یونسکو: فقط ۱ لایحه از ۱۴۸ لایحه جهانی هوش مصنوعی به فرهنگ می‌پردازد؛ «خلاء قانونی» برای هنرمندان

در حالی که هوش مصنوعی در حال تغییر شکل اقتصاد جهانی است، قانون‌گذاران برای ایجاد محدودیت‌های نظارتی به سرعت وارد عمل شده‌اند. بین سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴، دولت‌ها در سراسر جهان ۱۴۸ لایحه مجزا را برای تنظیم هوش مصنوعی تصویب کردند که موضوعاتی از وسایل نقلیه خودران گرفته تا سوگیری‌های الگوریتمی در مراقبت‌های بهداشتی و مالی را هدف قرار می‌دادند.[7][8]

با این حال، یک بررسی جامع سیاست‌گذاری جدید، یک نادیده‌انگاری آشکار در این روند قانون‌گذاری را کشف کرده است. بر اساس گزارش «تغییر شکل سیاست‌ها برای خلاقیت» یونسکو در سال ۲۰۲۶، از میان آن ۱۴۸ لایحه ملی هوش مصنوعی، تنها یک مورد فرهنگ را به عنوان موضوع اصلی خود معرفی کرده است.[1][5]

این غفلت، چیزی را ایجاد کرده است که این نهاد سازمان ملل آن را «خلاء نظارتی» یا «خلاء قانونی» برای هنرمندان، نویسندگان و تولیدکنندگان محتوای دیجیتال در سراسر جهان توصیف می‌کند. در حالی که ۸۵ درصد از کشورهای مورد بررسی، استراتژی‌های فرهنگی دیجیتال گسترده‌ای را اجرا کرده‌اند، مکانیسم‌های خاص هوش مصنوعی مولد تا حد زیادی از دفاعیات قانونی بخش فرهنگ عبور کرده‌اند.[1][2][3][5]

پیامدهای اقتصادی این خلاء بسیار گسترده است. تجارت جهانی کالاهای فرهنگی اخیراً دو برابر شده و به ۲۵۴ میلیارد دلار رسیده است، و درآمدهای دیجیتال اکنون ۳۵ درصد از کل درآمد هنرمندان را تشکیل می‌دهد. با این حال، استفاده سریع از آثار دارای حق تکثیر توسط مدل‌های زبان بزرگ و تولیدکنندگان تصویر، این بنیان را تهدید به بی‌ثباتی می‌کند.[1][3][8]

بدون مداخلات سیاستی هدفمند، تأثیر مالی بر طبقه متوسط خلاق می‌تواند شدید باشد. یونسکو پیش‌بینی می‌کند که درآمد موسیقی‌دانان تا سال ۲۰۲۸ به دلیل گسترش محتوای مصنوعی و تولید شده توسط هوش مصنوعی، می‌تواند تا ۲۴ درصد کاهش یابد.[2][4]

متخصصان در بخش سمعی و بصری نیز با کاهش مشابهی روبرو هستند، با زیان‌های درآمدی پیش‌بینی شده ۲۱ درصدی در همان دوره. در حالی که خروجی‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی بازارهای جهانی را پر می‌کنند، هنرمندان انسانی بازده کمتری از آثار اصلی خود کسب کرده و بیشتر در معرض نقض مالکیت فکری قرار می‌گیرند.[2][4]

چگونه بخش فرهنگ در موج اول مقررات‌گذاری هوش مصنوعی نادیده گرفته شد؟ تلاش‌های قانون‌گذاری اولیه به طور طبیعی ایمنی فیزیکی، حریم خصوصی داده‌ها و خطرات وجودی را در اولویت قرار دادند. قانون‌گذاران هوش مصنوعی مولد را در درجه اول به عنوان یک فناوری و یک مسئله امنیت ملی در نظر گرفتند و بر سیستم‌های پرخطر مانند تشخیص چهره و زیرساخت‌های حیاتی تمرکز کردند.[7][8]

