کراتین به طور چشمگیری علائم افسردگی اساسی را در زنان کاهش می‌دهد: یافته‌های یک بررسی نظام‌مند

اگر به بخش مکمل‌های هر داروخانه یا باشگاه ورزشی بروید، کراتین مونوهیدرات را در همه جا خواهید دید. این ماده که مدت‌هاست توسط بدنسازان و ورزشکاران به دلیل توانایی‌اش در تأمین سریع انرژی عضلات مورد ستایش قرار گرفته، یکی از موفق‌ترین و پرتحقیق‌ترین مکمل‌های ورزشی در جهان است. اما مغز، درست مانند یک عضله در حال انقباض، اندامی پرمصرف است که دقیقاً به همان سازوکار متابولیک متکی است. اکنون، مجموعه‌ای رو به رشد از تحقیقات روانپزشکی این سؤال را مطرح می‌کند که آیا کمبود انرژی مشاهده شده در مغز افسرده را می‌توان با همان ترکیبی که برای سوخت‌رسانی به فعالیت بدنی استفاده می‌شود، درمان کرد یا خیر.[1]

یک بررسی نظام‌مند جدید که در مجله «Brain Medicine» منتشر شده است، جامع‌ترین نگاه را به این پرسش ارائه می‌دهد. این بررسی که توسط محققانی از دانشگاه اتاوا و دانشگاه تورنتو هدایت می‌شد، شواهد بالینی جهانی را تجزیه و تحلیل کرد تا مشخص کند آیا کراتین می‌تواند به عنوان یک درمان مناسب برای اختلال افسردگی اساسی (MDD) عمل کند یا خیر. یافته‌ها تصویری با جزئیات دقیق ارائه می‌دهند: اگرچه کراتین یک درمان همه‌جانبه برای افسردگی نیست، اما هنگامی که در کنار داروهای ضد افسردگی استاندارد استفاده می‌شود، مزایای بسیار قوی و از نظر آماری معناداری را برای زنان نشان می‌دهد.[1][3]

تیم تحقیقاتی به جای انجام یک آزمایش جدید، ادبیات پزشکی موجود را بررسی کرد و در نهایت پنج کارآزمایی تصادفی کنترل‌شده را شناسایی کرد که معیارهای سختگیرانه آن‌ها را برآورده می‌کردند. این کارآزمایی‌ها پنج کشور – ایالات متحده، برزیل، کره جنوبی، اسرائیل و هند – را در بر می‌گرفتند و در مجموع ۲۳۸ شرکت‌کننده را ثبت نام کرده بودند. از آنجا که طراحی مطالعات، جمعیت بیماران و پروتکل‌های دوزدهی بسیار متفاوت بود، محققان به جای یک فراتحلیل آماری تجمیع‌شده، یک سنتز روایی را انتخاب کردند، که به نتایج متمایز هر کارآزمایی اجازه می‌داد تا بر اساس شایستگی‌های خود باقی بمانند.[1][2][3]

نتایج بر اساس یک خط واضح و جذاب تقسیم شدند. قانع‌کننده‌ترین شواهد از دو کارآزمایی به دست آمد که به طور خاص بر زنانی متمرکز بودند که مبتلا به اختلال افسردگی اساسی تشخیص داده شده بودند. در این مطالعات، به بیماران روزانه ۵ گرم کراتین به عنوان یک درمان کمکی (adjunctive therapy) داده شد؛ به این معنی که این مکمل به نسخه موجود آن‌ها از داروی ضد افسردگی SSRI به نام اسیتالوپرام (escitalopram) که با نام تجاری لکساپرو (Lexapro) شناخته می‌شود، اضافه شد.[1]

