تأیید اولین مهارکننده خوراکی PCSK9 توسط FDA برای درمان کلسترول بالا

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) رسماً داروی «لیپفندرا» (Lipfendra با نام علمی انلیسیتاید) شرکت مرک را تأیید کرد، که نقطه عطفی بزرگ در پزشکی قلب و عروق محسوب می‌شود: اولین داروی خوراکی در دسته‌ای بسیار مؤثر از داروهای کاهنده کلسترول که به عنوان مهارکننده‌های PCSK9 شناخته می‌شوند.[1]

تا به امروز، بیمارانی که به این سطح پیشرفته از مداخله نیاز داشتند، مجبور بودند به تزریقات زیرپوستی روی بیاورند، مانعی که پذیرش این درمان‌های نجات‌بخش را در طول دهه گذشته به شدت محدود کرده بود.[3][4]

این تأیید، یک قرص ۲۰ میلی‌گرمی یک‌بار مصرف روزانه را معرفی می‌کند که برای استفاده در کنار رژیم غذایی و ورزش برای بزرگسالان مبتلا به هایپرکلسترولمی (کلسترول بالا)، از جمله مبتلایان به یک بیماری ژنتیکی به نام هایپرکلسترولمی خانوادگی هتروزیگوت (HeFH)، طراحی شده است.[5]

با تبدیل یک مکانیسم بیولوژیکی پیچیده به یک قرص روزانه، صنعت داروسازی یکی از چالش‌برانگیزترین مسائل تحویل دارو در کاردیولوژی مدرن را حل کرده و راه نجاتی جدید برای بیمارانی فراهم می‌کند که نمی‌توانند با استاتین‌های استاندارد به سطوح ایمن چربی خون دست یابند.[4][6]

برای درک اینکه چرا این تأیید یک پیشرفت بزرگ محسوب می‌شود، لازم است مکانیسم PCSK9 را بررسی کنیم—پروتئینی که در کبد سنتز می‌شود و نقش حیاتی در تنظیم کلسترول دارد.[2]

کبد، لیپوپروتئین با چگالی کم (LDL) که معمولاً به عنوان کلسترول «بد» شناخته می‌شود، را با استفاده از گیرنده‌های تخصصی LDL روی سطح سلول‌های خود، از جریان خون پاک می‌کند.[2]

با این حال، پروتئین PCSK9 به طور طبیعی به این گیرنده‌ها متصل شده و آنها را برای تخریب علامت‌گذاری می‌کند، که به طور فعال توانایی کبد برای خارج کردن کلسترول از خون را کاهش می‌دهد.[2]

مهارکننده‌های PCSK9 با مسدود کردن این پروتئین عمل می‌کنند، در نتیجه گیرنده‌های LDL را حفظ کرده و به کبد اجازه می‌دهند تا به طور مداوم کلسترول را از گردش خون پاک کند.[2][5]

اولین داروهای این دسته، مانند «رپاتا» (Repatha) از شرکت اَمجن و «پرالوئنت» (Praluent) از سانوفی/رژنرون، در سال ۲۰۱۵ تأیید شدند و اثربخشی شگفت‌انگیزی از خود نشان دادند، اما از آنجایی که آنها آنتی‌بادی‌های مونوکلونال بزرگ بودند، باید هر دو تا چهار هفته یک‌بار تزریق می‌شدند.[2][3]

لیپفندرا همان انسداد بیولوژیکی را با استفاده از یک «پپتید ماکروسیکلیک» جدید به دست می‌آورد—مولکولی کوچک‌تر و مهندسی‌شده که می‌تواند در محیط خشن دستگاه گوارش زنده بماند و بدون تخریب وارد جریان خون شود.[5]

شواهد بالینی که از تصمیم FDA حمایت می‌کنند، از برنامه کارآزمایی فاز ۳ CORALreef نشأت می‌گیرد، که اثربخشی مشابه با داروهای تزریقی پیشین این کلاس را نشان داد.[5]

در کارآزمایی CORALreef Lipids، که شامل تقریباً ۳۰۰۰ شرکت‌کننده در معرض خطر بالای حوادث قلبی عروقی بود، لیپفندرا کلسترول LDL را به میزان ۵۶ درصد (تنظیم شده با دارونما) طی ۲۴ هفته کاهش داد.[5]

یک کارآزمایی موازی که بر روی بیماران مبتلا به بیماری ارثی HeFH متمرکز بود، کاهش شدیدتر ۵۹ درصدی را نشان داد، در حالی که مشخصات ایمنی دارو، به جز افزایش خفیف در اسهال و سرگیجه، قابل مقایسه با دارونما باقی ماند.[3]

با وجود داده‌های بالینی چشمگیر، انتقال از تزریق به قرص یک متغیر جدید و مهم را معرفی می‌کند: یک رژیم دوزبندی روزانه بسیار محدودکننده.[3]

از آنجایی که این پپتید نسبت به تداخلات غذایی بسیار حساس است، بیماران باید لیپفندرا را صبح پس از هشت ساعت ناشتایی مصرف کنند و سپس ۳۰ دقیقه دیگر قبل از مصرف هرگونه غذا یا نوشیدنی صبر کنند.[2][3]

شکاکان بالینی هشدار می‌دهند که این برنامه زمانی سختگیرانه می‌تواند منجر به عدم پایبندی کافی بیمار شود و به طور بالقوه اثربخشی واقعی دارو را در مقایسه با تزریق دو هفته‌ای یا ماهانه که توسط یک متخصص یا با یک خودتزریق‌کننده ساده انجام می‌شود، تضعیف کند.[3][4]

با این حال، هزینه و دسترسی، مزیت بزرگی برای این درمان خوراکی جدید محسوب می‌شوند و به دلیل اصلی‌ای می‌پردازند که چرا مهارکننده‌های تزریقی PCSK9 در طول تاریخ برای رسیدن به جمعیت گسترده‌ای از بیماران با مشکل مواجه بوده‌اند.[4][6]

شرکت مرک قیمت فهرست شده لیپفندرا را ۳۱۵ دلار در ماه تعیین کرده است—تقریباً نصف هزینه گزینه‌های تزریقی موجود—و قصد دارد دارو را مستقیماً از طریق کانال‌های دارویی مستقیم به بیمار توزیع کند تا موانع سنتی مزایای بیمه‌ای را دور بزند.[2][3]

در حالی که توانایی دارو در کاهش کلسترول اکنون مورد تأیید است، جامعه پزشکی همچنان منتظر نتایج کارآزمایی جاری CORALreef Outcomes است که ۱۴,۵۰۰ بیمار را تحت نظر دارد تا تأیید کند که آیا این قرص به طور قطعی از حملات قلبی و سکته‌های مغزی جلوگیری می‌کند یا خیر.[4][5]

در حالی که رقبایی مانند آسترازنکا برای توسعه کاندیداهای خوراکی خود در رقابت هستند، تأیید لیپفندرا نشان‌دهنده عصر جدیدی در مدیریت چربی خون است که دسترسی به دسته‌ای قوی از داروها را گسترش می‌دهد و می‌تواند مسیر بیماری‌های قلبی عروقی جهانی را تغییر دهد.[3]