از آنجا که هنر، ادبیات و موسیقی اغلب از منظر حق تکثیر (کپی‌رایت) دیده می‌شوند تا ایمنی عمومی، در چارچوب‌های کلی هوش مصنوعی به حاشیه رانده شدند. در نتیجه، استفاده غیرمجاز از داده‌های فرهنگی برای آموزش مدل‌های تجاری در حال حاضر در اکثر حوزه‌های قضایی در یک منطقه خاکستری قانونی عمل می‌کند و هنرمندان را مجبور می‌کند به جای تکیه بر حمایت‌های قانونی، در دادگاه‌های مدنی به نبردهای پیچیده بپردازند.[4][8]

اضطراب در جامعه خلاق محسوس است. بر اساس داده‌های یونسکو، ۷۹ درصد از متخصصان فرهنگی اکنون هوش مصنوعی را تهدیدی مستقیم برای معیشت خود می‌دانند. آنها استفاده بدون مجوز از داده‌های دارای حق تکثیر و کاهش ارزش گسترده‌تر خلاقیت انسانی را به عنوان نگرانی‌های اصلی خود ذکر می‌کنند.[3]

این آسیب‌پذیری با شکاف دیجیتال جهانی مداوم تشدید می‌شود. در حالی که ۶۷ درصد از جمعیت در کشورهای توسعه‌یافته مهارت‌های دیجیتال ضروری را دارند، این رقم در کشورهای در حال توسعه به ۲۸ درصد کاهش می‌یابد.[1][2]

این نابرابری به این معنی است که هنرمندان در جنوب جهانی (Global South) دو برابر در معرض خطر هستند. آنها نه تنها فاقد زیرساخت‌های دیجیتال برای رقابت با حجم گسترده محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی هستند، بلکه عبارات فرهنگی محلی آنها اغلب بدون جبران خسارت برای آموزش مدل‌هایی که عمدتاً متعلق به غول‌های فناوری غربی هستند، استخراج می‌شوند.[2][8]

یکسان‌سازی فرهنگ (Homogenization) یک خطر ثانویه، اما به همان اندازه عمیق است. هنگامی که سیستم‌های هوش مصنوعی بر روی مجموعه‌داده‌های محدود و غالب آموزش می‌بینند، تمایل دارند خروجی‌های استاندارد و قابل پیش‌بینی تولید کنند که هنرمندان کمتر شناخته شده و زبان‌های اقلیت را به حاشیه می‌راند.[1][6]

با این حال، شناسایی این خلاء قانونی به عنوان کاتالیزوری برای اقدام عمل می‌کند. با کمی‌سازی دامنه دقیق شکاف نظارتی، گزارش یونسکو یک نقشه راه مشخص برای سیاست‌گذاران فراهم می‌کند تا حمایت‌های فرهنگی را در نسل بعدی قوانین هوش مصنوعی ادغام کنند.[1][8]

گروه‌های مدافع و نهادهای فرهنگی در حال حاضر بر اساس این یافته‌ها بسیج شده‌اند. سازمان‌هایی مانند فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابخانه‌ای (IFLA) در حال تلاش هستند تا کتابخانه‌ها به عنوان مراکز ضروری برای شمول دیجیتال شناخته شوند و اطمینان حاصل کنند که جوامع محلی کنترل روایت‌های فرهنگی خود را حفظ کرده و آموزش لازم برای حرکت در چشم‌انداز مبتنی بر هوش مصنوعی را دریافت می‌کنند.[6]

اجماع در حال ظهور به سمت چارچوبی از «حاکمیت فرهنگی» اشاره دارد—این اصل که ملت‌ها باید فعالانه از میراث هنری خود در برابر استخراج الگوریتمی محافظت کنند. در حالی که دولت‌ها قوانین جدیدی را تدوین می‌کنند، تمرکز از صرفاً کاهش خطرات فنی هوش مصنوعی به دفاع فعال از خلاقیت انسانی که زیربنای اقتصاد جهانی فرهنگ است، تغییر می‌کند.[3][6][8]