هشدار برنامه جهانی غذا: رکورد بی‌سابقه گرسنگی در هائیتی همزمان با آوارگی هزاران نفر بر اثر خشونت باندها

برنامه جهانی غذا و سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در هشداری مشترک اعلام کردند که ناامنی حاد غذایی در هائیتی در آستانه رسیدن به سطحی بی‌سابقه است. بر اساس تحلیل جدید «طبقه‌بندی یکپارچه مراحل امنیت غذایی» (IPC)، تا سال ۲۰۲۷ بالغ بر ۶.۳۵ میلیون نفر از مردم هائیتی با گرسنگی شدید روبرو خواهند شد.[1][2]

این رقم پیش‌بینی‌شده معادل حدود ۵۰ درصد از کل جمعیت این کشور حوزه کارائیب است که یکی از بالاترین نسبت‌های ناامنی حاد غذایی ثبت‌شده در جهان به شمار می‌رود. مقامات امدادی می‌گویند این بحران ناشی از ترکیب ویرانگر خشونت باندهای مسلح، آوارگی گسترده و پیامدهای اقلیمی ناشی از پدیده شدید ال‌نینو است.[3][5]

این سازمان‌ها تأکید کردند که هشدارهای پیشین اکنون به بحرانی عینی تبدیل شده است. اگرچه گزارش‌های عملیاتی این نهادها در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ ابعاد وخامت اوضاع را مستند کرده‌اند، اما تمرکز آن‌ها عمدتاً بر برآوردهای آماری استوار است تا اظهارات نیروهای محلی مستقر در میدان.[1]

انسداد شریان‌های حیاتی توسط باندهای مسلح

عامل اصلی گسترش گرسنگی، فروپاشی تقریباً کامل امنیت در پایتخت، پورتوپرنس، و حومه آن است. گروه‌های مسلح در حال حاضر بزرگراه‌های اصلی و تأسیسات بندری را در کنترل دارند و عملاً مسیرهای تأمین کالا میان بخش‌های شمالی و جنوبی کشور را قطع کرده‌اند.[1][4]

این تسلط سرزمینی به آوارگی داخلی بی‌سابقه‌ای منجر شده و صدها هزار نفر را مجبور به ترک خانه و معیشت خود کرده است. کشاورزان در استان‌های روستایی نمی‌توانند محصولات خود را بدون مواجهه با باج‌گیری یا حملات مرگبار در جاده‌ها، به بازارهای شهری منتقل کنند.[2][5]

در نتیجه این انسداد، قیمت مواد غذایی محلی بسیار فراتر از قدرت خرید خانوارها افزایش یافته است. نشریه Ottumwa Courier گزارش می‌دهد که بهای سبد غذایی پایه در پورتوپرنس جهش شدیدی داشته و خانواده‌هایی را که به دستمزد روزمزد وابسته‌اند، از تأمین اقلامی اساسی چون برنج و لوبیا محروم کرده است.[5]

بخش کشاورزی نیز که همواره جوامع روستایی را در برابر فروپاشی کامل اقتصادی حفظ می‌کرد، متحمل آسیب‌های سنگینی شده است. تداوم پدیده اقلیمی ال‌نینو الگوهای بارش را برهم زده و میزان محصول را در مناطق کشاورزی اصلی هائیتی به شدت کاهش داده است.[3][5]

عملیات امدادی زیر بار فشار و کمبود منابع

همزمان با افزایش تصاعدی نیاز به کمک‌های فوری، نهادهای مسئول امدادرسانی با محدودیت‌های شدید عملیاتی و مالی روبرو هستند. برنامه جهانی غذا گزارش می‌دهد که اعتبارات کنونی برای پاسخگویی به تقاضای مورد نیاز در فصل بی‌پولی و خشکسالی پیش‌رو کافی نیست.[1][6]

توزیع کمک‌ها در داخل کشور به معضلی لجستیکی بدل شده که مستلزم مذاکرات مداوم و پروتکل‌های امنیتی سنگین است. کاروان‌های حامل محموله‌های غذایی پیوسته با ایست‌بازرسی‌های باندهای مسلح برخورد می‌کنند و همین امر ارسال سهمیه‌ها را به آسیب‌پذیرترین محله‌های پایتخت با تأخیر طولانی مواجه می‌سازد.[1][3]

به گزارش فائو در پخش اخیر سرویس رسانه‌ای سازمان ملل (UNifeed)، محیط عملیاتی در هائیتی اکنون یکی از پیچیده‌ترین و پرخطرترین مناطق جهان برای امدادگران است. این نهاد تأکید دارد که بدون مسیرهای امن، حتی برنامه‌های امدادی با بودجه کامل نیز نمی‌توانند به افراد گرسنه برسند.[4]

سامانه IPC این بحران را در مقیاسی پنج‌مرحله‌ای ارزیابی کرده و میلیون‌ها شهروند هائیتی را در مرحله ۳ (بحران) و مرحله ۴ (اضطرار) قرار داده است. بنا بر گزارش ReliefWeb، جمعیت حاضر در مرحله ۴ با کمبود شدید در مصرف غذا روبرو هستند که مستقیماً به سوءتغذیه حاد گسترده و افزایش مرگ‌ومیر کودکان زیر پنج سال می‌انجامد.[2][6]

