توقیف دو رمان مجید برزگر با وجود داشتن مجوز نشر؛ جمع‌آوری کتاب‌ها از بازار

دو رمان جدید مجید برزگر، نویسنده و فیلم‌ساز شناخته‌شده ایرانی، با وجود طی کردن مراحل قانونی و دریافت مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، توقیف و از سطح بازار جمع‌آوری شدند. رمان «پاییزهایی که خواهند آمد» که در ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ منتشر شده بود، در کمتر از ده روز به چاپ سوم رسید، اما ناگهان در دهمین روز انتشار، دستور توقف فروش آن صادر شد. هم‌زمان، از تولید و توزیع رمان دوم او با عنوان «شب چه پهناور بود» نیز جلوگیری به عمل آمد.[1][2]

مجید برزگر با انتشار یادداشتی در صفحه اینستاگرام خود، این خبر را تایید کرد و نسبت به این تصمیم واکنش نشان داد. او در این نوشته با اشاره به روند قانونی طی‌شده برای چاپ آثارش، این پرسش را مطرح کرد که وقتی ناشر برای انتشار کتاب‌ها مجوز رسمی دریافت کرده است، بر چه اساسی می‌توان آن‌ها را توقیف کرد. برزگر نوشت: «نمی‌دانم مشکل از داستان‌ها بود یا از خودم، یا از داستان‌های خیالی آن‌ها از ما. اما مگر هر دو اجازه نگرفته بودند؟»[1]

این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که توقیف کتاب‌های دارای مجوز، خسارت‌های مالی و حرفه‌ای سنگینی به ناشران و پدیدآورندگان وارد می‌کند. رمان «پاییزهایی که خواهند آمد» پیش از توقیف، با استقبال قابل‌توجه مخاطبان روبه‌رو شده و نسخه‌های آن در کتاب‌فروشی‌ها در حال فروش بود. دستور ناگهانی برای جمع‌آوری نسخه‌های چاپ‌شده، علاوه بر زیان اقتصادی، اعتماد عمومی به سازوکار نظارت بر نشر را نیز خدشه‌دار می‌کند.[2]

رویه لغو مجوزهای رسمی

توقیف آثاری که از فیلترهای ممیزی عبور کرده‌اند، پدیده‌ای بی‌سابقه در فضای فرهنگی ایران نیست، اما تکرار آن نگرانی‌ها را درباره امنیت سرمایه‌گذاری در صنعت نشر افزایش داده است. منتقدان می‌گویند اگر معیارهای صدور مجوز روشن و مستند هستند، تغییر تصمیم و لغو مجوز پس از چاپ و توزیع کتاب، نشان‌دهنده اعمال سلیقه‌های فراقانونی یا فشارهای نهادهای موازی بر وزارت ارشاد است.[2]

رضا صائمی، روزنامه‌نگار و منتقد فرهنگی، در واکنش به این رویداد نوشت که فاصله کوتاه میان انتشار و توقیف این کتاب، تلخی ماجرا را دوچندان می‌کند. او تاکید کرد که این اتفاق نشانه‌ای از یک تناقض عمیق در سازوکار نظارت بر فرهنگ است؛ تناقضی که در آن، یک اثر پس از عبور از مسیرهای طولانی قانونی، ناگهان با تصمیمی مواجه می‌شود که تمام آن فرایند را بی‌اعتبار می‌سازد.[1]

به گفته فعالان حوزه نشر، مجوز انتشار باید یک تضمین قانونی برای ناشر باشد تا بتواند بر اساس آن برای چاپ، توزیع و بازاریابی کتاب برنامه‌ریزی کند. وقتی کتابی مجوز می‌گیرد و حتی به چاپ سوم می‌رسد، جمع‌آوری آن این پرسش را ایجاد می‌کند که مسئولیت تصمیم نخست بر عهده چه کسی است و هزینه تصمیم دوم را چه کسانی باید بپردازند. در این میان، نویسنده و ناشر تاوان ناهماهنگی‌ها یا تغییر رویکردهای تصمیم‌گیران را می‌دهند.[1][2]

سوابق برخورد با مجید برزگر

مجید برزگر که متولد ۱۳۵۱ در همدان است، پیش از این بیشتر به عنوان کارگردان و تهیه‌کننده سینمای مستقل ایران شناخته می‌شد. او سابقه ساخت فیلم‌های تحسین‌شده‌ای چون «پرویز»، «فصل باران‌های موسمی» و «یک شهروند کاملا معمولی» را در کارنامه دارد. فیلم «پرویز» او در جشنواره‌های معتبر بین‌المللی درخشید، اما در ایران با محدودیت‌های گسترده‌ای برای اکران مواجه شد.[1]

برزگر در سال‌های اخیر به دلیل فعالیت‌های صنفی و مدنی خود با برخوردهای قضایی متعددی روبه‌رو بوده است. او در جریان اعتراضات سراسری و پس از امضای بیانیه‌های اعتراضی سینماگران، از جمله بیانیه «تفنگت را زمین بگذار»، احضار و بازداشت شد. دادگاه انقلاب پیش‌تر او را به یک سال حبس تعزیری محکوم کرده بود. توقیف آثار مکتوب او، دور تازه‌ای از محدودیت‌ها علیه این هنرمند محسوب می‌شود.[1][2]

پیامدهای اقتصادی و روانی سانسور

لغو مجوز انتشار یک کتاب، تنها به معنای جلوگیری از خوانده شدن یک متن نیست، بلکه چرخه‌ای از زیان‌های مادی را برای ناشر، چاپخانه‌دار و شبکه‌های توزیع به همراه دارد. در شرایطی که صنعت نشر ایران با بحران گرانی کاغذ و کاهش قدرت خرید مردم دست‌وپنجه نرم می‌کند، توقیف کتابی که به چاپ سوم رسیده است، ضربه‌ای مستقیم به اقتصاد ضعیف نشر مستقل وارد می‌آورد.[2]

علاوه بر خسارت‌های مالی، این رویه تاثیرات روانی مخربی بر نویسندگان می‌گذارد. برزگر در بخشی از یادداشت خود با اشاره به فشارهای مداوم بر هنرمندان نوشت: «مگر ما چقدر جان داریم؟» با این حال، او تاکید کرد که به نوشتن و کار کردن ادامه خواهد داد و ابراز امیدواری کرد که داستان‌هایش روزی بدون محدودیت به دست مخاطبان برسند.[1]

نهادهای تصمیم‌گیر و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تاکنون هیچ توضیح رسمی درباره دلایل توقیف این دو رمان ارائه نکرده‌اند. مشخص نیست که آیا محتوای خاصی در داستان‌ها حساسیت‌برانگیز شده است، یا نام نویسنده و سوابق فعالیت‌های مدنی او عامل اصلی این برخورد بوده است. سکوت نهادهای مسئول، بر ابهامات این پرونده افزوده است.[1][2]

در نهایت، سرنوشت رمان‌های «پاییزهایی که خواهند آمد» و «شب چه پهناور بود» بار دیگر نشان داد که در فضای فرهنگی ایران، دریافت مجوز پایان راه ممیزی نیست. تا زمانی که نهادهای نظارتی پاسخگوی تصمیمات متناقض خود نباشند، نویسندگان و ناشران همچنان در فضایی از عدم قطعیت و ناامنی حرفه‌ای به فعالیت خود ادامه خواهند داد.[2]