عبور از سایه جنگ؛ چرا راهبرد «بازدارندگی پایدار» جایگزین وضعیت «نه جنگ، نه صلح» شد؟
محمدباقر قالیباف با تاکید بر پایان دادن به وضعیت فرساینده «نه جنگ و نه صلح»، راهبرد ایران را دستیابی به «بازدارندگی پایدار» اعلام کرد. این تغییر رویکرد نشان میدهد که تمرکز از رویارویی نظامی به سمت خنثیسازی فشارهای اقتصادی و اصلاحات ساختاری معطوف شده است.
به قلم شاهین فراهانی
این خبر را به اشتراک بگذارید
وضعیت «نه جنگ و نه صلح» یکی از فرسایندهترین موقعیتهای ژئوپلیتیک و استراتژیک برای هر کشوری محسوب میشود. این وضعیت مبهم، اقتصاد ملی را در حالت تعلیق دائم نگه میدارد، جریان سرمایهگذاریهای داخلی و خارجی را متوقف میکند و روان جامعه را در میان بیم از درگیری و امید به گشایش رها میسازد. اکنون، بالاترین سطوح تصمیمگیری در جمهوری اسلامی ایران به این جمعبندی قطعی رسیدهاند که تداوم این شرایط فرسایشی دیگر به نفع منافع ملی و توسعه کشور نیست.
روز یکشنبه، اول آذر ۱۴۰۵، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در نشست شورای هماهنگی مجلس پیام بسیار روشنی را به فضای داخلی و بینالمللی مخابره کرد. او با صراحت و قاطعیت اعلام کرد که شرایط «نه جنگ و نه صلح» به هیچ وجه قابل ادامه دادن نیست و کشور برای خروج از این بنبست، نیازمند یک تصمیمگیری شجاعانه و رویکردی کاملا عملیاتی و روشن است.[1][2]
این اظهارات نشاندهنده یک تغییر پارادایم جدی در ادبیات سیاسی و امنیتی ایران است. سالهاست که فضای سیاسی کشور درگیر یک دوگانه کاذب و مخرب بوده است؛ دوگانهای که در آن هرگونه تلاش برای دیپلماسی و تنشزدایی به «وادادگی» و تسلیم تعبیر میشد و در مقابل، هرگونه تاکید بر آمادگی دفاعی و نظامی، برچسب «جنگطلبی» و ماجراجویی میخورد.
عبور از دوگانههای کاذب سیاسی
قالیباف در سخنان خود دقیقا به همین آسیب مزمن اشاره کرد و هشدار داد که نباید بیش از این گرفتار این بحثهای کلیشهای و سیاستزده شد. متهم کردن یکدیگر به جنگطلبی یا سازشکاری، نه تنها مسیر پایان دادن به این شرایط ملتهب نیست، بلکه انسجام داخلی را که پیشنیاز اصلی و حیاتی برای عبور از هر بحرانی است، به شدت مخدوش میکند.[1]
راهکار جایگزین و استراتژیکی که در این نشست برای عبور از این وضعیت مطرح شد، مفهوم کلیدی «بازدارندگی پایدار» است. اگرچه ایران در سالهای اخیر توانسته است با توسعه توانمندیهای موشکی و پهپادی به سطح قابل قبولی از بازدارندگی نظامی دست یابد، اما مقامات ارشد کشور اکنون به صراحت تاکید دارند که بازدارندگی صرفا نظامی، برای تضمین امنیت ملی و رفاه عمومی در دنیای امروز کفایت نمیکند.[2]
رئیس قوه مقننه با ارجاع مستقیم به تحولات نظامی دو سال اخیر، از جمله عملیات وعده صادق و همچنین جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، استدلال کرد که دشمن به این نتیجه قطعی و محاسباتی رسیده است که توانایی تحمیل یک جنگ نظامی گسترده و طولانیمدت علیه جمهوری اسلامی ایران را ندارد. این همان نقطه بازدارندگی نظامی است که با هزینههای فراوان و مجاهدتهای بسیار تثبیت شده است.[1][2]
اما روی دیگر این معادله امنیتی، تغییر استراتژی و تاکتیکهای طرف مقابل است. در دکترینهای نوین نظامی، وقتی گزینه برخورد سخت از روی میز کنار میرود یا کارایی خود را از دست میدهد، فشارها به صورت هوشمندانه به سمت آسیبپذیرترین بخشهای سیستم هدف هدایت میشود. در مورد ایران، این نقطه آسیبپذیر بدون شک حوزه اقتصاد و امنیت روانی داخل کشور است.
