ترامپ، پوتین، ماسک و رهبر طالبان در فهرست «شکارچیان آزادی رسانه‌ها» قرار گرفتند

سازمان گزارشگران بدون مرز (RSF) هم‌زمان با روز جهانی پایان دادن به معافیت از مجازات جرایم علیه روزنامه‌نگاران، فهرست سال ۲۰۲۶ خود را منتشر کرد. این نهاد مستقر در پاریس، ۳۳ فرد، سازمان و گروه را به عنوان «شکارچیان آزادی رسانه‌ها» معرفی کرده است که به طور سیستماتیک روزنامه‌نگاری مستقل را هدف قرار می‌دهند.[1][6]

این فهرست نشان‌دهنده تغییر در ماهیت تهدیدات علیه رسانه‌هاست. در کنار رهبران اقتدارگرای سنتی مانند ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ، نام چهره‌های غربی از جمله دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و ایلان ماسک، مالک شبکه اجتماعی ایکس، نیز به چشم می‌خورد. هدف مشترک تمامی این افراد، خاموش کردن صداهای مستقل و پایمال کردن حق دسترسی به اطلاعات است.[1][3]

گزارشگران بدون مرز برای نشان دادن تنوع روش‌های سرکوب، این ۳۳ مورد را در پنج دسته سیاسی، امنیتی، حقوقی، اقتصادی و اجتماعی طبقه‌بندی کرده است. این روش‌ها طیف گسترده‌ای از قتل و زندان تا فشارهای مالی، کمپین‌های اطلاعات نادرست و استفاده از ارتش‌های سایبری را در بر می‌گیرد.[2][3]

چهره‌های سیاسی و رهبران دولت‌ها

حضور دونالد ترامپ در دسته سیاسی این فهرست، بازتاب‌دهنده نگرانی‌ها از رویکرد دولت او در دوره دوم ریاست‌جمهوری است. گزارشگران بدون مرز او را متهم می‌کند که با استفاده از قدرت خود، روزنامه‌نگاری را به ابزاری برای پروپاگاندای سیاسی تقلیل داده و محدودیت‌های فیزیکی بی‌سابقه‌ای علیه خبرنگاران اعمال کرده است. ایالات متحده در شاخص جهانی آزادی مطبوعات سال ۲۰۲۶ در رتبه ۶۴ قرار دارد.[3][5]

هبت‌الله آخوندزاده، رهبر طالبان، دیگر چهره برجسته در دسته سیاسی است. به گفته این سازمان، از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، سانسور بی‌رحمانه‌ای بر فضای رسانه‌ای افغانستان حاکم شده و بیش از ۷۴ فعال رسانه‌ای بازداشت شده‌اند که شش مورد آن تنها در سال ۲۰۲۶ رخ داده است.[2]

طالبان با صدور بیش از ۲۰ دستورالعمل ملی، هرگونه انتقاد از رژیم را ممنوع کرده و محدودیت‌های شدیدی علیه زنان وضع کرده است. قانون جدید آیین دادرسی کیفری که در ژانویه ۲۰۲۶ تصویب شد، برای توهین به رهبران طالبان مجازات‌هایی نظیر زندان و شلاق در نظر گرفته است که فشار بر خبرنگاران را دوچندان می‌کند.[2]

نقش غول‌های فناوری و شبکه‌های اجتماعی

برای نخستین بار، غول‌های فناوری به دلیل تأثیرات مخرب اقتصادی و اجتماعی خود در این فهرست جای گرفته‌اند. شرکت‌های آلفابت (مالک گوگل) و متا (مالک فیس‌بوک و اینستاگرام) در دسته اقتصادی قرار دارند؛ زیرا تسلط انحصاری آن‌ها بر بازار تبلیغات دیجیتال، منابع مالی رسانه‌های مستقل را به شدت تضعیف کرده است.[1][6]

ایلان ماسک نیز در دسته اجتماعی این فهرست به عنوان یک تهدید معرفی شده است. گزارشگران بدون مرز او را به ترویج اطلاعات نادرست در پلتفرم ایکس و دامن زدن به نفرت‌پراکنی علیه روزنامه‌نگاران متهم می‌کند. خاویر میلی، رئیس‌جمهور آرژانتین، نیز به دلیل انتشار بیش از ۱۶۰۰ پست خصمانه علیه خبرنگاران در شبکه ایکس طی تنها ۴۷ روز، در این فهرست حضور دارد.[1][5]

فشارهای اقتصادی تنها به شرکت‌های فناوری محدود نمی‌شود. بیدزینا ایوانیشویلی، میلیاردر و بنیان‌گذار حزب رویای گرجستان، به دلیل استفاده از امپراتوری تجاری خود برای خفه کردن رسانه‌های مستقل و اعمال تحریم‌های مالی علیه شبکه‌های تلویزیونی منتقد، در دسته اقتصادی این فهرست جای گرفته است. گرجستان در رده‌بندی امسال به رتبه ۱۳۵ سقوط کرده است.[4]

فشارهای حقوقی و حذف‌شدگان فهرست

در دسته حقوقی، چهره‌هایی حضور دارند که از سیستم قضایی به عنوان سلاحی علیه رسانه‌ها استفاده می‌کنند. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان، به دلیل تشکیل پرونده‌های قضایی بی‌اساس و آزار و اذیت قانونی خبرنگاران، در این بخش از فهرست شکارچیان آزادی مطبوعات قرار گرفته‌اند.[2]

در گزارش سال ۲۰۲۶، چهار چهره از جمله علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی که در جریان بمباران کشته شد، و نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا که توسط آمریکا دستگیر شد، از فهرست حذف شده‌اند. ویکتور اوربان و الکساندر ووچیچ نیز به دلیل از دست دادن قدرت در انتخابات، دیگر در این جمع حضور ندارند.[2][5]

تهدیدات امنیتی و نظامی

در دسته امنیتی، نام ارتش اسرائیل، حزب کمونیست چین و کارتل‌های مواد مخدر مکزیک به چشم می‌خورد. گزارشگران بدون مرز اعلام کرده است که نیروهای اسرائیلی تحت فرماندهی بنیامین نتانیاهو، سیاست‌های سرکوبگرانه‌ای علیه خبرنگاران در غزه، کرانه باختری و لبنان اعمال کرده‌اند و چین همچنان بزرگ‌ترین زندان روزنامه‌نگاران در جهان است.[1][3]

عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، نیز به عنوان چهره‌ای جدید به دسته امنیتی این فهرست اضافه شده است. این سازمان به بازداشت‌های اخیر روزنامه‌نگاران حقیقت‌سنج و تعطیلی رسانه‌های مستقل در مصر اشاره کرده و رویکرد دولت او را تلاشی سیستماتیک برای جلوگیری از گردش آزاد اطلاعات در این کشور می‌داند.[3][6]

تیبو بروتین، مدیرکل گزارشگران بدون مرز، تأکید می‌کند که انتشار این فهرست صرفاً یک اقدام نمادین نیست. او می‌گوید معرفی این افراد و افشای روش‌های آن‌ها، به معنای نپذیرفتن این حملات است و زمانی که یک روزنامه‌نگار کشته یا زندانی می‌شود، حق همه شهروندان است که بدانند چه کسانی آزادی اطلاعات را به خطر انداخته‌اند.[6]