تا قاب را به صورت افقی اسکن کند، چیزی که دید محیطی طبیعی چشم انسان را شبیه‌سازی می‌کند.[1]

یک DCP استاندارد ۲.۳۹:۱ از شبکه پیکسلی ۲۰۴۸ در ۸۵۸ استفاده می‌کند. این امر هنگام نمایش روی یک تلویزیون ۱۶:۹، ناهماهنگی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. برای جا دادن کل عرض ۲۰۴۸ پیکسلی روی یک صفحه ۱۹۲۰ پیکسلی بدون بریدن کناره‌ها، تصویر باید کوچک شود که نتیجه آن نوارهای مشکی ضخیمی است که تقریباً ۲۵.۵ درصد از فضای عمودی تلویزیون را می‌بلعند.[2][5]

خود استاندارد ۱۶:۹ یک مصالحه ریاضی بود. زمانی که انجمن مهندسان سینما و تلویزیون (SMPTE) در سال ۱۹۸۴ در حال توسعه استاندارد تلویزیون‌های باکیفیت بود، آن‌ها به شکلی نیاز داشتند که بتواند هم پخش‌های تلویزیونی قدیمی ۴:۳ و هم فیلم‌های سینمایی ۲.۳۹:۱ را با کمترین فضای هدررفته در خود جای دهد.

میانگین هندسی بین ۱.۳۳:۱ (۴:۳) و ۲.۳۵:۱ (یک استاندارد اسکوپ قدیمی‌تر) تقریباً ۱.۷۷:۱ است که به ۱۶:۹ ترجمه می‌شود. همان‌طور که تاریخچه فنی «لوموگرافی» (Lomography) بیان می‌کند، این نسبت نه به خاطر ارزش هنری‌اش، بلکه به دلیل کارایی آن به عنوان یک ظرف همه‌کاره انتخاب شد.[3]

انتخاب نسبت تصویر، زبان بصری یک فیلم را از اساس تغییر می‌دهد. کارگردانی که با نسبت ۱.۸۵:۱ فیلم‌برداری می‌کند، ممکن است یک مکالمه را طوری قاب‌بندی کند که هر دو شخصیت در صفحه حضور داشته باشند و از فضای عمودی برای نشان دادن زبان بدن آن‌ها و سقف اتاق استفاده کند.

در نسبت ۲.۳۹:۱، همان مکالمه می‌تواند با قرار دادن شخصیت‌ها در منتهی‌الیه لبه‌های چپ و راست قاب صحنه‌پردازی شود تا بر فاصله فیزیکی و عاطفی بین آن‌ها تأکید شود. این پهنا اجازه می‌دهد تا میزانسن‌های پیچیده‌ای خلق شود که در آن کنش‌های پیش‌زمینه و پس‌زمینه به طور همزمان در دو سمت مخالف صفحه رخ می‌دهند.

برای تماشاگران خانگی، حضور «لترباکس» (Letterboxing) یا همان نوارهای مشکی، اغلب به اشتباه به عنوان از دست رفتن بخشی از تصویر برداشت می‌شود. در واقعیت، همان‌طور که «راهنمای سینمای خانگی» (Home Cinema Guide) توضیح می‌دهد، لترباکس تنها روشی است که ترکیب‌بندی اصلی کارگردان را روی یک صفحه نمایش ناهماهنگ حفظ می‌کند.[2]

تلاش برای پر کردن یک صفحه ۱۶:۹ با یک فیلم ۲.۳۹:۱ نیازمند کشیدن تصویر است که هندسه آن را مخدوش می‌کند، یا زوم کردن روی آن است که لبه‌های چپ و راست قاب را می‌بُرد. با پذیرش نوارهای مشکی، بیننده دقیقاً همان گستردگی افقی را تجربه می‌کند که مدیر فیلم‌برداری در نظر داشته و واژگان بصری نسخه اکران سینمایی دست‌نخورده باقی می‌ماند.