سفر اعلام‌نشده جان راتکلیف، رئیس سیا، به مسکو در بحبوحه توقف مذاکرات صلح اوکراین

جان راتکلیف، رئیس سیا، روز سه‌شنبه در یک سفر بسیار غیرعادی و اعلام‌نشده به مسکو رفت. این اولین باری است که یک رئیس اطلاعاتی آمریکا در نزدیک به پنج سال گذشته از پایتخت روسیه بازدید می‌کند. راتکلیف با یک هواپیمای ترابری سی-۱۷ای گلوب‌مستر ۳ نیروی هوایی آمریکا وارد شد؛ هواپیمایی که از پایگاه مشترک اندروز حرکت کرده، در ریگا، لتونی توقف کرده و در فرودگاه وونوکوو به زمین نشسته بود. این مأموریت دیپلماتیک نادر، رئیس دستگاه اطلاعاتی آمریکا را در دوره‌ای از تنش‌های شدید ژئوپلیتیکی، مستقیماً در مدار کرملین قرار می‌دهد.[1][2]

این سفر در هاله‌ای از ابهام قرار داشت و نه واشنگتن و نه مسکو پیش از آن، این مأموریت دیپلماتیک را علناً اعلام نکردند. به عنوان یک اقدام امنیتی مهم، ایالات متحده رسماً از اوکراین درخواست کرد تا در طول حضور هیئت آمریکایی در مسکو، حملات پهپادی و موشکی دوربرد خود علیه مسکو، سن پترزبورگ و سایر مناطق شمالی روسیه را متوقف کند. این درخواست به طور موقت کارزاری را متوقف کرد که کی‌یف به طور فزاینده‌ای برای مختل کردن لجستیک نظامی و زیرساخت‌های انرژی روسیه به آن متکی بود.[2]

ورود راتکلیف در یک لحظه حساس برای امنیت بین‌المللی رخ می‌دهد. تلاش‌های میانجی‌گرانه آمریکا برای مذاکره بر سر آتش‌بس یا توافق صلح در اوکراین، با توجه به موضع‌گیری‌های حداکثری هر دو طرف، تا حد زیادی متوقف مانده است. حضور رئیس سیا نشان می‌دهد که کانال‌های دیپلماتیک سنتی برای شکستن این بن‌بست کافی نبوده‌اند و نیاز به استفاده از کانال‌های اطلاعاتی پشت پرده با احتیاط و انعطاف‌پذیری بیشتر وجود دارد.[1][3]

این سفر همچنین پس از ارزیابی‌های اخیر اطلاعاتی آمریکا صورت می‌گیرد که هشدار می‌دهند ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، ممکن است در حال تغییر محاسبات ریسک خود باشد. مقامات آمریکایی نگرانی فزاینده‌ای را ابراز کرده‌اند که مسکو آماده است عملیات ترکیبی تحریک‌آمیز و قابل انکار را علیه کشورهای عضو ناتو تأیید کند. گزارش شده است که این عملیات برای آزمودن عزم ائتلاف و دولت ترامپ، بدون تحریک یک پاسخ نظامی متعارف، طراحی شده‌اند.[1]

کرملین جزئیات حداقلی در مورد این دیدارها ارائه داد و کنترل شدیدی بر روایت حفظ کرد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، تأیید کرد که این سفر شامل تماس‌هایی بین سرویس‌های امنیتی بوده است، اما از توضیح در مورد دستور کار یا نام بردن از مقامات خاص روسی که راتکلیف با آنها ملاقات کرده، خودداری کرد. پسکوف صراحتاً اظهار داشت که هیچ دیداری با نمایندگان دولت گسترده‌تر آمریکا در این هفته در کرملین برنامه‌ریزی نشده بود و این تعامل را صرفاً به عنوان گفتگوی اطلاعاتی-اطلاعاتی توصیف کرد.[5]

این مانور دیپلماتیک شباهت زیادی به مأموریت مشابهی دارد که ویلیام برنز، سلف راتکلیف، در نوامبر ۲۰۲۱ انجام داد. برنز به مسکو سفر کرد تا مستقیماً به پوتین در مورد عدم آغاز تهاجم تمام‌عیار به اوکراین هشدار دهد؛ هشداری که سه ماه قبل از حمله فوریه ۲۰۲۲ داده شد. این شباهت تاریخی به گمانه‌زنی‌ها دامن زده است که راتکلیف برای رساندن پیامی به همان اندازه صریح در مورد خطوط قرمز در اروپا اعزام شده است.[1][4]

فراتر از درگیری فوری در اروپای شرقی، مذاکرات احتمالاً به شراکت استراتژیک عمیق‌تر بین روسیه و ایران نیز پرداخته است. وزارت خزانه‌داری آمریکا اخیراً کارزار گسترده‌ای از تحریم‌های ثانویه را با هدف منزوی کردن اقتصادی تهران رونمایی کرده است. واشنگتن همچنان عمیقاً نگران همکاری نظامی و اطلاعاتی روسیه با نیروهای ایرانی در خاورمیانه است و محور مسکو-تهران را به عنوان یک نیروی اصلی بی‌ثبات‌کننده می‌بیند.[3]

کانال‌های اطلاعاتی اغلب به عنوان سازوکار اصلی برای مذاکره در مورد آزادی آمریکایی‌های بازداشت‌شده در روسیه عمل کرده‌اند، که این خود لایه بالقوه دیگری به این سفر اضافه می‌کند. راتکلیف پیش از این نقش مستقیمی در تضمین آزادی کسنیا کارلینا، شهروند دوتابعیتی آمریکایی-روسی، ایفا کرده بود. علاوه بر این، سیا در تبادل پیچیده زندانیان در سال ۲۰۲۴ که منجر به آزادی ایوان گرشکویچ، خبرنگار وال استریت ژورنال، و پل ویلن، تفنگدار سابق نیروی دریایی، شد، نقش کلیدی داشت و این نشان می‌دهد که امور مربوط به بازداشت‌شدگان همچنان یک حوزه اصلی کاری این سازمان است.[1][2]

داده‌های ردیابی پرواز نشان داد که هواپیمای نظامی آمریکا تقریباً هشت و نیم ساعت در مسکو بر روی زمین ماند و سپس سه‌شنبه شب به سمت لتونی حرکت کرد. این بازه زمانی کوتاه نشان‌دهنده یک دستور کار کاملاً متمرکز است تا یک نشست دیپلماتیک نامحدود. در حالی که نتایج فوری این دیدارها محرمانه باقی مانده است، تمایل هر دو کشور برای تعامل در سطح رئیس سازمان، بر نیاز حیاتی به ارتباط مستقیم در بحبوحه بحران‌های جهانی رو به تشدید تأکید می‌کند.[5]