حملات دقیق مشترک آمریکا و عربستان علیه شبه‌نظامیان تحت حمایت ایران در عراق

در ۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶، ایالات متحده و عربستان سعودی یک عملیات نظامی مشترک بی‌سابقه را اجرا کردند و حملات هوایی دقیقی را علیه اهداف شبه‌نظامیان همسو با ایران در سراسر شرق عراق انجام دادند. این مأموریت هماهنگ نشان‌دهنده تحولی چشمگیر در پویایی‌های امنیتی خاورمیانه است و اولین حملات رزمی مشترک تأیید شده توسط یک کشور خلیج فارس در کنار نیروهای آمریکایی در چرخه ژئوپلیتیک کنونی محسوب می‌شود. واشنگتن و ریاض با ترکیب قابلیت‌های هوایی خود، فاز جدیدی را در اتحاد استراتژیک خود اعلام کرده‌اند که فراتر از تبادل اطلاعات و پشتیبانی لجستیکی، به اقدام نظامی مستقیم و هماهنگ علیه دشمنان مشترک منطقه‌ای می‌رسد.[1][4]

این حملات در پاسخ مستقیم به تشدید ناگهانی و شدید خصومت‌های هوایی در سراسر منطقه مجاز شدند. به گفته فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام)، جناح‌های تحت حمایت ایران در یک بازه زمانی فشرده ۷۲ ساعته، بیش از ۳۰ حمله پهپادی را علیه پرسنل نظامی آمریکا و زیرساخت‌های نفتی عربستان سعودی انجام دادند. این حملات پهپادی نشان‌دهنده تلاشی پیچیده و هماهنگ برای ایجاد اختلال در بازارهای انرژی و تهدید نیروهای ائتلاف بود که منجر به ارزیابی مجدد فوری وضعیت دفاعی ایالات متحده و متحدانش در خلیج فارس شد.[1][3]

این ائتلاف با استفاده از جنگنده‌های پیشرفته هر دو کشور، مراکز لجستیکی و انبارهای تسلیحاتی متعلق به نیروهای بسیج مردمی (حشد الشعبی یا PMF) را هدف قرار داد. حشد الشعبی یک سازمان چتری متشکل از گروه‌های مسلح عمدتاً شیعه است که رسماً در دستگاه امنیتی دولت عراق ادغام شده‌اند، اما پیوندهای عملیاتی و ایدئولوژیک عمیقی با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران (IRGC) دارند. هدف از حمله به این نقاط خاص، کاهش توانایی شبه‌نظامیان برای انجام حملات پیچیده پهپادی و موشکی بود و بر زنجیره‌های تأمینی که عملیات‌های فرامرزی آنها را ممکن می‌سازد، تمرکز داشت.[2][5]

برای عربستان سعودی، این عملیات نشان‌دهنده خروج آشکار از موضع دیپلماتیک اخیرش مبنی بر کاهش تنش با تهران است. ریاض پس از تحمل آزار و اذیت‌های متناوب پهپادی و موشکی طی چند سال گذشته، رسماً به ماده ۵۱ منشور سازمان ملل استناد کرد و حق ذاتی خود برای دفاع از خود را اعلام نمود. مقامات دفاعی سعودی تأکید کردند که این حملات یک عامل بازدارنده ضروری و متناسب در برابر شبه‌نظامیانی است که مسیر تشدید تنش غیرمسئولانه را انتخاب کرده‌اند و نشان دادند که پادشاهی دیگر حملات نیابتی به زیرساخت‌های اقتصادی حیاتی خود را بدون پاسخ نظامی مستقیم تحمل نخواهد کرد.[2][4]

واشنگتن این مأموریت مشترک را به عنوان یک ضرورت دفاعی برای محافظت از شهروندان خود و تثبیت منطقه بی‌ثبات معرفی کرد. سنتکام فاش کرد که تنها بین فوریه تا آوریل ۲۰۲۶، شبه‌نظامیان همسو با ایران بیش از ۶۰۰ حمله را علیه تأسیسات و پرسنل آمریکایی در عراق انجام داده‌اند. ایالات متحده با مشارکت مستقیم با نیروهای سعودی در این حملات تلافی‌جویانه، قصد دارد جبهه‌ای واحد را به نمایش بگذارد و بار استراتژیک بازدارندگی منطقه‌ای را توزیع کند، و نشان دهد که حملات به دارایی‌های آمریکایی یا متحدان با پاسخی نظامی هماهنگ و چندملیتی مواجه خواهد شد.[1][7]

در بغداد، حملات مشترک یک بحران دیپلماتیک و سیاسی جدی را به راه انداخته است. دولت عراق و رهبری حشد الشعبی فوراً این عملیات را به عنوان یک تشدید خطرناک و نقض آشکار حاکمیت ملی محکوم کردند. از آنجایی که حشد الشعبی رسماً به عنوان بخشی از نیروهای مسلح عراق شناخته می‌شود، این حملات از نظر فنی زیرساخت‌های وابسته به دولت را هدف قرار داده‌اند. این واقعیت، عمل توازن ظریف بغداد را دشوار می‌کند و فشار زیادی بر نخست‌وزیر عراق وارد می‌سازد تا بین حفظ روابط امنیتی با واشنگتن و مدیریت جناح‌های قدرتمند تحت حمایت ایران در داخل دولت خود، تعادل برقرار کند.[2][6]

