توقف تجارت در مرز ریمدان در پی حوادث امنیتی؛ مسافران و تجار چه مسیرهایی را جایگزین کنند؟

فعالیت تجاری در گذرگاه مرزی ریمدان-گبد میان ایران و پاکستان در پی حوادث امنیتی اخیر به طور موقت متوقف شده است، اما تردد مسافران همچنان جریان دارد. تجار و شرکت‌های حمل‌ونقل می‌توانند تا زمان بازگشایی کامل این مسیر، از مرز میرجاوه به عنوان جایگزین اصلی برای ترانزیت و واردات کالا استفاده کنند.[1]

تصمیم به انسداد مسیرهای تجاری از اواخر مهرماه و با ابلاغیه رسمی وزارت بازرگانی پاکستان اجرایی شد. مقامات ایالت بلوچستان پاکستان اعلام کردند که این اقدام کاملا موقتی بوده و با هدف تقویت امنیت نوار مرزی، مقابله با شبکه‌های قاچاق و ساماندهی بهتر سیستم‌های گمرکی دو کشور صورت گرفته است.[1][2]

در سوی مقابل، مقامات ایرانی در روزهای نخست، دلیل این توقف ناگهانی را بروز برخی مشکلات فنی و ضعف‌های زیرساختی عنوان کردند. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تاکید کرد که این وقفه به دلیل تدابیر احتیاطی است و رایزنی‌های فشرده‌ای برای رفع موانع و بازگشت به شرایط عادی در جریان است.[5]

سایه حوادث امنیتی بر تجارت مرزی

شرایط در این منطقه حساس مرزی روز پنجشنبه، اول آبان‌ماه، با وقوع یک حمله تروریستی پیچیده‌تر شد. گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که دو خودروی بمب‌گذاری‌شده به ساختمان گمرک پاکستان در منطقه گوادر و در نزدیکی مرز ریمدان حمله کردند که به زخمی شدن چند نظامی پاکستانی و آتش‌گرفتن دو دستگاه کامیون منجر شد.

این انسداد ناگهانی باعث سرگردانی بیش از سه هزار دستگاه کامیون ترانزیتی در دو سوی مرز شده است. بخش عمده‌ای از این ناوگان عظیم حامل گاز مایع، محصولات کشاورزی فسادپذیر، مواد معدنی و سایر کالاهای ضروری هستند که اکنون در صف‌های طولانی و در شرایط آب‌وهوایی دشوار منتظر تعیین تکلیف مانده‌اند.[3]

مرز ریمدان در ماه‌های اخیر به یکی از شریان‌های اصلی تامین انرژی ایالت‌های غربی پاکستان تبدیل شده بود و روزانه بیش از چهار هزار تن گاز مایع از این مسیر صادر می‌شد. فعالان اقتصادی هشدار می‌دهند که تداوم این وضعیت می‌تواند به کمبود سوخت و افزایش قیمت انرژی در بازارهای محلی پاکستان منجر شود.[1][5]

با وجود تعطیلی بخش تجاری ریمدان و تفتان، جریان تجارت زمینی ایران به طور کامل متوقف نشده است. احسان ملک‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی، تایید کرد که مرز میرجاوه با تمام ظرفیت در حال فعالیت است و ترانزیت کالا به کشورهای ثالث از این مسیر بدون وقفه ادامه دارد.

مسیرهای جایگزین و وضعیت مسافران

نهادهای صنفی و مقامات گمرکی از رانندگان کامیون و شرکت‌های حمل‌ونقل خواسته‌اند تا اطلاع ثانوی از ارسال محموله‌های جدید به سمت مرز ریمدان جدا خودداری کنند. در حال حاضر، اولویت اصلی در این گذرگاه، ترخیص کامیون‌های گرفتار در نقطه صفر مرزی و جلوگیری از فاسد شدن محصولات کشاورزی صادراتی است.[3]

نکته حائز اهمیت برای شهروندان و مسافران محلی این است که محدودیت‌های اعمال‌شده صرفا شامل ناوگان باری سنگین می‌شود. بر اساس تایید مدیرکل دفتر ترانزیت سازمان راهداری ایران، تردد مسافران از مرز ریمدان به صورت عادی در جریان است و اتباع دو کشور می‌توانند با همراه داشتن مدارک قانونی از این گذرگاه عبور کنند.[4]

مرز ریمدان که تا چند سال پیش تنها در حد یک بازارچه محلی فعالیت می‌کرد، به تازگی به یک مرز رسمی و بین‌المللی ارتقا یافته است. همین رشد سریع باعث شده تا زیرساخت‌های رفاهی و گمرکی آن هنوز برای پذیرش حجم بالای کامیون‌های ترانزیتی و ارائه خدمات شبانه‌روزی به تجار به سطح مطلوب نرسد.

تلاش‌های دیپلماتیک برای بازگشایی

رایزنی‌های دیپلماتیک برای حل این بحران مرزی در بالاترین سطوح ادامه دارد. عبدالسلیم حوت، مدیر بازارچه مرزی ریمدان، اعلام کرده است که مذاکرات مستقیمی با مقامات گمرک گبد پاکستان انجام شده و توافقات اولیه‌ای برای تسریع در ترخیص کالاهای فسادپذیر و کاهش تراکم در پایانه‌های مرزی به دست آمده است.[4]

این اختلالات در حالی رخ می‌دهد که تهران و اسلام‌آباد پیش‌تر هدف‌گذاری کرده بودند تا حجم تجارت دوجانبه خود را به مرز ده میلیارد دلار در سال افزایش دهند. با این حال، چالش‌های زیرساختی، محدودیت‌های ناوگان حمل‌ونقل و دغدغه‌های امنیتی، دستیابی به این چشم‌انداز کلان اقتصادی را با کندی مواجه کرده است.[3]

کارشناسان حوزه حمل‌ونقل معتقدند که بازگشایی کامل و پایدار مرز نیازمند استقرار سازوکارهای امنیتی مشترک و ارتقای جدی زیرساخت‌های گمرکی است. تا آن زمان، مدیریت هوشمندانه مسیرهای جایگزین مانند میرجاوه و اطلاع‌رسانی دقیق و لحظه‌ای به تجار، تنها راهکار عملی برای کاهش خسارات ناشی از این توقف ناخواسته خواهد بود.[2]