فقط غذای مادر مهم نیست: چگونه رژیم غذایی پدر پیش از بارداری بر سلامت نوزاد اثر می‌گذارد

وقتی زوج‌ها تصمیم به بچه‌دار شدن می‌گیرند، معمولاً اولین تغییرات در بشقاب غذای مادر رخ می‌دهد؛ قهوه صبحگاهی حذف می‌شود، سالادها جای فست‌فود را می‌گیرند و مکمل‌های اسید فولیک به روتین روزانه اضافه می‌شوند. اما اگر شما یک پدر آینده هستید، باید بدانید که سوسیس‌ها، نوشابه‌های شیرین و کلوچه‌هایی که امروز مصرف می‌کنید، در حال برنامه‌ریزی بدن فرزند آینده شما هستند. علم نشان می‌دهد که مسئولیت سلامت نوزاد، مدت‌ها پیش از شکل‌گیری نطفه، بین هر دو والد تقسیم شده است. دهه‌هاست که تمام توصیه‌های پزشکی بر سلامت زنان متمرکز بوده است، اما اکنون مشخص شده که کیفیت اسپرم و کدهای ژنتیکی که از طریق آن منتقل می‌شوند، به شدت تحت تأثیر سبک زندگی مردان قرار دارند. این تغییر نگرش، نقش مردان را از یک ناظر منفعل به یک مشارکت‌کننده فعال در سلامت نسل آینده تبدیل می‌کند.[1][2]

در یک پژوهش پیشگامانه که نتایج آن به تازگی در نشریه تحقیقات تغذیه منتشر شده است، محققان دانشگاه سائوپائولو در برزیل به بررسی دقیق این موضوع پرداختند که چگونه رژیم غذایی پدران بر رشد جنین تأثیر می‌گذارد. آن‌ها با بررسی ۴۳ خانواده دریافتند پدرانی که بخش عمده‌ای از کالری روزانه خود را از غذاهای فوق‌فرآوری‌شده دریافت می‌کنند، نوزادانی با وزن تولد بالاتر و تجمع چربی بیشتر در نواحی خاصی از بدن (مانند ران‌ها و پهلوها) خواهند داشت. این مطالعه که در سیستم مراقبت‌های بهداشتی عمومی ریبرائو پرتو انجام شد، برای اولین بار ارتباط مستقیمی بین مصرف این نوع غذاها توسط مردان و ترکیب بدنی نوزادانشان را به اثبات رساند.[1][4]

غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، از جمله گوشت‌های فرآوری‌شده، تنقلات بسته‌بندی‌شده و نوشیدنی‌های صنعتی، در این مطالعه به طور متوسط ۳۰ درصد از انرژی دریافتی پدران را تشکیل می‌دادند. دانیلا سارتورلی، استاد دانشکده پزشکی ریبرائو پرتو و هماهنگ‌کننده این پژوهش، تأکید می‌کند که اگرچه این رژیم غذایی باعث افزایش چربی کل بدن نوزاد نشد، اما تغییر در توزیع چربی و افزایش وزن هنگام تولد، از عوامل خطر شناخته‌شده برای بیماری‌های قلبی-متابولیک در بزرگسالی به شمار می‌روند. این بدان معناست که عادات غذایی امروز یک مرد می‌تواند خطر ابتلا به دیابت یا بیماری‌های قلبی را در دهه‌های آینده زندگی فرزندش افزایش دهد.[2][4][6]

اما یک همبرگر یا نوشابه چگونه می‌تواند از بدن پدر به جنین منتقل شود؟ پاسخ در دنیای شگفت‌انگیز «اپی‌ژنتیک» نهفته است. محققان دریافتند که رژیم‌های غذایی سرشار از مواد فوق‌فرآوری‌شده، یک محیط پیش‌التهابی در بدن مرد ایجاد می‌کنند. این التهاب، که با تولید گونه‌های فعال اکسیژن همراه است، مستقیماً بر کیفیت اسپرم تأثیر گذاشته و نحوه بیان ژن‌هایی را که به نوزاد منتقل می‌شوند، تغییر می‌دهد. در واقع، مواد شیمیایی و التهاب ناشی از این غذاها مانند کلیدهایی عمل می‌کنند که می‌توانند برخی از ژن‌های حیاتی را در اسپرم روشن یا خاموش کنند، بدون آنکه توالی اصلی دی‌ان‌ای را تغییر دهند.[2][3][5]

