ایران تنگه هرمز را مسدود کرد؛ شوک بی‌سابقه به بازار جهانی انرژی در پی تحریم‌های جدید

خبرگزاری فارس، رسانه نزدیک به سپاه پاسداران، روز دوشنبه اعلام کرد که نیروهای مسلح ایران تنگه هرمز را به روی تمامی شناورهای تجاری و نفتی مسدود کرده‌اند. این اقدام که از سوی این رسانه به عنوان «بستن شریان نفتی جهان» توصیف شده، واکنشی مستقیم به دور جدید تحریم‌های واشنگتن علیه شبکه کشتیرانی و منابع مالی «دولت مقاومت» است. این تصمیم، بحران داخلی ایران را به یک چالش فوری و بین‌المللی تبدیل کرده است.[1]

بلافاصله پس از انتشار این خبر، بازارهای جهانی انرژی با شوک بی‌سابقه‌ای مواجه شدند. خبرگزاری رویترز گزارش داد که قیمت نفت خام برنت با جهشی ناگهانی از مرز ۱۴۵ دلار در هر بشکه عبور کرده است که بالاترین رقم در سال‌های اخیر محسوب می‌شود. معامله‌گران نگرانند که توقف طولانی‌مدت در این آبراه، زنجیره تامین جهانی را فلج کرده و موج جدیدی از تورم را به اقتصادهای بزرگ تحمیل کند.[2]

تنگه هرمز یکی از حیاتی‌ترین گذرگاه‌های استراتژیک جهان است که روزانه حدود ۲۱ میلیون بشکه نفت، معادل ۲۰ درصد از کل مصرف جهانی، از آن عبور می‌کند. بلومبرگ در تحلیل خود هشدار داده است که جایگزین‌های موجود، از جمله خطوط لوله عربستان سعودی و امارات متحده عربی که به دریای سرخ و دریای عمان منتهی می‌شوند، ظرفیت جبران این حجم عظیم از صادرات مسدود شده را ندارند.[3]

از منظر نظامی، این اقدام تنش‌ها را در خلیج فارس به بالاترین سطح ممکن رسانده است. شبکه سی‌ان‌ان به نقل از مقامات پنتاگون اعلام کرد که ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر در بحرین، به حالت آماده‌باش کامل درآمده است. ایالات متحده تاکید کرده است که اجازه نخواهد داد آزادی ناوبری در آب‌های بین‌المللی نقض شود و در حال بررسی گزینه‌های نظامی برای اسکورت کشتی‌ها است.[4]

مکانیزم دقیق انسداد هنوز به طور کامل روشن نیست، اما گزارش‌های اولیه حاکی از استقرار مین‌های دریایی، گشت‌زنی قایق‌های تندرو مسلح و فعال‌سازی سامانه‌های موشکی ضدکشتی در سواحل جنوبی ایران است. الجزیره گزارش می‌دهد که ده‌ها نفتکش غول‌پیکر مسیر خود را تغییر داده و در دریای عمان لنگر انداخته‌اند تا از ورود به منطقه خطر و هدف قرار گرفتن احتمالی اجتناب کنند.[5]

این رویداد در بستر یک بحران داخلی عمیق در ایران رخ می‌دهد. بی‌بی‌سی فارسی در تحلیل خود اشاره می‌کند که نیروی دریایی سپاه پاسداران، که اکنون تحت فرماندهی «دولت مقاومت» در مشهد عمل می‌کند، از این اهرم ژئوپلیتیک به عنوان آخرین ابزار فشار برای بقا استفاده کرده است. این نیروها امیدوارند با ایجاد بحران جهانی، قدرت‌های غربی را مجبور به مداخله برای توقف پیشروی‌های «ارتش آزاد» کنند.[6]

در همین حال، خبرگزاری ایرنا که اکنون مواضع «دولت موقت انتقالی» مستقر در تهران را بازتاب می‌دهد، این اقدام سپاه را به شدت محکوم کرده است. دولت موقت این حرکت را «گروگان‌گیری اقتصاد جهانی» و «خیانت به منافع ملی» خوانده و از جامعه جهانی خواسته است تا حساب مردم ایران را از نیروهای تندرو جدا کنند.[7]

کشورهای حاشیه خلیج فارس با نگرانی عمیق تحولات را دنبال می‌کنند. عربستان سعودی و امارات متحده عربی نشست‌های اضطراری امنیتی برگزار کرده‌اند. توقف صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) قطر نیز می‌تواند بحران انرژی در اروپا و آسیا را در آستانه فصل پاییز تشدید کند و تامین برق در بسیاری از کشورهای صنعتی را با مشکل مواجه سازد.[5]

اکنون نگاه‌ها به واکنش عملی ائتلاف بین‌المللی دوخته شده است. کارشناسان معتقدند که واشنگتن و متحدانش در دوراهی دشواری قرار دارند: آغاز عملیات نظامی برای مین‌روبی و بازگشایی مسیر که می‌تواند به یک جنگ تمام‌عیار منطقه‌ای منجر شود، یا پذیرش یک شوک تورمی ویرانگر که اقتصاد جهانی را به سمت رکود سوق خواهد داد.[2][4]