پس از هشت هفته درمان ترکیبی، زنانی که کراتین و اسیتالوپرام مصرف می‌کردند، در مقایسه با کسانی که داروی ضد افسردگی را با دارونما مصرف می‌کردند، کاهش بسیار شدیدتری در علائم افسردگی خود مشاهده کردند. بزرگی این بهبود چشمگیر بود. محققان اندازه اثر کوهن دی (Cohen’s d effect size) ۱.۱۳ را در مقیاس درجه‌بندی افسردگی همیلتون ثبت کردند. در روانشناسی بالینی، اندازه اثر بالای ۰.۸ «بزرگ» در نظر گرفته می‌شود، که نشان می‌دهد افزودن کراتین، شتابی اساسی و از نظر بالینی معنادار به اثربخشی دارو داده است. علاوه بر این، درصد قابل توجهی از زنان در گروه کراتین به بهبودی کامل بالینی دست یافتند.[1]

یک کارآزمایی جداگانه از هند سیگنال مثبت دیگری ارائه داد، این بار کراتین با روان‌درمانی به جای دارو همراه شد. بیمارانی که روزانه کراتین را در کنار درمان شناختی رفتاری (CBT) دریافت کردند، بهبود سریع‌تر و قوی‌تری در علائم نسبت به کسانی که CBT را با دارونما دریافت کردند، گزارش دادند. این نشان می‌دهد که تقویت متابولیکی ارائه شده توسط کراتین ممکن است انعطاف‌پذیری عصبی (neuroplasticity) مغز را افزایش دهد و آن را نسبت به بازسازی شناختی که در درمان آموزش داده می‌شود، پذیراتر کند.[1][3]

برای درک اینکه چرا یک مکمل عضلانی ممکن است اندوه را کاهش دهد، باید به زیست‌انرژی مغز (brain bioenergetics) نگاه کرد. افسردگی به طور فزاینده‌ای نه تنها به عنوان یک عدم تعادل شیمیایی سروتونین یا دوپامین، بلکه به عنوان یک اختلال متابولیک در نظر گرفته می‌شود. مغز با وجود اینکه تنها ۲ درصد از وزن بدن را تشکیل می‌دهد، تقریباً ۲۰ درصد از انرژی بدن را مصرف می‌کند. در طول دوره‌های افسردگی، تصویربرداری عصبی اغلب تولید انرژی مختل شده را در مناطقی مانند قشر پیش‌پیشانی (prefrontal cortex) که تنظیم خلق و خو و عملکرد اجرایی را کنترل می‌کند، نشان می‌دهد.[2][3]

کراتین به عنوان یک شارژر باتری سلولی عمل می‌کند. در بدن، به فسفوکراتین تبدیل می‌شود که به سرعت یک گروه فسفات را برای بازسازی آدنوزین تری‌فسفات (ATP) اهدا می‌کند – ATP واحد اصلی انرژی سلول است. با افزایش ذخیره فسفوکراتین مغز، مکمل‌دهی ممکن است به نورون‌ها کمک کند تا سطوح انرژی بهینه را حفظ کنند، به آن‌ها اجازه می‌دهد تا به طور کارآمد شلیک کنند، خود را ترمیم کنند و در پاسخ به داروهای ضد افسردگی، ارتباطات سیناپسی جدیدی بسازند.[3]

موفقیت چشمگیر در بیماران زن توجه ویژه‌ای را از سوی محققان جلب کرده است. زنان تقریباً دو برابر مردان با افسردگی تشخیص داده می‌شوند و متابولیسم انرژی مغز آن‌ها به شدت تحت تأثیر نوسانات هورمونی، به ویژه استروژن، قرار دارد. مدل‌های حیوانی قبلاً نشان داده‌اند که کراتین رفتار شبیه به افسردگی را در جوندگان نر و ماده به طور متفاوتی تغییر می‌دهد. این تفاوت بیولوژیکی جنسیتی در زیست‌انرژی مغز ممکن است توضیح دهد که چرا کارآزمایی‌های انسانی که عمدتاً شامل گروه‌های زن بودند، قوی‌ترین نتایج مثبت را به همراه داشتند.[1][3]

