اولین پیوند سلول‌های بنیادی برای درمان پارکینسون در ژاپن با موفقیت انجام شد

در اواخر اکتبر ۲۰۲۶، یک زن پنجاه و چند ساله به عنوان اولین فرد در جهان، درمان سلول‌های بنیادی تازه تایید شده برای بیماری پارکینسون را خارج از محیط کارآزمایی‌های بالینی دریافت کرد. این جراحی تاریخی در بیمارستان دانشگاه کیوتو در ژاپن انجام شد و نقطه عطف بزرگی در حوزه پزشکی بازساختی به شمار می‌رود.[3][4]

این درمان که با نام تجاری آمچپری یا راگونپروسل شناخته می‌شود، توسط شرکت داروسازی ژاپنی سومیتومو فارما توسعه یافته است. این روش از سلول‌های بنیادی پرتوان القایی برای جایگزینی سلول‌های مغزی تولیدکننده دوپامین که توسط این اختلال عصبی پیشرونده از بین رفته‌اند، استفاده می‌کند.[1][2]

شرکت سومیتومو فارما این دستاورد پزشکی را به طور رسمی در روز جمعه، ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد. این شرکت در بیانیه مطبوعاتی خود تایید کرد که اولین پیوند در ماه اکتبر در بیمارستان دانشگاه کیوتو انجام شده است. این رویداد نشان‌دهنده گذار از تحقیقات آزمایشی به یک رویه پزشکی قانونی است.[2][4]

به گفته تورو کیمورا، رئیس شرکت سومیتومو فارما، روند بهبودی این بیمار بسیار دلگرم‌کننده بوده است. او خاطرنشان کرد که بهبودی وی بدون هیچ‌گونه عارضه‌ای به آرامی پیش رفت و به او اجازه داد تا از بیمارستان مرخص شود و به شغل خود بازگردد، در حالی که تیم پزشکی وضعیت او را تحت نظر دارند.[3]

بر اساس داده‌های بنیاد پارکینسون، این بیماری در حال حاضر بیش از ۱۰ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار داده است. داروهای موجود، مانند لوودوپا، تنها علائم حرکتی مانند لرزش و سفتی عضلات را مدیریت می‌کنند، اما نمی‌توانند روند تخریب عصبی زمینه‌ای بیماری را کند یا متوقف کنند.[2][4]

نحوه عملکرد درمان جدید

مکانیسم بیولوژیکی پشت درمان آمچپری بر دهه‌ها تحقیق پیشگامانه در دانشگاه کیوتو، به رهبری دکتر جون تاکاهاشی، استوار است. دانشمندان سلول‌های بالغ را از اهداکنندگان سالم می‌گیرند و آن‌ها را در زمان به عقب برمی‌گردانند تا به یک حالت جوان و سازگار به نام سلول‌های بنیادی پرتوان القایی تبدیل شوند.[3][6]

در محیط آزمایشگاه، این سلول‌های همه‌کاره با دقت هدایت می‌شوند تا به سلول‌های پیش‌ساز عصبی دوپامینرژیک تبدیل شوند. این سلول‌ها در واقع سلول‌های اولیه و جوانی هستند که پس از ورود به مغز انسان، ظرفیت بالغ شدن و تبدیل شدن به سلول‌های عصبی با عملکرد کامل و تولیدکننده دوپامین را دارند.[3][5]

در طول این روش درمانی، جراحان مغز و اعصاب از جراحی بسیار دقیق و استریوتاکتیک برای تزریق میلیون‌ها عدد از این سلول‌های پیش‌ساز به طور مستقیم به نواحی هدف در مغز بیمار استفاده می‌کنند. هدف این است که این سلول‌ها زنده بمانند، در شبکه عصبی ادغام شوند و شروع به تولید دوپامین کنند.[3]

این رویکرد به جای پنهان کردن علائم، علت اصلی مشکلات حرکتی را هدف قرار می‌دهد. محققان امیدوارند با جایگزینی فیزیکی نورون‌های از دست رفته، توانایی مغز برای تنظیم حرکات را بازیابی کنند و تغییر بنیادینی در نحوه مدیریت بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی ایجاد نمایند.[2][5]

