پایان مأموریت رصدخانه فضایی سویفت ناسا پس از ۲۲ سال فعالیت علمی

ناسا در تاریخ ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ با ارسال فرمانی به رصدخانه فضایی نیل گرلز سویفت، به بیش از دو دهه فعالیت علمی این تلسکوپ پایان داد. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که ارتفاع مدار فضاپیما به دلیل افزایش شدید مقاومت جوی به شدت کاهش یافت و امکان ادامه رصدهای نجومی را به طور کامل غیرممکن ساخت.[1][3]

در روز ۲۰ اکتبر، ارتفاع مدار سویفت به حدود ۲۷۵ کیلومتر بالاتر از سطح زمین رسید که برای حفظ ثبات تلسکوپ بسیار پایین بود. در این فاصله بحرانی، فضاپیما دیگر قادر به جبران اثرات ناشی از کشش جوی نبود و برای محافظت از سیستم‌های حساس خود به طور خودکار وارد حالت ایمن شد.[1][3]

دلیل اصلی این افت مداری سریع، افزایش پیش‌بینی‌نشده و شدید فعالیت‌های خورشیدی در چرخه فعلی خورشید بوده است. طوفان‌های خورشیدی و تشعشعات قدرتمند باعث انبساط لایه‌های بالایی جو زمین می‌شوند که این امر به نوبه خود اصطکاک و کشش جوی وارد بر ماهواره‌های فاقد سیستم پیشرانش را به میزان قابل‌توجهی افزایش می‌دهد.[1][2]

تمام ماهواره‌هایی که در مدار پایین زمین قرار دارند، به طور پیوسته با مقاومت جوی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بدون وجود سیستم‌های پیشرانش داخلی برای اصلاح و افزایش مداوم ارتفاع، این اصطکاک به تدریج باعث کاهش ارتفاع مدار می‌شود تا زمانی که فضاپیما به طور کامل در اتمسفر سقوط کند.[1][2]

تلاش جسورانه اما ناکام برای نجات مداری

پیش از رسیدن به این نقطه بحرانی، ناسا در تابستان ۲۰۲۶ تلاش کرد تا با همکاری شرکت خصوصی کاتالیست اسپیس مدار این تلسکوپ را افزایش دهد. فضاپیمای رباتیک لینک در ماه ژوئیه از طریق یک موشک هواپرتاب پگاسوس برای اتصال به سویفت و بالا بردن آن به مداری پایدارتر به فضا پرتاب شد.[2]

با این حال، فضاپیمای لینک اندکی پس از پرتاب دچار مشکل چرخش کنترل‌نشده و نقص جدی در سیستم پیشرانش و چرخ‌های واکنشی خود شد. مهندسان کاتالیست تلاش کردند با به‌روزرسانی نرم‌افزاری مشکل را حل کنند، اما مصرف بیش از حد سوخت برای تثبیت وضعیت، مانع از اجرای عملیات اصلی پهلوگیری شد.[2]

در نهایت، ناسا در اواسط ماه اوت به طور رسمی اعلام کرد که این ماموریت نجات بدون موفقیت در افزایش ارتفاع سویفت به پایان رسیده است. با وجود این شکست عملیاتی، مدیران ناسا این پروژه سریع را گامی مهم برای آزمایش فناوری‌های سرویس‌دهی مداری در آینده توصیف کردند.[2]

شان دوماگال-گلدمن، مدیر بخش اخترفیزیک ناسا، تأکید کرد که با وجود نرسیدن به هدف نهایی، این ماموریت ارزش ریسک کردن را داشت. تیم‌های مهندسی با سرعت فوق‌العاده‌ای کار کردند و داده‌های جمع‌آوری‌شده از این تلاش، توانمندی‌های ایالات متحده را برای سرویس‌دهی به ماهواره‌ها در آینده ارتقا خواهد داد.[1][2]

میراث بی‌نظیر دو دهه رصد کیهانی

سویفت که در نوامبر ۲۰۰۴ به فضا پرتاب شد، در ابتدا تنها برای یک ماموریت دو ساله طراحی شده بود. با این وجود، این رصدخانه بیش از ده برابر عمر پیش‌بینی‌شده‌اش فعالیت کرد و به یکی از مهم‌ترین ابزارهای نجومی برای مطالعه قدرتمندترین انفجارهای کیهانی تبدیل شد.[2]

این رصدخانه در طول عمر طولانی خود بیش از ۲۰۰۰ انفجار پرتو گاما و ۱۴۰۰ ابرنواختر را با دقت بالا رصد کرد. سویفت با قابلیت چرخش سریع خود توانست پدیده‌های زودگذری مانند بلعیده شدن ستارگان توسط سیاه‌چاله‌های کلان‌جرم را در همان لحظات اولیه وقوع ثبت کند.[1]

داده‌های به دست آمده از ابزارهای سه‌گانه این تلسکوپ شامل پرتو ایکس، فرابنفش و نور مرئی، در حدود ۷۰۰۰ مقاله علمی منتشر شده مورد استفاده قرار گرفته است. این حجم عظیم از اطلاعات، درک بشر را از نحوه شکل‌گیری و مرگ ستارگان و همچنین ساختار کیهان در میلیاردها سال پیش دگرگون کرده است.[1]

سرنوشت نهایی و ورود به جو زمین

با پایان یافتن رسمی عملیات علمی، تلسکوپ ۳۲۰۰ پوندی سویفت اکنون در مسیر سقوط آزاد و کنترل‌نشده به سمت زمین قرار دارد. بر اساس محاسبات مداری و ردیابی‌های مستمر، انتظار می‌رود این فضاپیما در هفته‌های آینده وارد لایه‌های ضخیم‌تر جو زمین شود.[1][3]

کارشناسان هوافضا پیش‌بینی می‌کنند که بیشتر قطعات این رصدخانه در هنگام ورود مجدد به جو در اثر حرارت شدید ناشی از اصطکاک می‌سوزند و از بین می‌روند. اگرچه احتمال دارد بقایای کوچکی از سخت‌افزارهای مقاوم‌تر به سطح زمین برسند، اما خطر آسیب به مناطق مسکونی بسیار ناچیز ارزیابی شده است.[2]

از کار افتادن سویفت خلأ بزرگی در شبکه رصدی ناسا برای واکنش سریع به رویدادهای ناگهانی کیهانی ایجاد می‌کند. ناسا اکنون در حال بررسی راه‌هایی برای استفاده ترکیبی از سایر تلسکوپ‌های فضایی موجود است تا بتواند تا حدودی جای خالی این رصدخانه ارزشمند را در سال‌های آینده پر کند.[1]