یکی از مهم‌ترین این ژن‌ها، ژن IGF-II است. این ژن که منحصراً از پدر به ارث می‌رسد، نقش کلیدی و حیاتی در تنظیم رشد جنین ایفا می‌کند. ماریانا کاروالیو، پژوهشگر تغذیه و از نویسندگان این مطالعه، توضیح می‌دهد که عادات غذایی ناسالم پدر می‌تواند از طریق فرآیندی بیوشیمیایی به نام متیلاسیون، این ژن را در اسپرم اصلاح کند و در نتیجه، دستورالعمل‌های رشد جنین را پیش از لقاح دستخوش تغییر سازد. این کشف نشان می‌دهد که اسپرم تنها یک حامل ساده برای انتقال ژن‌ها نیست، بلکه یک بسته اطلاعاتی پویاست که شرایط محیطی و تغذیه‌ای پدر را به نسل بعد مخابره می‌کند.[3][4][5]

جالب اینجاست که تأثیر غذاهای ناسالم بر بدن مادر و پدر، نتایج کاملاً متفاوتی روی نوزاد دارد. در همین مطالعه مشخص شد که اگر مادران در اوایل بارداری (تا هفته شانزدهم) مقادیر زیادی غذای فوق‌فرآوری‌شده مصرف کنند، نوزادان آن‌ها با وزن کمتر، قد کوتاه‌تر و دور سر کوچک‌تری متولد می‌شوند. محققان معتقدند این امر به دلیل فقر مواد مغذی در این غذاهاست که رشد جفت را مختل می‌کند و مانع از تغذیه مناسب جنین می‌شود. در مقابل، رژیم ناسالم پدر از طریق مکانیسم‌های اپی‌ژنتیک باعث رشد بیش از حد و تجمع چربی در نوزاد می‌شود که این تضاد بیولوژیک بسیار قابل توجه است.[3][4][6]

این تضاد بیولوژیک نشان می‌دهد که مسیرهای اثرگذاری هر یک از والدین بر جنین چقدر متفاوت و در عین حال مکمل یکدیگرند. یافته‌های جدید، پارادایم‌های سنتی مراقبت‌های پیش از بارداری را به چالش می‌کشند. دیگر نمی‌توان تنها با تجویز یک رژیم غذایی سالم برای مادر، انتظار بهترین نتیجه را داشت. سلامت پیش از بارداری یک پروژه تیمی است که نیازمند مشارکت فعالانه هر دو والد است. گنجاندن مردان در مشاوره‌های تنظیم خانواده و آگاه‌سازی آن‌ها نسبت به تأثیر عادات روزمره‌شان، گامی ضروری برای ارتقای سلامت نسل‌های آینده محسوب می‌شود.[2][5][6]

برای مردانی که در آینده قصد پدر شدن دارند، این یافته‌ها نباید به عنوان یک هشدار نگران‌کننده، بلکه باید به عنوان یک ابزار توانمندسازی دیده شود. شما این قدرت را دارید که با انتخاب‌های آگاهانه‌تر در سوپرمارکت و جایگزین کردن غذاهای صنعتی با مواد غذایی تازه و کامل، کیفیت اسپرم خود را بهبود بخشیده و بهترین میراث ژنتیکی ممکن را به فرزندتان هدیه دهید. تغییر از همین امروز و از بشقاب غذای شما آغاز می‌شود؛ تصمیمی ساده که می‌تواند مسیر سلامت فرزندتان را برای تمام عمر هموار سازد و پایه‌ای محکم برای آینده خانواده بنا کند.[1][3][4]