داده‌های سازمان جهانی بهداشت: پیشرفت سلامت جهانی متوقف شد؛ جهان از اهداف ۲۰۳۰ عقب ماند، در حالی که مالاریا و کم‌خونی معکوس شده‌اند

گزارش آمار سلامت جهانی ۲۰۲۶ سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهد که جامعه جهانی در دستیابی به اهداف توسعه پایدار ۲۰۳۰ در حوزه سلامت، کوتاهی کرده است. این تحلیل جامع داده‌ها که در می ۲۰۲۶ منتشر شد، تصویری پیچیده از سلامت عمومی مدرن ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که اگرچه میلیون‌ها نفر به مراقبت‌های ضروری دسترسی پیدا کرده‌اند، اما پیشرفت کلی کند شده، متوقف شده و در برخی حوزه‌های حیاتی، فعالانه در حال معکوس شدن است.[1][2]

برای ارزیابی مسیر سلامت جهانی، سازمان جهانی بهداشت داده‌های ۵۳ شاخص مرتبط با سلامت را از ۱۹۴ کشور عضو خود جمع‌آوری می‌کند. بسته شواهد حاصل، همه چیز را از شیوع بیماری‌های عفونی و مرگ و میر مادران گرفته تا دسترسی به آب و بار مالی مراقبت‌های بهداشتی ردیابی می‌کند. این گزارش با مقایسه ارقام فعلی با خطوط مبنای تعیین شده در سال ۲۰۱۵، به عنوان یک بررسی واقعیت در میانه راه برای اهداف ۲۰۳۰ عمل می‌کند.[1][4]

داده‌ها معکوس شدن‌های شدیدی را در حوزه‌هایی که قبلاً شاهد بهبود مستمر بودند، آشکار می‌سازد. شیوع جهانی مالاریا از سال ۲۰۱۵ تاکنون ۸.۵ درصد افزایش یافته است و جهان را از اهداف ریشه‌کنی خود دورتر می‌کند. به طور مشابه، شرایط قابل پیشگیری همچنان دستاوردهای گسترده‌تر سلامت را تضعیف می‌کنند؛ کم‌خونی در حال حاضر ۳۰.۷ درصد از زنان در سن باروری را تحت تأثیر قرار داده است، رقمی که در طول دهه گذشته هیچ بهبودی نشان نداده است.[1][3]

معیارهای سلامت مادران و کودکان نیز فاصله باقی‌مانده تا اهداف ۲۰۳۰ را برجسته می‌کنند. اگرچه مرگ و میر جهانی مادران از سال ۲۰۰۰ تاکنون ۴۰ درصد کاهش یافته است، اما نسبت فعلی تقریباً سه برابر بیشتر از آستانه هدف باقی مانده است. در میان کودکان زیر پنج سال، شیوع افراد دارای اضافه وزن در سال ۲۰۲۴ به ۵.۵ درصد افزایش یافته است، که نشان‌دهنده یک بحران تغذیه‌ای رو به رشد در کنار سوءتغذیه مداوم است.[1][5]

با وجود این شکست‌ها، داده‌ها یکپارچه منفی نیستند. این گزارش پیروزی‌های بزرگ بلندمدت در مبارزه با چندین بیماری عفونی را مستند می‌کند. عفونت‌های جدید HIV در سطح جهانی بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴، ۴۰ درصد کاهش یافته است. در همین بازه زمانی، تعداد افرادی که به مداخلات پزشکی برای بیماری‌های گرمسیری نادیده گرفته شده نیاز دارند، ۳۶ درصد کاهش یافته و شیوع سل از سال ۲۰۱۵، ۱۲ درصد کاهش یافته است.[1][2]

این میانگین‌های جهانی موفقیت‌های منطقه‌ای قابل توجهی را پنهان می‌کنند. منطقه آفریقایی سازمان جهانی بهداشت قوی‌ترین پیشرفت‌ها را در سراسر جهان ثبت کرده و به کاهش ۷۰ درصدی عفونت‌های HIV و کاهش ۲۸ درصدی موارد سل دست یافته است. در همین حال، منطقه آسیای جنوب شرقی در مسیر دستیابی به هدف خاص خود برای کاهش مالاریا تا سال ۲۰۲۵ باقی مانده است، که تضاد شدیدی با ظهور مجدد جهانی این بیماری دارد.[2][3]

گسترش استانداردهای زندگی اولیه، یکی دیگر از نقاط روشن واضح در داده‌ها است. بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴، تخمین زده می‌شود که ۹۶۱ میلیون نفر به آب آشامیدنی مدیریت شده ایمن دسترسی پیدا کردند. در همین دوره، ۱.۲ میلیارد نفر به خدمات بهداشتی، ۱.۶ میلیارد نفر به امکانات بهداشتی اولیه و ۱.۴ میلیارد نفر به راه‌حل‌های پخت و پز پاک دسترسی یافتند.[1][5]