تغییر میدان نبرد؛ از نظامی به اقتصاد
به گفته قالیباف، اولویت اول دشمن اکنون از رویارویی مستقیم نظامی تغییر کرده و بر برهم زدن امنیت داخلی، تشدید بیسابقه فشارهای اقتصادی و تلاش برای ایجاد فروپاشی از درون متمرکز شده است. در برابر چنین طراحی پیچیده و چندلایهای، پاسخ ایران نمیتواند صرفا تکیه بر سیلوهای موشکی و توانمندیهای سختافزاری باشد؛ بلکه نیازمند یک بازدارندگی همهجانبه، هوشمند و پایدار است.[1]
بازدارندگی پایدار در این ادبیات جدید، به معنای مصونسازی اقتصاد ملی در برابر شوکهای خارجی، اصلاح ساختارهای معیوب و رانتی داخلی، و افزایش تابآوری اجتماعی شهروندان است. تا زمانی که اقتصاد کشور با ناترازیهای عمیق بودجهای و بانکی دست و پنجه نرم میکند، سایه تهدید و آسیبپذیری به طور کامل از سر کشور برداشته نخواهد شد.
یکی از مهمترین، ملموسترین و در عین حال خطرناکترین مصادیق این ناترازیها، بحران تامین انرژی در ایران است. در حالی که افکار عمومی، کارشناسان و رسانهها معمولا روی قیمت و میزان مصرف بنزین حساسیت بالایی دارند و آن را خط قرمز جامعه میدانند، آمارها نشان میدهد که ریشه اصلی مشکل در جای دیگری است و سیاستگذاران باید زاویه دید خود را تغییر دهند.
در نشست شورای هماهنگی مجلس، یک آمار کلیدی و تعیینکننده مطرح شد که مسیر اصلاحات اقتصادی آینده را تا حد زیادی روشن میکند. بر اساس دادههای ارائه شده، سهم بنزین در کل سبد مصرف انرژی کشور تنها حدود ۹ درصد است، در حالی که گاز طبیعی با سهمی معادل ۷۳ درصد، بار اصلی تامین انرژی کشور را به دوش میکشد.[1]
اصلاحات انرژی؛ نقطه آغاز بازدارندگی
بر این اساس، رئیس مجلس با قاطعیت تاکید کرد که اصلاحات در حوزه انرژی به عنوان فوریترین و حیاتیترین موضوع کشور چه در زمان صلح و چه در شرایط جنگی، نباید از بنزین آغاز شود. تمرکز بر اصلاح الگوی مصرف و مدیریت بهینه گاز، نه تنها بخش بزرگی از مشکلات کسری بودجه دولت را کاهش میدهد، بلکه امنیت اقتصادی و صنعتی کشور را نیز تضمین میکند.[1]
این تغییر نگاه راهبردی از بنزین به گاز، دارای پیامدهای اجتماعی و اقتصاد سیاسی بسیار مهمی است. تجربه نشان داده است که اصلاح قیمت یا تغییر سهمیهبندی بنزین همواره با واکنشهای سریع، گسترده و گاه ملتهب اجتماعی همراه بوده است، اما مدیریت مصرف گاز، به ویژه در بخشهای صنایع عمده و نیروگاهها، میتواند با تنش اجتماعی به مراتب کمتری به تعادل اقتصاد کلان کمک کند.
پیوند زدن مفهوم امنیتی «بازدارندگی پایدار» با موضوع اقتصادی «اصلاحات انرژی» نشان میدهد که حاکمیت در حال درک عمیقتر این واقعیت است که امنیت ملی یک مفهوم کاملا یکپارچه و غیرقابل تفکیک است. نمیتوان در مرزهای جغرافیایی قدرتمند و نفوذناپذیر بود، اما در تامین برق پایدار برای صنایع تولیدی یا گاز زمستانی برای گرمایش شهروندان با بحرانهای تکرارشونده مواجه شد.
خروج قطعی از وضعیت فرساینده «نه جنگ و نه صلح» مستلزم شجاعت در تصمیمگیریهای کلان است. ماندن در این منطقه خاکستری و بلاتکلیف، شاید در کوتاهمدت از بروز یک جنگ تمامعیار و مستقیم جلوگیری کند، اما در افق بلندمدت، زیرساختهای حیاتی اقتصاد و سرمایههای ارزشمند اجتماعی کشور را به تدریج مستهلک و نابود میسازد.
ضرورت شجاعت در تصمیمگیریهای کلان
تاکید بر این موضع که برای ایران اصلاً مهم نیست که آمریکا میخواهد مذاکره کند یا جنگ، که پیشتر نیز در اواسط آبان ماه توسط رئیس مجلس در صحن علنی مطرح شده بود، نشاندهنده یک تلاش جدی برای خروج از انفعال است. ایران با این ادبیات میخواهد نشان دهد که استراتژی توسعه و امنیت خود را کاملا مستقل از کنشهای متغیر و غیرقابل پیشبینی واشنگتن تنظیم میکند.[3]
با تمام این اوصاف، اجرای موفقیتآمیز راهبرد بازدارندگی پایدار با چالشهای اجرایی و اجتماعی عظیمی روبرو است. جلب اعتماد عمومی برای اجرای هرگونه اصلاحات اقتصادی، نیازمند شفافیت حداکثری، مبارزه بیامان با فساد سیستماتیک و توزیع عادلانه فشارهای ناشی از این اصلاحات است. بدون همراهی و اقناع افکار عمومی، هرگونه جراحی ساختاری محکوم به شکست خواهد بود.
