داریوش عیاری، مدیر فیلم‌برداری پیشکسوت سینمای ایران درگذشت

داریوش عیاری، مدیر فیلم‌برداری پیشکسوت و یکی از مهم‌ترین خالقان هویت بصری سینمای اجتماعی ایران، در سن ۸۰ سالگی و بر اثر سکته قلبی چشم از جهان فروبست. دوربین او در طول چهار دهه فعالیت مستمر، راوی خاموش اما قدرتمند برخی از ملتهب‌ترین داستان‌های جامعه ایران بود.[1][2][3]

خبرگزاری ایسنا در روز جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵ (۹ اکتبر ۲۰۲۶) با تایید این خبر، پایان مسیر هنری یکی از تاثیرگذارترین تکنسین‌های سینمای ایران را اعلام کرد. درگذشت او موجی از اندوه را در میان سینماگران مستقل و علاقه‌مندان به هنر هفتم در پی داشته است.[1]

روابط عمومی خانه سینما با انتشار بیانیه‌ای رسمی، ضمن ابراز تاسف عمیق از این ضایعه، پیام تسلیتی خطاب به جامعه هنری و خانواده وی منتشر کرد. در این پیام آمده است: «یاد و نام ماندگار او در تاریخ هنر زنده خواهد ماند.»[1][2]

این نهاد صنفی همچنین برای کیانوش عیاری، کارگردان نامدار سینمای ایران و برادر این هنرمند فقید، آرزوی صبر و شکیبایی کرد. پیوند برادرانه و حرفه‌ای این دو، یکی از طولانی‌ترین و پرثمرترین همکاری‌های تاریخ سینمای ایران را رقم زده بود.[1][2]

از کارگاه آزاد اهواز تا پرده نقره‌ای

داریوش عیاری در سال ۱۳۲۵ در شهر اهواز متولد شد و پیش از ورود به دنیای تصویر، در رشته روزنامه‌نگاری تحصیل کرد. او فعالیت هنری خود را با ساخت فیلم‌های کوتاه هشت میلی‌متری در کارگاه آزاد اهواز آغاز کرد و پایه‌های نگاه مستندگونه خود را در همان دوران بنا نهاد.[3]

ورود حرفه‌ای او به سینمای بلند در سال ۱۳۶۴ و با فیلم «تنوره دیو» رقم خورد. این فیلم که نویسندگی و کارگردانی آن بر عهده برادرش کیانوش عیاری بود، نقطه شروعی برای ثبت تصاویری شد که بعدها به امضای شخصی داریوش عیاری در سینما تبدیل شدند.[3]

او در طول سال‌های پس از آن، با کارگردانان برجسته‌ای همکاری کرد و مدیریت فیلم‌برداری آثاری را بر عهده گرفت که هر یک بازتابی از شرایط پیچیده اجتماعی ایران بودند. درک عمیق او از نورپردازی طبیعی و قاب‌بندی‌های واقع‌گرایانه، به فیلم‌سازان کمک می‌کرد تا فضایی ملموس خلق کنند.[4]

راوی بصری رنج‌ها و محدودیت‌ها

یکی از درخشان‌ترین نقاط کارنامه عیاری، همکاری با منیژه حکمت در فیلم «زندان زنان» بود. دوربین او در این فیلم، توانست حس خفگی، انزوا و در عین حال مقاومت زنان زندانی را در فضایی بسته و محدود به شکلی خیره‌کننده به تصویر بکشد.[4]

او همچنین در آثار دیگری نظیر «سه زن» و «جاده قدیم» بار دیگر با منیژه حکمت همکاری کرد. توانایی عیاری در انطباق سبک بصری خود با لحن و پیام فیلم‌نامه، او را به گزینه‌ای قابل اعتماد برای کارگردانانی تبدیل کرده بود که به دنبال روایتی بی‌تکلف و اثرگذار بودند.[1][4]

در فیلم «دختری با کفش‌های کتانی» ساخته رسول صدرعاملی (۱۳۷۷)، عیاری با استفاده از حرکت‌های سیال دوربین، سرگردانی و التهاب نسل جوان را در خیابان‌های تهران ثبت کرد. این فیلم به یکی از نمادهای سینمای جوان‌محور در اواخر دهه هفتاد خورشیدی تبدیل شد.[1][4]

اما شاید جنجالی‌ترین و تکان‌دهنده‌ترین کار او، مدیریت فیلم‌برداری «خانه پدری» (۱۳۸۹) به کارگردانی کیانوش عیاری باشد. او در این فیلم، خشونت خانگی و تعصبات کورکورانه را با قاب‌هایی بی‌رحمانه و در عین حال هنرمندانه به نمایش گذاشت؛ اثری که سال‌ها درگیر سانسور و توقیف بود.[1][2][4]

شورای ملی ایرانیان آمریکا (نایاک) در یادداشتی به تاریخ ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، با اشاره به اهمیت آثار او نوشت: «عیاری به فیلم‌سازان کمک کرد تا این موضوعات دشوار را به تجربه‌های سینمایی قدرتمندی تبدیل کنند. آثار او به سنت سینمای متعهد اجتماعی ایران کمک شایانی کرد.»[4]

میراثی فراتر از دوربین

تاثیر داریوش عیاری تنها به پشت دوربین محدود نمی‌شد. او که دانش‌آموخته روزنامه‌نگاری بود، سال‌ها مسئولیت صفحه فنی مجله معتبر «تصویر» را بر عهده داشت و دانش خود را در زمینه تجهیزات و تکنیک‌های فیلم‌برداری با نسل جوانی از علاقه‌مندان به اشتراک می‌گذاشت.[3]

پیکر این هنرمند فقید، دو روز پس از درگذشتش، با حضور جمعی از سینماگران و اعضای خانواده‌اش تشییع شد. او در قطعه هنرمندان بهشت زهرای تهران، در ردیف ۱۳۹ و شماره ۲۶ به خاک سپرده شد تا در کنار دیگر نام‌آوران هنر ایران آرام گیرد.[3]

بسیاری از همکارانش او را فردی بی‌حاشیه، حرفه‌ای و متعهد به هنر سینما توصیف کرده‌اند. در صنعتی که اغلب با هیاهو و جنجال همراه است، عیاری ترجیح می‌داد تمام تمرکز و انرژی خود را معطوف به کادربندی‌ها و بازی با نور و سایه کند.[3][4]

در روزهایی که سینمای مستقل ایران با فشارهای اقتصادی و محدودیت‌های فزاینده‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کند، فقدان چهره‌های اصیل و متعهدی چون داریوش عیاری بیش از پیش احساس می‌شود. با این حال، تصاویری که او از جامعه ایران ثبت کرد، به عنوان اسنادی تاریخی و هنری برای همیشه باقی خواهند ماند.[4]