رئیس سازمان محیط زیست: خسارت ۲۰ هزار میلیارد تومانی جنگ به طبیعت ایران؛ آلودگی‌ها تا ۳۰ سال ماندگار است

رئیس سازمان محیط زیست در دولت موقت انتقالی ایران، در گزارشی تکان‌دهنده ابعاد فاجعه‌بار خسارات زیست‌محیطی ناشی از درگیری‌های نظامی ماه‌های اخیر را تشریح کرد. بر اساس این برآورد رسمی، جنگ داخلی و استفاده از تاکتیک‌های مخرب نظامی، دست‌کم ۲۰ هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم به طبیعت، منابع آبی و اکوسیستم‌های شکننده کشور وارد کرده است.[1][5]

این گزارش هشدار می‌دهد که تخریب فیزیکی تنها بخشی از ماجراست. بمباران پالایشگاه‌ها، شلیک موشک‌های بالستیک و نبردهای سنگین شهری، حجم عظیمی از آلاینده‌های سمی، فلزات سنگین و مواد شیمیایی خطرناک را وارد آب، خاک و هوای ایران کرده است. مقامات ارشد محیط زیست تاکید کرده‌اند که پاکسازی و تجزیه طبیعی این آلودگی‌ها حداقل ۳۰ سال زمان خواهد برد.[1][2]

بحرانی‌ترین نقطه در این فاجعه اکولوژیک، استان خوزستان است. تخریب عامدانه زیرساخت‌های نفتی و پالایشگاه‌ها توسط نیروهای سپاه پاسداران در جریان درگیری با ارتش آزاد، منجر به نشت میلیون‌ها بشکه نفت خام و فرآورده‌های شیمیایی به رودخانه‌های حیاتی از جمله کارون و تالاب‌های منطقه شده است. این آلودگی، حیات آبزیان و تامین آب شرب میلیون‌ها نفر را فلج کرده است.[3][6]

علاوه بر آلودگی آب‌ها، دود غلیظ و سمی ناشی از سوختن مداوم تاسیسات نفتی و پتروشیمی، آسمان بخش‌های وسیعی از جنوب و غرب ایران را فرا گرفته است. تصاویر ماهواره‌ای منتشر شده نشان می‌دهد که این ابرهای سیاه حاوی دی‌اکسید گوگرد و ذرات معلق خطرناک، نه تنها استان‌های مرزی را خفه کرده، بلکه به سمت آب‌های خلیج فارس و حریم هوایی کشورهای همسایه نیز کشیده شده‌اند.[4][5]

در مناطق مرکزی ایران، به ویژه در استان اصفهان که شاهد نبردهای سنگین توپخانه‌ای، حملات پهپادی و محاصره نظامی بود، وضعیت به همان اندازه وخیم است. مناطق حفاظت‌شده و زیستگاه‌های حیات وحش در اثر انفجارها به شدت آسیب دیده‌اند و نفوذ مواد منفجره و شیمیایی به سفره‌های آب زیرزمینی، کشاورزی در این مناطق خشک را با خطر نابودی کامل روبرو کرده است.[2][3]

کارشناسان مستقل محیط زیست هشدار می‌دهند که رقم ۲۰ هزار میلیارد تومان تنها «نوک کوه یخ» است. آن‌ها معتقدند هزینه واقعی این فاجعه شامل از دست رفتن غیرقابل جبران تنوع زیستی، نابودی دائمی بخش‌هایی از زمین‌های کشاورزی و هزینه‌های سرسام‌آور بهداشت و درمان شهروندانی است که در دهه‌های آینده با انواع سرطان‌ها و بیماری‌های تنفسی دست و پنجه نرم خواهند کرد.[2][6]

تبعات بهداشتی این بحران از هم‌اکنون آغاز شده است. بیمارستان‌ها در استان‌های خوزستان، اصفهان و کرمانشاه با موجی از بیماران مبتلا به حملات حاد تنفسی، مسمومیت‌های ناشی از آب آلوده و عوارض پوستی مواجه هستند. کمبود شدید دارو و تجهیزات پزشکی در دوران گذار سیاسی، توانایی سیستم بهداشت و درمان را برای مقابله با این بحران مضاعف به شدت کاهش داده است.[3][5]

ابعاد این فاجعه واکنش‌های بین‌المللی را نیز در پی داشته است. برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) نسبت به پیامدهای بلندمدت این تخریب‌ها ابراز نگرانی عمیق کرده است. همزمان، کشورهای حاشیه خلیج فارس خواستار اقدام فوری و مشترک برای جلوگیری از گسترش آلودگی‌های نفتی به آب‌های آزاد و حفاظت از اکوسیستم دریایی منطقه شده‌اند.[4][6]

دولت موقت انتقالی در تهران که با کوهی از چالش‌های امنیتی، اقتصادی و سیاسی روبرو است، صراحتاً اعلام کرده که به تنهایی و با منابع داخلی قادر به مدیریت و پاکسازی این بحران اکولوژیک نیست. مقامات محیط زیست از جامعه جهانی، اتحادیه اروپا و سازمان‌های بین‌المللی درخواست کمک‌های فوری فنی، تجهیزاتی و مالی کرده‌اند.[1][5]

در حالی که ایران تلاش می‌کند از خاکستر یک جنگ ویرانگر داخلی برخیزد و نهادهای دموکراتیک خود را بنا کند، سایه سنگین این فاجعه زیست‌محیطی یادآور تلخی است که تبعات درگیری‌های نظامی تنها به ویرانی شهرها ختم نمی‌شود؛ زخم‌هایی که بر پیکر طبیعت ایران وارد شده، تا نسل‌ها گریبان‌گیر مردم این سرزمین خواهد بود.[2][6]