با این حال، بررسی مجله «Brain Medicine» همچنین نشان داد که کراتین در کجا نتوانسته است تأثیر بگذارد. سه مورد از پنج کارآزمایی مورد تجزیه و تحلیل، هیچ مزیت معناداری پیدا نکردند. یک کارآزمایی که ۵ تا ۱۰ گرم کراتین روزانه را در بزرگسالانی که افسردگی آن‌ها قبلاً در برابر چندین دارو مقاوم شده بود، آزمایش کرد، پس از چهار هفته هیچ کاهش علامتی مشاهده نکرد. به طور مشابه، مطالعه‌ای که شامل دختران نوجوان مبتلا به افسردگی بود، تفاوت قابل توجهی بین دوزهای مختلف کراتین و دارونما پیدا نکرد.[1]

مهم‌ترین هشدار از یک کارآزمایی شامل بیمارانی با اختلال دوقطبی (bipolar disorder) که یک دوره افسردگی را تجربه می‌کردند، پدیدار شد. در حالی که کراتین در کاهش افسردگی آن‌ها بهتر از دارونما عمل نکرد، دو شرکت‌کننده که مکمل را مصرف می‌کردند، علائم هیپومانی یا شیدایی (mania) را بروز دادند. نویسندگان این بررسی صراحتاً این موضوع را به عنوان یک ملاحظه ایمنی حیاتی پرچم‌گذاری کردند و هشدار دادند که کراتین باید با احتیاط شدید استفاده شود – یا به طور کامل اجتناب شود – در افرادی که اختلال دوقطبی دارند، به دلیل خطر تحریک تغییر به فاز شیدایی.[2]

با این حال، برای جمعیت عمومی، مشخصات ایمنی کراتین همچنان عالی است. دهه‌ها داده‌های تغذیه ورزشی و کارآزمایی‌های روانپزشکی بررسی شده تأیید می‌کنند که این ترکیب بسیار قابل تحمل است. تنها عوارض جانبی گزارش شده در کارآزمایی‌های افسردگی، ناراحتی خفیف گوارشی بود، یک عارضه جانبی شناخته شده که اغلب می‌توان با حل کردن کامل پودر در آب یا مصرف آن همراه با غذا، آن را کاهش داد.[1][2]

برای صنعت مواد مغذی دارویی (nutraceutical industry)، این بررسی یک توجیه بیولوژیکی منسجم برای نقش کراتین در سلامت شناختی و خلق و خو فراهم می‌کند، اگرچه کارشناسان در مورد ادعاهای بازاریابی تهاجمی هشدار می‌دهند. بسام جریوس فارس، نویسنده اصلی، خاطرنشان کرد: «این سیگنال جالب است، اما یک حکم قطعی نیست.» داده‌ها از کراتین به عنوان یک افزودنی امیدوارکننده به مراقبت استاندارد حمایت می‌کنند، نه جایگزینی مستقل برای SSRIها یا درمان حرفه‌ای.[2]

محققان روانپزشکی اکنون خواستار کارآزمایی‌های بالینی بزرگ‌تر و طولانی‌مدت‌تر هستند تا به طور قطعی پتانسیل روانپزشکی کراتین را ترسیم کنند. مطالعات آینده باید فراتر از بازه زمانی استاندارد هشت هفته‌ای گسترش یابد، گروه‌های مرد و زن را متعادل کند تا تفاوت‌های جنسیتی بیشتر بررسی شود، و همچنین بررسی کند که آیا ترکیب کراتین با ورزش بدنی ساختاریافته مزایای هم‌افزایی برای سلامت روان به همراه دارد یا خیر.[1]

تا زمانی که آن کارآزمایی‌های بزرگ‌تر تکمیل شوند، کراتین یک مرز جذاب در روانپزشکی تغذیه‌ای باقی می‌ماند. برای زنانی که در تلاش برای یافتن تسکین کامل از داروهای ضد افسردگی استاندارد هستند، یک پودر ارزان، به طور گسترده در دسترس و فوق‌العاده ایمن ممکن است حلقه مفقوده متابولیکی را که مغزشان برای بهبودی نیاز دارد، ارائه دهد.[3]