با تمام این اوصاف، اجرای موفقیتآمیز راهبرد بازدارندگی پایدار با چالشهای اجرایی و اجتماعی عظیمی روبرو است.
در نهایت، پایان دادن به سایه شوم جنگ و تهدید تنها با سخنرانی و شعار محقق نمیشود. همانطور که در حوزه نظامی با تکیه بر دانش بومی، تداوم تلاشها و اراده ملی به یک بازدارندگی غیرقابل انکار رسیدیم، در میدان اقتصاد نیز نیازمند عقلانیت، تخصصگرایی و پرهیز از تصمیمات جناحی و کوتاهمدت هستیم تا کشور به ثبات و امنیت واقعی دست یابد.
نکات کلیدی
- تاکید رئیس مجلس بر عبور از وضعیت بلاتکلیف «نه جنگ و نه صلح» و پرهیز از برچسبزنیهای سیاسی داخلی.
- تغییر اولویت دشمن از جنگ نظامی مستقیم به فشار اقتصادی و تلاش برای فروپاشی از درون.
- معرفی «بازدارندگی پایدار» به عنوان تنها مسیر عملیاتی برای دور کردن قطعی سایه جنگ از کشور.
- ضرورت آغاز اصلاحات انرژی از گاز با سهم ۷۳ درصدی به جای بنزین برای تامین امنیت اقتصادی.
آنچه نمیدانیم
- دولت دقیقا چه مکانیزمی را برای اصلاح مصرف گاز در بخشهای خانگی و صنعتی بدون ایجاد شوک تورمی در نظر گرفته است.
- واکنش کشورهای غربی و همسایگان منطقهای به این تغییر دکترین و تاکید ایران بر بیاهمیت بودن تمایل آمریکا به جنگ یا مذاکره چه خواهد بود.
روند رویداد
تابستان ۱۴۰۵
وقوع درگیریهای نظامی منطقهای (جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه) که به تثبیت بازدارندگی نظامی ایران منجر شد.
۲۴ آبان ۱۴۰۵
اعلام رسمی رئیس مجلس مبنی بر اینکه ایران در وضعیت نه جنگ و نه صلح باقی نخواهد ماند.
۱ آذر ۱۴۰۵
طرح راهبرد «بازدارندگی پایدار» و اولویتبخشی به اصلاحات انرژی در نشست شورای هماهنگی مجلس.
- حامیان بازدارندگی همهجانبه
- معتقدند امنیت ملی نیازمند ترکیب قدرت نظامی و ثبات اقتصادی است.
- عملگرایان اقتصادی
- تاکید دارند که رفع ناترازیهای انرژی پیشنیاز هرگونه مقاومت در برابر فشارهای خارجی است.
- منتقدان سیاستزدگی
- هشدار میدهند که برچسبزنیهای جناحی مانع از اتخاذ تصمیمات سخت و ضروری میشود.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- دیدگاه صنایع عمده و نیروگاهها که اولین هدف اصلاحات مصرف گاز خواهند بود.
- نظرات کارشناسان مستقل اقتصاد انرژی درباره امکانپذیری اجرای این اصلاحات در کوتاهمدت.
منابع
[1]ایسناحامیان بازدارندگی همهجانبهقالیباف: پایان دادن به شرایط «نه جنگ نه صلح» با سیاسیکاری محقق نمیشود
مطالعه در ایسنا →
[2]شفقناعملگرایان اقتصادیقالیباف: تنها راه پایان سایه جنگ، بازدارندگی پایدار است
مطالعه در شفقنا →
[3]خبرگزاری مهرحامیان بازدارندگی همهجانبهقالیباف: در وضعیت «نه جنگ، نه صلح» نخواهیم ماند
مطالعه در خبرگزاری مهر →
بیشتر در دیدگاه
مشاهده همه →حاکمیت ملی
چرا ورود ارتش عراق به جرفالصخر یک پیروزی برای دولتسازی است، نه فقط یک جابهجایی نظامی
6 منبع
جوایز سال آسیا
بیرانوند و جعفری بر بام آسیا؛ چرا درخشش فردی سرپوشی بر بحران ساختاری فوتبال ایران است؟
2 منبع
توسعه شهری
برنامه اقدام تهران و البرز؛ گامی امیدبخش برای مهار بحران پایتخت
2 منبع
تنشهای امنیتی
پیام ۲۷ سال حبس برای عامل نیابتی؛ چرا پرونده ترور ترامپ فراتر از یک حکم قضایی است؟
4 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار دیدگاه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