با این حال، سازوکارهای مالی دسترسی به مراقبت‌های بهداشتی همچنان دارای نقص‌های عمیقی است. پیشرفت به سمت پوشش همگانی سلامت در سال‌های اخیر به شدت کند شده است. شاخص پوشش خدمات جهانی، که برای اندازه‌گیری میزان دسترسی جمعیت‌ها به خدمات ضروری سلامت طراحی شده است، بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ تنها اندکی از ۶۸ به ۷۱ افزایش یافته و شکاف‌های بزرگی در مراقبت‌ها باقی گذاشته است.[1][2]

این رکود به پیامدهای اقتصادی شدیدی برای بیماران منجر می‌شود. در سال ۲۰۲۲، تقریباً ۱.۶ میلیارد نفر یا در فقر زندگی می‌کردند یا به دلیل هزینه‌های بهداشتی پرداخت شده از جیب، به فقر رانده شدند. داده‌های سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهد که یک چهارم جمعیت جهان صرفاً به دلیل هزینه جستجوی درمان پزشکی ضروری، با مشکلات مالی جدی روبرو بوده‌اند.[2][6]

فراتر از کلینیک، خطرات محیطی و رفتاری قابل پیشگیری همچنان عامل مرگ و میر هستند. تنها آلودگی هوا در سال ۲۰۲۱ به مرگ تخمینی ۶.۶ میلیون نفر در سراسر جهان کمک کرد. خشونت علیه زنان نیز همچنان یک بحران بهداشت عمومی فراگیر است، به طوری که داده‌ها نشان می‌دهند از هر چهار زن در سطح جهانی، یک نفر خشونت شریک زندگی را تجربه می‌کند.[3][5]

سایه بلند همه‌گیری کووید-۱۹ نیز داده‌های این دهه را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳، این همه‌گیری با تخمین ۲۲.۱ میلیون مرگ و میر اضافی در سراسر جهان مرتبط بود – رقمی بسیار بالاتر از مجموع‌های رسمی گزارش شده. این تلفات عظیم تقریباً یک دهه از دستاوردهای سخت به دست آمده در امید به زندگی جهانی را از بین برد.[2][4]

شاید حیاتی‌ترین یافته در این گزارش، شکنندگی خود شواهد باشد. سازمان جهانی بهداشت صراحتاً شکاف‌های جدی در سیستم‌های داده سلامت جهانی را برجسته می‌کند و اشاره دارد که بسیاری از کشورها فاقد زیرساخت لازم برای ردیابی دقیق روندهای سلامت هستند. تا پایان سال ۲۰۲۵، تنها ۱۸ درصد از کشورها داده‌های مرگ و میر را ظرف یک سال پس از وقوع مرگ گزارش می‌کردند.[1][4]

نقاط کور در ردیابی علل مرگ و میر حتی بیشتر مشهود است. تقریباً یک سوم کل کشورها هرگز داده‌های علت مرگ را به سازمان جهانی بهداشت ارسال نکرده‌اند و تنها حدود یک سوم در حال حاضر استانداردهای سازمان برای گزارش‌دهی با کیفیت بالا در مورد مرگ و میر را برآورده می‌کنند. این عدم وضوح، ارزیابی کامل پیشرفت در چندین منطقه را از نظر ریاضی غیرممکن می‌سازد.[4][5]

این شکاف‌های داده‌ای پیامدهای فوری و واقعی دارند. بدون گزارش‌دهی دقیق و به موقع، وزارتخانه‌های بهداشت نمی‌توانند به طور موثر روندهای بیماری‌های نوظهور را نظارت کنند، منابع را به طور کارآمد تخصیص دهند یا به فوریت‌های ناگهانی بهداشت عمومی پاسخ دهند. مقامات سلامت جهانی از دولت‌ها می‌خواهند که برای بستن این شکاف‌ها، سرمایه‌گذاری سنگینی در زیرساخت‌های سلامت دیجیتال و سیستم‌های گزارش‌دهی انعطاف‌پذیر انجام دهند.[1][5]

با نزدیک شدن به مهلت ۲۰۳۰ برای اهداف توسعه پایدار، گزارش آمار سلامت جهانی ۲۰۲۶ هم گواهی بر آنچه مداخلات هماهنگ بهداشت عمومی می‌توانند به دست آورند و هم هشداری درباره شکنندگی آن دستاوردها است. معکوس کردن روندهای منفی در مالاریا، کم‌خونی و مشکلات مالی نیازمند سرمایه‌گذاری‌های هدفمند است که با داده‌های بسیار قوی‌تر پشتیبانی شوند.[1][3]