عراقچی: مذاکرات ایران و آمریکا در آستانه نهایی شدن است؛ پزشکیان از یک «تفاهم» خبر داد

سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در اظهاراتی بی‌سابقه و مهم اعلام کرد که مذاکرات غیرمستقیم و طولانی‌مدت میان تهران و واشنگتن اکنون به «آستانه نهایی شدن» رسیده است. همزمان با این اظهارات، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در یک سخنرانی عمومی خطاب به ملت از دستیابی به یک «تفاهم» کلی و راهبردی خبر داد که می‌تواند به سال‌ها بن‌بست دیپلماتیک و فشارهای فزاینده اقتصادی پایان دهد. این اظهارات هماهنگ از سوی عالی‌ترین مقامات اجرایی و دیپلماتیک کشور، نشان‌دهنده یک چرخش مهم و تاریخی در سیاست خارجی دولت است و امیدها را برای حل و فصل یکی از پیچیده‌ترین بحران‌های بین‌المللی افزایش داده است.[1][2]

به گفته عباس عراقچی، تیم‌های مذاکره‌کننده ارشد در هفته‌ها و ماه‌های اخیر با میانجی‌گری فعال کشورهای منطقه، از جمله پادشاهی عمان و دولت قطر، توانسته‌اند بر سر کلیدی‌ترین و حساس‌ترین اختلافات فائق آیند. او با تاکید بر پیچیدگی روند گفتگوها، خاطرنشان کرد که متن نهایی توافق در حال تدوین و ویراستاری است و در حال حاضر تنها چند جزئیات فنی، حقوقی و زمان‌بندی اجرایی برای نهایی شدن کامل باقی مانده است. این پیشرفت چشمگیر پس از ماه‌ها مذاکرات فشرده، محرمانه و رفت‌وآمدهای مستمر دیپلماتیک در پایتخت‌های کشورهای واسطه حاصل شده است و نشان از اراده جدی دو طرف برای عبور از بحران دارد.[1][4]

مسعود پزشکیان در سخنان خود با اشاره صریح به شرایط سخت اقتصادی کشور و فشارهای معیشتی بر شهروندان، این تفاهم را گامی ضروری و اجتناب‌ناپذیر برای رفع تحریم‌های ظالمانه و بهبود وضعیت اقتصاد ملی توصیف کرد. او اظهار داشت که دولت با حفظ خطوط قرمز تعیین شده توسط حاکمیت، توانسته است امتیازات قابل توجهی در زمینه آزادسازی منابع مالی مسدود شده در بانک‌های خارجی و تسهیل تجارت بین‌المللی به دست آورد. رئیس‌جمهور با لحنی امیدوارانه تاکید کرد که ثمرات این تفاهم به زودی در زندگی روزمره مردم و ثبات بازارهای مالی نمایان خواهد شد و جزئیات دقیق آن پس از امضای نهایی به اطلاع عموم خواهد رسید.[2]

در واکنش به این تحولات و سیگنال‌های مثبت دیپلماتیک، بازارهای داخلی ایران بلافاصله واکنش نشان دادند. نرخ ارز در بازار آزاد تهران با افت محسوسی مواجه شد و ارزش ریال در برابر دلار آمریکا تقویت گردید. همزمان، شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران رشد قابل توجهی را تجربه کرد که نشان‌دهنده خوش‌بینی سرمایه‌گذاران به آینده اقتصاد است. فعالان اقتصادی و تجار امیدوارند که با اجرایی شدن این تفاهم، موانع بانکی، بیمه‌ای و تجاری که سال‌هاست گریبان‌گیر اقتصاد ایران بوده، برطرف شود و راه برای سرمایه‌گذاری‌های خارجی و نوسازی زیرساخت‌های فرسوده صنعتی هموار گردد.[2][6]

با این حال، مقامات آمریکایی تاکنون واکنش محتاطانه و دست‌به‌عصایی به اظهارات مقامات ایرانی نشان داده‌اند. منابع نزدیک به کاخ سفید و وزارت امور خارجه آمریکا تایید کرده‌اند که پیشرفت‌های ملموسی در مذاکرات غیرمستقیم حاصل شده است، اما با تکرار مواضع پیشین خود تاکید دارند که «تا زمانی که همه چیز توافق نشود، هیچ چیز توافق نشده است». واشنگتن همچنان بر دریافت تضمین‌های محکم و قابل راستی‌آزمایی در خصوص محدودیت‌های برنامه هسته‌ای ایران و همچنین برخی مسائل مرتبط با امنیت منطقه‌ای پافشاری می‌کند و از اعلام زودهنگام پیروزی دیپلماتیک خودداری می‌ورزد.[3][6]

در داخل ایران، اعلام این خبر با واکنش‌های متفاوت و گاه متضادی در فضای سیاسی روبرو شده است. در حالی که حامیان دولت، احزاب میانه‌رو و فعالان بخش خصوصی از این گشایش دیپلماتیک به گرمی استقبال کرده‌اند، برخی از جریان‌های محافظه‌کار و منتقدان سرسخت دولت ابراز نگرانی کرده‌اند که ممکن است امتیازات داده شده به طرف غربی بیش از دستاوردهای اقتصادی باشد. این گروه‌ها با یادآوری تجربیات گذشته در توافقات بین‌المللی، خواستار شفافیت کامل در خصوص مفاد تفاهم‌نامه و ارائه تضمین‌های قطعی مبنی بر عدم خروج مجدد آمریکا از توافق هستند.[5]

کشورهای منطقه خاورمیانه نیز با دقت و حساسیت بالایی این تحولات را زیر نظر دارند. کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که همواره نگران پیامدهای امنیتی و ژئوپلیتیک هرگونه توافق میان ایران و آمریکا بوده‌اند، از طریق کانال‌های دیپلماتیک خواستار در جریان قرار گرفتن از جزئیات این تفاهم شده‌اند تا اطمینان حاصل کنند که منافع امنیتی آن‌ها نادیده گرفته نشده است. در عین حال، برخی از متحدان منطقه‌ای ایران و کشورهای بی‌طرف امیدوارند که این توافق به عنوان یک کاتالیزور عمل کرده و به کاهش تنش‌های فراگیر و برقراری ثبات پایدار در خاورمیانه کمک شایانی کند.[3][4]

در روزهای آینده، انتظار می‌رود که دیدارهای نهایی و فشرده میان هیئت‌های کارشناسی و حقوقی دو طرف برگزار شود تا متن نهایی تفاهم‌نامه آماده تایید نهایی مقامات عالی‌رتبه گردد. موفقیت نهایی این مذاکرات می‌تواند نه تنها به عنوان یک دستاورد بزرگ و تاریخی برای دولت مسعود پزشکیان در عرصه سیاست خارجی و اقتصاد داخلی ثبت شود، بلکه مسیر جدیدی را در روابط به شدت پرتنش و خصمانه چند دهه اخیر میان تهران و واشنگتن باز کند. سرنوشت این تفاهم اکنون بیش از هر زمان دیگری به اراده سیاسی رهبران دو کشور برای عبور از موانع نهایی بستگی دارد.[1][3]