دیدار مقامات ارشد سوریه و اسرائیل در اردن با میانجی‌گری آمریکا برای کاهش تنش‌ها

سایه سنگین حملات هوایی اخیر به پایگاه هوایی «ابوظهور» در سوریه، چشم‌انداز یک درگیری نظامی گسترده‌تر را در منطقه ترسیم کرده بود؛ اما اکنون دیپلماسی جایگزین تبادل آتش شده است. در یک تحول دیپلماتیک مهم، مقامات ارشد سوریه و اسرائیل با میانجی‌گری مستقیم ایالات متحده در اردن پشت میز مذاکره نشسته‌اند تا به یک چارچوب امنیتی مشترک دست یابند. این نشست که تنها پنج روز پس از تشدید تنش‌های نظامی و بمباران‌های متقابل برگزار می‌شود، نشان‌دهنده اراده بازیگران اصلی برای جلوگیری از یک جنگ فراگیر در دوران پسااسد است. تغییر لحن از رویارویی نظامی به گفت‌وگوی امنیتی، گامی حیاتی برای بازگرداندن ثبات به یکی از حساس‌ترین مرزهای خاورمیانه محسوب می‌شود.[1][2]

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، این دیدار بی‌سابقه میان وزیر خارجه دولت جدید سوریه و رومن گافمن، رئیس موساد، با هدف کاهش فوری تنش‌ها برنامه‌ریزی شده است. خبرگزاری‌های رسمی تایید کرده‌اند که محور اصلی این گفت‌وگوها، توقف کامل حملات نظامی اسرائیل و از سرگیری مذاکرات برای دستیابی به یک توافق امنیتی پایدار است. حضور ایالات متحده به عنوان میانجی در این نشست، وزن دیپلماتیک بالایی به این مذاکرات بخشیده و مسیر را برای رسیدن به یک مکانیسم عملیاتی هموارتر کرده است. این مداخله دیپلماتیک نشان می‌دهد که واشنگتن نیز به دنبال جلوگیری از باز شدن یک جبهه جدید درگیری در منطقه است.[1][2]

در جریان این مذاکرات، هیئت نمایندگی دمشق خواسته‌های ساختاری مشخصی را روی میز گذاشته است. مهم‌ترین خواسته سوریه، عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی به خطوط و مواضعی است که پیش از سقوط حکومت بشار اسد در اختیار داشتند. این درخواست در حالی مطرح می‌شود که پویایی‌های قدرت در سوریه به طور کامل تغییر کرده و رقابت‌های منطقه‌ای، از جمله نقش فزاینده ترکیه در تعیین آینده سوریه، معادلات امنیتی مرزها را بسیار پیچیده‌تر کرده است. با این وجود، نفس برگزاری این نشست امنیتی در سطح مقامات عالی‌رتبه نشان می‌دهد که هر دو طرف، تثبیت مرزها و تدوین یک نظم امنیتی جدید و قابل پیش‌بینی را به ادامه درگیری‌های نظامی و فرسایشی ترجیح می‌دهند.[2][3]

این گفت‌وگوها در شرایطی انجام می‌شود که منطقه خاورمیانه درگیر بحران‌های متعددی است و باز شدن یک جبهه جدید می‌تواند تبعات جبران‌ناپذیری برای اقتصاد و امنیت جهانی داشته باشد. موفقیت این مذاکرات نه تنها به معنای پایان یافتن حملات هوایی متقابل خواهد بود، بلکه می‌تواند الگویی برای حل و فصل سایر مناقشات مرزی در دوران گذار سیاسی سوریه ارائه دهد. ناظران بین‌المللی امیدوارند که این نشست در امان، نقطه آغازی برای یک روند صلح پایدارتر و جامع‌تر میان دو کشور باشد.[1][2]

در نهایت، نتیجه این مذاکرات بستگی به میزان انعطاف‌پذیری هر دو طرف در پذیرش واقعیت‌های جدید میدانی دارد. در حالی که دمشق به دنبال احیای حاکمیت کامل خود بر تمام اراضی ملی است، تل‌آویو بر دریافت تضمین‌های امنیتی محکم برای جلوگیری از نفوذ نیروهای متخاصم تاکید دارد. نقش ایالات متحده به عنوان تضمین‌کننده هرگونه توافق احتمالی، در ایجاد اعتماد متقابل میان طرفین بسیار تعیین‌کننده خواهد بود.[2][3]

با وجود تمام چالش‌ها و بی‌اعتمادی‌های تاریخی، نشست اردن یک سیگنال مثبت به جامعه جهانی ارسال کرده است. این واقعیت که مقامات عالی‌رتبه امنیتی و دیپلماتیک حاضر شده‌اند اختلافات خود را از طریق گفت‌وگو حل و فصل کنند، نشان‌دهنده بلوغ سیاسی و درک مشترک از خطرات یک جنگ همه‌جانبه است. روزهای آینده مشخص خواهد کرد که آیا این ابتکار دیپلماتیک می‌تواند به یک توافق مکتوب و الزام‌آور تبدیل شود یا خیر.[1][2]

کارشناسان مسائل خاورمیانه معتقدند که حتی اگر این مذاکرات در کوتاه‌مدت به یک توافق جامع منجر نشود، برقراری یک کانال ارتباطی مستقیم میان دمشق و تل‌آویو می‌تواند از بروز سوءتفاهم‌های خطرناک و تشدید ناخواسته درگیری‌ها جلوگیری کند. این مکانیسم ارتباطی، به ویژه در شرایطی که بازیگران غیردولتی متعددی در منطقه فعال هستند، از اهمیت راهبردی بالایی برخوردار است.[3]

در سطح منطقه‌ای نیز، کشورهای همسایه با دقت روند این مذاکرات را دنبال می‌کنند. ثبات در مرزهای جنوبی سوریه می‌تواند تاثیر مستقیمی بر امنیت داخلی لبنان و اردن داشته باشد و به تسهیل روند بازگشت پناهجویان سوری کمک کند. از این رو، موفقیت میانجی‌گری آمریکا در این پرونده، نه تنها برای سوریه و اسرائیل، بلکه برای کل معماری امنیتی خاورمیانه حائز اهمیت است.[2][3]