آغاز عملیات گسترده «ارتش آزاد» برای آزادسازی مشهد؛ ضرب‌الاجل ۴۸ ساعته تهران به «دولت مقاومت»

نیروهای «ارتش آزاد» وابسته به دولت موقت انتقالی ایران، از بامداد امروز عملیات نظامی گسترده‌ای را با نام «طلوع آزادی» برای بازپس‌گیری شهر مشهد آغاز کردند. این شهر که در هفته‌های اخیر پس از سقوط تهران به پایگاه اصلی «دولت مقاومت» و فرماندهان ارشد سپاه پاسداران تبدیل شده بود، اکنون از سه محور در محاصره نیروهای ارتش قرار گرفته است. گزارش‌های میدانی حاکی از پیشروی سریع یگان‌های زرهی ارتش در استان خراسان رضوی و درگیری‌های سنگین توپخانه‌ای در حومه غربی و جنوبی مشهد است.[1][2]

همزمان با آغاز این عملیات، دولت موقت در تهران با صدور بیانیه‌ای رسمی، ضرب‌الاجلی ۴۸ ساعته برای تسلیم نیروهای سپاه پاسداران تعیین کرد. در این بیانیه تاکید شده است که در صورت زمین گذاشتن سلاح، بدنه نظامی سپاه و نیروهای بسیج مشمول عفو عمومی خواهند شد. با این حال، فرماندهان ارشد که پیشتر حکم جلب بین‌المللی برای آن‌ها صادر شده، باید خود را تسلیم دادگاه‌های ویژه کنند. تهران هشدار داده است که پس از پایان این مهلت، هیچ‌گونه مماشاتی در برخورد نظامی صورت نخواهد گرفت.[2][3]

پشتیبانی مالی و لجستیکی این عملیات به طور مستقیم از محل ۶۰ میلیارد دلار دارایی‌های مسدود شده‌ای تامین می‌شود که اخیراً توسط ایالات متحده و اتحادیه اروپا به دولت موقت واگذار شد. این تزریق مالی بی‌سابقه به ارتش آزاد اجازه داده است تا خطوط تدارکاتی خود را به سرعت بازسازی کرده و حقوق معوقه سربازان و افسران پیوسته به این نیرو را پرداخت کند؛ موضوعی که روحیه نیروهای مهاجم را به شدت افزایش داده است.[1][6]

در سوی دیگر میدان، فرماندهان «دولت مقاومت» در مشهد بر ایستادگی تا آخرین قطره خون تاکید کرده‌اند. رسانه‌های وابسته به سپاه پاسداران با پخش تصاویری از سنگربندی خیابان‌های مشهد و استقرار تک‌تیراندازها در ساختمان‌های مرتفع، اعلام کرده‌اند که این شهر را به «گورستان متجاوزان» تبدیل خواهند کرد. آن‌ها همچنین تلاش می‌کنند با استفاده از احساسات مذهبی، دفاع از شهر را به عنوان دفاع از حریم مقدسات شیعه جلوه دهند.[5]

نیروی هوایی که در هفته‌های گذشته به طور کامل به ارتش آزاد پیوسته است، نقش کلیدی در پشتیبانی از این عملیات ایفا می‌کند. جنگنده‌های ارتش از شب گذشته مواضع پدافندی، زاغه‌های مهمات و خطوط ارتباطی سپاه را در خارج از محدوده شهری مشهد به شدت بمباران کرده‌اند. با این حال، فرماندهی ارتش آزاد اعلام کرده است که برای جلوگیری از تلفات غیرنظامی و آسیب به اماکن مذهبی، از انجام هرگونه حمله هوایی به داخل شهر خودداری خواهد کرد.[2][3]

با تنگ‌تر شدن حلقه محاصره، نگرانی‌ها درباره وضعیت انسانی در مشهد به شدت افزایش یافته است. صدها هزار غیرنظامی در این شهر گرفتار شده‌اند و گزارش‌ها حاکی از کمبود شدید مواد غذایی، دارو و قطعی متناوب آب و برق است. سازمان ملل متحد و نهادهای بین‌المللی حقوق بشری نسبت به وقوع یک فاجعه انسانی در صورت کشیده شدن جنگ به داخل خیابان‌های این کلان‌شهر هشدار داده‌اند و خواستار ایجاد گذرگاه‌های امن برای خروج غیرنظامیان شده‌اند.[4]

جامعه بین‌المللی واکنش‌های محتاطانه‌ای به این عملیات نشان داده است. ایالات متحده و اتحادیه اروپا که پیشتر دولت موقت را به رسمیت شناخته‌اند، ضمن تایید حق قانونی تهران برای احیای حاکمیت ملی و پایان دادن به شورش مسلحانه، خواستار خویشتن‌داری و رعایت دقیق قوانین جنگی شده‌اند. واشنگتن به طور خاص از ارتش آزاد خواسته است تا حفاظت از جان غیرنظامیان و اماکن تاریخی و مذهبی را در اولویت مطلق قرار دهد.[1][6]

مسئله حرم امام رضا (ع) در مرکز این نبرد به یک چالش استراتژیک و روانی تبدیل شده است. دولت موقت با ارسال پیام‌های متعدد به مراجع تقلید و مردم، تضمین داده است که امنیت این مکان مقدس خط قرمز ارتش آزاد است. در مقابل، گزارش‌های تایید نشده‌ای وجود دارد که نشان می‌دهد نیروهای سپاه بخش‌هایی از تجهیزات فرماندهی خود را به نزدیکی این اماکن منتقل کرده‌اند تا از آن‌ها به عنوان سپر انسانی استفاده کنند.[3][4]

در همین حال، منابع اطلاعاتی از آغاز موج جدیدی از ریزش‌ها در بدنه نیروهای مستقر در مشهد خبر می‌دهند. با نزدیک شدن یگان‌های زرهی ارتش آزاد و پخش اعلامیه‌های عفو عمومی بر فراز شهر، صدها تن از نیروهای رده پایین سپاه و بسیج پست‌های خود را ترک کرده و برخی از آن‌ها با سلاح‌های خود را به خطوط ارتش رسانده و تسلیم شده‌اند. این ریزش‌ها ساختار دفاعی دولت مقاومت را به شدت تضعیف کرده است.[2][3]

۴۸ ساعت آینده برای آینده ایران سرنوشت‌ساز خواهد بود. اگر فرماندهان سپاه در مشهد ضرب‌الاجل تهران را نپذیرند، ارتش آزاد ناگزیر به ورود به جنگ شهری خواهد شد؛ نبردی که می‌تواند ویرانگرترین بخش از این جنگ داخلی کوتاه اما خونین باشد. پیروزی در این نبرد، راه را برای برگزاری همه‌پرسی قانون اساسی جدید و آغاز دوران گذار دموکراتیک در ایران هموار خواهد کرد.[1][6]