آسیب‌های تغذیه‌ای بر خردسالان، به‌ویژه در اردوگاه‌های آوارگان اطراف پایتخت، شدیدتر است. کارکنان حوزه درمان از جهش چشمگیر در پذیرش بستری کودکان مبتلا به سوءتغذیه حاد خبر می‌دهند؛ بیماری‌ای که درمان آن مستلزم غذاهای درمانی اختصاصی است که هم‌اکنون به شدت کمیاب هستند.[1][4]

مدارس که پایگاه‌های اصلی توزیع روزانه غذا به شمار می‌رفتند، در سه منطقه شهری که کانون اصلی درگیری‌ها هستند، تعطیل شده‌اند. این تعطیلی صدها هزار دانش‌آموز را از تنها وعده غذایی مطمئن روزانه‌شان محروم ساخته و کسری غذای خانواده‌ها را تشدید کرده است.[3][5]

فروپاشی اقتصادی و تعمیق بحران

فراتر از خشونت‌های میدانی، هائیتی گرفتار فروپاشی اقتصاد کلان است که توان خرید مردم را نابود کرده است. پول ملی در برابر دلار آمریکا ارزش خود را از دست داده و اقلام وارداتی را برای شهروندان معمولی دست‌نیافتنی کرده است.[5]

فرصت‌های شغلی رسمی نیز با تعطیلی یا جابجایی کسب‌وکارها در پورتوپرنس برای فرار از اخاذی و باندهای آدم‌ربایی از بین رفته است. خانواده‌هایی که پیش‌تر درآمدی ثابت داشتند، اکنون به اقتصاد غیررسمی رانده شده‌اند؛ جایی که درآمدهای روزانه کاملاً متزلزل است.[3][5]

واکنش جامعه جهانی و کمبود نیروهای میدانی

پاسخ بین‌المللی نیز به علت همزمانی بحران‌های دیگر در جهان و استقرار کند مأموریت چندملیتی پشتیبانی امنیتی به کندی پیش رفته است. هرچند یگانی متشکل از ۴۰۰ نیروی پلیس کنیا برای کمک به پلیس ملی هائیتی مستقر شده‌اند، اما این تعداد برای تأمین امنیت شبکه بزرگراه‌ها جهت ارسال کمک‌ها ناکافی است.[3][5]

خستگی حامیان مالی نیز نقشی مستقیم در این کسری منابع دارد. با توجه به اینکه عملیات‌های امدادی عظیم در خاورمیانه و اروپای شرقی میلیاردها دلار بودجه را جذب کرده‌اند، فراخوان‌های اضطراری هائیتی نتوانسته‌اند سرمایه لازم را برای رساندن کمک‌های برنامه جهانی غذا به ۶.۳۵ میلیون نفر تأمین کنند.[1][6]

نهادهای مدنی محلی و گروه‌های مذهبی می‌کوشند این خلأ را با اداره آشپزخانه‌های خیریه و شبکه‌های خرد توزیع در پورتوپرنس پر کنند. با این حال، این تلاش‌های مردمی هدف باج‌گیری باندها قرار می‌گیرند و توان مالی برای تغذیه مستمر محله‌های آواره را ندارند.[3][4]

چشم‌انداز مبهم فصل کشت پیش‌رو

کارشناسان کشاورزی هشدار می‌دهند که فصل کاشت بهاره در آستانه از دست رفتن است. از آنجا که کشاورزان ناچار شده‌اند بذرهای ذخیره‌شده را برای بقا مصرف کنند، پیش‌بینی می‌شود محصول بعدی حتی کمتر باشد و چرخه وابستگی به واردات تداوم یابد.[4][5]

مناطقی نظیر دره آرتیبونیت—که به عنوان انبار غله هائیتی شناخته می‌شد—بیشترین افت امنیت غذایی را تجربه کرده‌اند. باندهای مسلح با هدف قرار دادن زیرساخت‌های کشاورزی، کانال‌های آبیاری را تخریب کرده و زمین‌ها را تصاحب کرده‌اند؛ امری که تولید داخلی برنج را زمین‌گیر کرده است.[2][4]

برنامه جهانی غذا و فائو برای جلوگیری از بروز قحطی، خواستار تزریق فوری کمک‌های نقدی بدون پیش‌شرط و اقلام اضطراری کشاورزی شده‌اند. آن‌ها استدلال می‌کنند که احیای تولید داخلی و حمایت از معیشت روستاییان به اندازه توزیع غذای وارداتی در مراکز شهری اهمیت دارد.[1][4]

مسئولان نهادهای امدادی تأکید می‌کنند که کمک‌های غذایی صرفاً مسکنی مقطعی بر یک بحران ساختاری عمیق هستند. تا زمانی که دولت هائیتی و شرکای امنیتی بین‌المللی نتوانند آزادی تردد را برقرار کرده و محاصره باندها را بشکنند، شمار گرسنگان این کشور باز هم رکورد خواهد زد.[2][6]