گزارش‌های اولیه از حشد الشعبی حاکی از آن است که حملات مشترک به تأسیسات رسمی در چندین استان عراق، از جمله بغداد، نینوا، بصره و کربلا اصابت کرده است. این شبکه شبه‌نظامی گزارش داد که بلافاصله پس از حملات، دست‌کم ۲۰ جنگجو کشته و ۳۲ نفر زخمی شده‌اند و کمیته‌های تخصصی برای ارزیابی خسارات مادی گسترده به ساختمان‌ها، وسایل نقلیه نظامی و تجهیزات اعزام شده‌اند. علاوه بر این، صابرین نیوز، یک رسانه نزدیک به شبه‌نظامیان، مدعی شد که چندین مشاور نظامی ایرانی نیز در میان تلفات بوده‌اند که نشان‌دهنده ادغام عمیق پرسنل سپاه پاسداران در شبکه‌های نیابتی عراق است.[2][3]

حملات مشترک در پس‌زمینه افزایش بی‌ثباتی و تغییر ائتلاف‌ها در خاورمیانه بزرگتر رخ داد. اوایل ماه ژوئیه، ایالات متحده یک کارزار بمباران شدید و مجزا علیه ایران را متوقف کرده بود، اقدامی که بنا بر گزارش‌ها، تهران را بر آن داشت تا شبکه‌های نیابتی خود را برای افزایش فشار بر متحدان آمریکا، از جمله عربستان سعودی و اردن، بسیج کند. این شبکه پیچیده از اقدامات تلافی‌جویانه، شکنندگی امنیت منطقه‌ای را برجسته می‌کند، جایی که توقف درگیری مستقیم دولت با دولت، اغلب به افزایش فوری جنگ نامتقارن توسط بازیگران غیردولتی تبدیل می‌شود.[4][6]

هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی عربستان توسط شبه‌نظامیان مستقر در عراق، پیامدهای فوری و عمیقی برای ثبات اقتصاد جهانی دارد. قیمت نفت خام برنت در هفته‌های اخیر نوسانات قابل توجهی را تجربه کرده و به دلیل ترس فزاینده از اختلال در عرضه در تنگه هرمز و منطقه وسیع‌تر خلیج فارس، از ۷۲ دلار به بیش از ۱۰۲ دلار در هر بشکه رسیده است. حملات مشترک آمریکا و عربستان اساساً برای ایمن‌سازی این کریدورهای حیاتی انرژی طراحی شده‌اند و به بازارهای جهانی اطمینان می‌دهند که ائتلاف هم اراده و هم توانایی دفاع از زیرساخت‌هایی را دارد که نیروی محرکه اقتصاد جهانی هستند.[3][4]

اجرای یک بسته حمله مشترک در این مقیاس، نیازمند قابلیت همکاری عمیق بین ساختارهای فرماندهی آمریکا و عربستان است. این عملیات بر اطلاعات ماهواره‌ای مشترک، پروتکل‌های هدف‌گیری همزمان و مدیریت هماهنگ حریم هوایی متکی بود تا اصابت دقیق به سایت‌های لجستیکی را تضمین کند و در عین حال تلاش شود تا آسیب‌های جانبی در مناطق پرجمعیت مانند دشت نینوا به حداقل برسد. این سطح از یکپارچگی تاکتیکی به عنوان اثبات مفهومی برای عملیات‌های ائتلافی آینده عمل می‌کند و نشان می‌دهد که ارتش‌های خلیج فارس می‌توانند در طول مأموریت‌های رزمی پرمخاطره، به طور یکپارچه در چارچوب عملیاتی فرماندهی مرکزی آمریکا ادغام شوند.[1][2]

زمان‌بندی دیپلماتیک این حملات، لایه دیگری از پیچیدگی را به وضعیت ژئوپلیتیک از قبل پرتنش اضافه می‌کند. علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، هنگام وقوع عملیات در حال بازدید از ترکیه بود، در حالی که اخیراً سفرهای دیپلماتیک مهمی را به ایالات متحده و ایران برای میانجیگری در تنش‌های منطقه‌ای به پایان رسانده بود. این حملات بر فشار عظیم و شاید غیرقابل غلبه‌ای که بر دولت او برای مهار جناح‌های مسلح خودمختار فعال در مرزهای عراق وجود دارد، تأکید می‌کند و محدودیت‌های شدید اقتدار بغداد بر نیروهای امنیتی را که رسماً فرماندهی و تأمین مالی می‌کند، برجسته می‌سازد.[5][7]

در حالی که سنتکام هشدار جدی صادر کرد که سپاه پاسداران و نیروهای نیابتی آن باید حملات را متوقف کنند تا از پاسخ‌های نظامی بیشتر جلوگیری شود، پیامدهای فوری نشان‌دهنده اصطکاک مستمر به جای تسلیم است. بنا بر گزارش‌ها، ایران اندکی پس از حملات عراق، موشک‌های بالستیکی را به سمت یک تأسیسات آمریکایی در اردن شلیک کرد، اگرچه همه پرتابه‌ها با موفقیت رهگیری شدند. سؤال حیاتی در آینده این است که آیا این اقدام مشترک بی‌سابقه آمریکا و عربستان با موفقیت یک آستانه جدید بازدارندگی ایجاد خواهد کرد، یا اینکه تلافی منطقه‌ای گسترده‌تر و هماهنگ‌تری را از سوی شبکه گسترده شبه‌نظامیان متحد ایران تسریع خواهد کرد.[2][3]