رایزنی‌های دیپلماتیک در بیشکک؛ تلاش ایران برای تقویت ائتلاف‌های منطقه‌ای در حاشیه اجلاس شانگهای

برای شهروندانی که اقتصاد روزمره‌شان زیر سایه سنگین انزوای بین‌المللی و تنش‌های ژئوپلیتیک قرار دارد، یافتن مسیرهای جایگزین برای تجارت و دیپلماسی یک ضرورت ساختاری است. در همین راستا، حضور هیئت ایرانی در بیست‌وپنجمین اجلاس سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، فراتر از یک تشریفات سیاسی، تلاشی برای ایجاد وزنه‌های تعادل در سیاست خارجی ارزیابی می‌شود.

این گردهمایی که با حضور رهبران قدرت‌های نوظهور از جمله چین، روسیه، هند و ایران برگزار شد، به بستری برای رایزنی‌های فشرده دوجانبه تبدیل گردید. تمرکز اصلی این دیدارها، یافتن راهکارهایی برای توسعه مناسبات اقتصادی در سایه فشارهای فزاینده غرب و درگیری‌های ادامه‌دار منطقه‌ای بود.[3]

یکی از مهم‌ترین محورهای این سفر، دیدار مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، با نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند بود. در این دیدار، تهران رویکردی عمل‌گرایانه در قبال تنش‌های جاری اتخاذ کرد و از دهلی‌نو خواست تا از نفوذ و ارتباطات گسترده خود در سطح جهانی برای مدیریت بحران بهره ببرد.[1]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، پزشکیان با اشاره به وجود جریان‌هایی در داخل آمریکا که منافع خود را در تداوم درگیری‌ها می‌بینند، از مودی درخواست کرد تا برای بازگرداندن واشنگتن از مسیر تقابل نظامی به میز گفت‌وگو و توافق، نقش‌آفرینی کند. این درخواست صریح، نشان‌دهنده تمایل تهران برای استفاده از شرکای آسیایی به عنوان میانجی‌های بالقوه است.[1]

در جبهه همسایگان بلافصل نیز، توسعه مناسبات دوجانبه با پاکستان و قرقیزستان در دستور کار هیئت ایرانی قرار داشت. دیدار با شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، بر تقویت همکاری‌های مرزی، امنیتی و تجاری متمرکز بود تا از ظرفیت‌های همسایگی برای گسترش مبادلات اقتصادی استفاده شود.[2][4]

همچنین، رایزنی با صدر جباروف، رئیس‌جمهور قرقیزستان، به عنوان میزبان اجلاس، فرصتی برای بررسی آخرین وضعیت همکاری‌های دوجانبه و راه‌های تقویت تعاملات مشترک اقتصادی در منطقه آسیای مرکزی فراهم آورد.[2]

ناظران سیاسی معتقدند که این گردهمایی در بیشکک، نمادی از تلاش کشورهای غیرغربی برای همگرایی بیشتر است. در شرایطی که فشارهای اقتصادی و نظامی از سوی ایالات متحده افزایش یافته، سازمان همکاری شانگهای به عنوان یک بلوک قدرتمند، اهمیت استراتژیک مضاعفی برای اعضای خود پیدا کرده است.[3]

با این حال، تبدیل این عضویت و دیدارهای دیپلماتیک به یک اهرم قدرت واقعی، نیازمند سازوکارهای اجرایی دقیق است. کارشناسان تأکید دارند که موفقیت این استراتژی در گرو آن است که توافقات سیاسی روی کاغذ، به قراردادهای تجاری ملموس و مسیرهای تبادل مالی مستقل از سیستم‌های تحت سلطه غرب تبدیل شوند.