رقابت آمریکا و چین بر سر پروژه هوش مصنوعی در مصر؛ پیشنهاد دو هزار تراشه‌ای هواوی و واکنش واشنگتن

رقابت جهانی بر سر برتری در حوزه هوش مصنوعی، میدان نبرد جدید و حساسی را در شمال آفریقا پیدا کرده است. شرکت غول‌پیکر فناوری چینی، هواوی، پیشنهاد رسمی خود را برای ساخت یک مرکز داده عظیم هوش مصنوعی به دولت مصر ارائه کرده است. در واکنش به این اقدام، وزارت امور خارجه ایالات متحده به سرعت وارد عمل شده و در تلاش است تا با رایزنی با شرکت‌های بزرگ فناوری مانند انویدیا، ای‌ام‌دی و مایکروسافت، یک ائتلاف رقیب آمریکایی تشکیل دهد. این رویارویی مستقیم بر سر یک پروژه زیرساختی حاکمیتی، به روشنی نشان می‌دهد که چگونه سخت‌افزارهای هوش مصنوعی به ارز جدیدی برای اعمال نفوذ ژئوپلیتیک در جهان تبدیل شده‌اند.[1][2]

پیشنهاد ارائه‌شده از سوی چین، جامع و از نظر زمان‌بندی بسیار جاه‌طلبانه است. هواوی پیشنهاد داده است که با استقرار ۲۰۰۸ پردازنده پیشرفته از سری «اسند» (Ascend)، این مرکز داده را تجهیز کند و متعهد شده است که مراحل ساخت و راه‌اندازی آن را تنها در عرض ۱۲ ماه به پایان برساند. این سخت‌افزارها به طور ویژه برای مدیریت مراحل مختلف توسعه هوش مصنوعی تفکیک شده‌اند: ۱۴۰۸ تراشه رده‌بالای سری اسند ۹۵۰ برای ایجاد یک فضای ابری آموزش هوش مصنوعی (جایی که مدل‌های پیچیده ساخته می‌شوند) اختصاص یافته است، در حالی که ۶۰۰ تراشه دیگر نیروی پردازشی دو خوشه استنتاج را برای اجرای این مدل‌ها در کاربردهای عملی تامین خواهند کرد.[1][2]

پذیرش این پیشنهاد از سوی قاهره، نقطه عطفی تاریخی برای جاه‌طلبی‌های فناوری پکن به شمار می‌رود. این قرارداد می‌تواند به عنوان نخستین صادرات تاییدشده و رسمی شتاب‌دهنده‌های اسند هواوی به خارج از مرزهای چین ثبت شود و ثابت کند که این شرکت می‌تواند علی‌رغم سال‌ها تحریم‌های فلج‌کننده ایالات متحده بر زنجیره تامین تراشه‌سازی‌اش، سخت‌افزارهای پیشرفته هوش مصنوعی را به دولت‌های خارجی عرضه کند. ایجاد یک پایگاه قدرتمند در مصر، به عنوان دومین اقتصاد بزرگ آفریقا، ویترین قدرتمندی برای هواوی خواهد بود تا بتواند نظر سایر کشورهای خاورمیانه و جنوب جهانی را نیز به محصولات خود جلب کند.[1][2]

با این حال، پیشنهاد چین فراتر از تامین قدرت پردازشی صرف است و مسائل بسیار حساس مرتبط با حاکمیت داده‌ها را نیز در بر می‌گیرد. هواوی در این پروژه با شرکت «آی‌فلای‌تک» (iFlytek)، یک شرکت چینی فعال در حوزه هوش مصنوعی و تشخیص صدا، شریک شده است تا قابلیت‌های نظارتی جامعی را در این بسته بگنجاند. بر اساس گزارش‌ها، سیستم پیشنهادی شامل فناوری‌های تشخیص چهره افراد و پلاک خودروها است که مستقیماً به پایگاه داده ملی جمعیت و ثبت احوال مصر متصل می‌شود. حضور هر دو شرکت هواوی و آی‌فلای‌تک در فهرست تحریم‌های وزارت بازرگانی آمریکا از سال ۲۰۱۹، زنگ خطرهای امنیتی جدی را در واشنگتن به صدا درآورده است.[1][2]

دولت ایالات متحده با درک این تهدید راهبردی، به طور فعال در تلاش است تا مانع از موفقیت پیشنهاد چین شود. وزارت خارجه آمریکا فشار می‌آورد تا یک جایگزین معتبر غربی را به مصر ارائه دهد، هرچند هنوز ائتلاف نهایی شرکت‌های آمریکایی به طور رسمی اعلام نشده است. واشنگتن همچنین از اهرم‌های نظارتی خود استفاده می‌کند: از سال ۲۰۲۳، صادرات تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی آمریکایی به مصر نیازمند تایید صریح دولت ایالات متحده است. این مکانیسم کنترل صادرات، قدرت قابل‌توجهی به آمریکا می‌دهد تا شرایط خود را دیکته کرده و قاهره را برای رد پیشنهاد هواوی تحت فشار قرار دهد.[1][2]

برای مصر، این مرکز داده هوش مصنوعی تنها یک مهره در صفحه شطرنج سیاست نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی اقتصادی است. دومین استراتژی ملی هوش مصنوعی این کشور، هدف جاه‌طلبانه‌ای را برای رسیدن سهم هوش مصنوعی به ۷.۷ درصد از تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرده است. دستیابی به این هدف نیازمند زیرساخت‌های محاسباتی عظیمی است که مصر توانایی تولید داخلی آن‌ها را ندارد. قاهره در حال حاضر در تلاش است تا تعادلی ظریف میان نیاز فوری خود به پیشرفت تکنولوژیک و خطرات ژئوپلیتیک ناشی از انتخاب میان اکوسیستم‌های فناوری آمریکا و چین برقرار کند.[1][2][3]

پیشنهاد هوش مصنوعی هواوی، بخشی از استراتژی کلان‌تر چین برای ادغام مصر در شبکه اقتصادی جهانی خود است. فراتر از زیرساخت‌های دیجیتال، چین سرمایه‌گذاری‌های کلانی در منطقه اقتصادی کانال سوئز انجام داده است، جایی که در حال حاضر بیش از ۲۰۰ شرکت چینی در آن فعالیت می‌کنند. پکن موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد مصر را که نقطه اتصال آسیا، آفریقا و اروپا است، به عنوان یک قطب حیاتی برای تولید و لجستیک می‌بیند. از سوی دیگر، هدف اصلی مصر این است که اطمینان حاصل کند این مشارکت‌ها به انتقال واقعی فناوری و بومی‌سازی صنایع منجر می‌شود و این کشور تنها به یک بازار مصرف‌کننده تبدیل نخواهد شد.[3]

سرانجام این جنگ مناقصه‌ای هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، زیرا مصر هنوز پیشنهاد برنده را اعلام نکرده و پیشنهاد متقابل ایالات متحده نیز در حال شکل‌گیری است. تصمیمی که در نهایت اتخاذ شود، پیامدهای گسترده‌ای به دنبال خواهد داشت. این انتخاب تعیین خواهد کرد که کدام استانداردهای فناوری، ارائه‌دهندگان نرم‌افزار و شرکای یکپارچه‌ساز، مزیت اولیه را در اکوسیستم در حال توسعه هوش مصنوعی مصر به دست خواهند آورد. در مقیاسی وسیع‌تر، این رویداد رویه‌ای را برای نحوه مواجهه اقتصادهای نوظهور با جنگ سرد تکنولوژیک فزاینده میان واشنگتن و پکن پایه‌گذاری خواهد کرد.[1][2][3]