نتایج کارآزمایی بالینی

پایه و اساس این جراحی در اکتبر ۲۰۲۶، در طول یک کارآزمایی بالینی دقیق فاز یک و دو بنا شد که شامل هفت بیمار مبتلا به پارکینسون در سنین ۵۰ تا ۶۹ سال بود. هر یک از شرکت‌کنندگان در این کارآزمایی، ایمپلنت‌هایی شامل پنج میلیون یا ده میلیون سلول را دریافت کردند.[1][4]

این شرکت‌کنندگان در کارآزمایی برای یک دوره دو ساله تحت نظارت دقیق قرار گرفتند. نتایج نشان داد که هیچ یک از هفت بیمار عوارض جانبی خطرناک یا رشد تومور را تجربه نکردند. علاوه بر این، چهار نفر از بیماران بهبودهای قابل اندازه‌گیری در علائم حرکتی خود نشان دادند.[3][6]

بر اساس این سیگنال‌های دلگرم‌کننده از ایمنی و اثربخشی، وزارت بهداشت، کار و رفاه ژاپن در مارس ۲۰۲۶ یک تاییدیه مشروط و محدود به زمان را برای آمچپری صادر کرد. این مسیر نظارتی منحصربه‌فرد به داروهای بازساختی امیدوارکننده اجازه می‌دهد تا سریع‌تر به دست بیماران برسند.[1][5]

این تاییدیه مشروط عملکردی مشابه یک مجوز موقت برای دستاوردهای پزشکی دارد. این مجوز اجازه استفاده تجاری از درمان را در سیستم مراقبت‌های بهداشتی ژاپن می‌دهد، اما سازنده را ملزم می‌کند تا شواهد تاییدی جامعی را طی هفت سال آینده برای تضمین تاییدیه کامل و دائمی جمع‌آوری کند.[3][5]

چشم‌انداز آینده درمان

پس از این اولین پیوند موفقیت‌آمیز، شرکت سومیتومو فارما یک نقشه راه سنجیده برای گسترش این درمان ترسیم کرده است. این شرکت قصد دارد تا پایان سال ۲۰۲۶ یک بیمار دیگر را درمان کند و پس از آن حدود ۱۰ نفر در سال ۲۰۲۷ تحت این عمل جراحی قرار گیرند.[3]

این غول داروسازی هدف‌گذاری کرده است که تا مارس ۲۰۲۹، پیوند سلولی را روی ۲۰ تا ۳۰ بیمار به طور کامل انجام دهد. در ابتدا، این جراحی‌های پیچیده تنها به یک شبکه کوچک و نخبه از مراکز پزشکی ژاپن محدود می‌شود تا بالاترین استانداردهای مراقبتی برای بیماران تضمین گردد.[2][6]

جامعه پزشکی جهانی این تحولات را از نزدیک و با دقت دنبال می‌کند. برای تایید ایمنی و اثربخشی این درمان در یک جمعیت گسترده‌تر و متنوع‌تر، شرکت سومیتومو فارما در حال انجام یک کارآزمایی بالینی موازی در ایالات متحده است که بیماران را در یک دوره هفت ساله ارزیابی خواهد کرد.[2][6]

محدودیت‌ها و احتیاط‌های پزشکی

با وجود امیدهای عمیقی که این دستاورد به همراه دارد، کارشناسان پزشکی و گروه‌های حمایت از بیماران خواستار خویشتن‌داری هستند. آن‌ها تاکید می‌کنند که آمچپری هنوز یک درمان قطعی و اثبات‌شده برای بیماری پارکینسون نیست و بقا و عملکرد طولانی‌مدت سلول‌های پیوند شده همچنان تحت بررسی‌های فعال قرار دارد.[1][5]

این درمان در حال حاضر به طور خاص برای بهبود علائم حرکتی در بیماران منتخبی که به دارودرمانی‌های موجود پاسخ ناکافی داده‌اند، مجاز است. این روش علائم غیرحرکتی پارکینسون را معکوس نمی‌کند و هنوز شواهد قطعی وجود ندارد که نشان دهد این درمان به طور کامل روند تخریب عصبی را متوقف می‌کند.[5]

مقامات بهداشتی به شدت به بیماران و خانواده‌های آن‌ها توصیه می‌کنند که منحصراً به موسسات پزشکی تحت نظارت و متخصصان مغز و اعصاب معتبر اعتماد کنند. آن‌ها نسبت به کلینیک‌های تجاری غیرقانونی که مداخلات اثبات‌نشده سلول‌های بنیادی را به عنوان درمان‌های تضمینی بازاریابی می‌کنند، هشدار جدی می‌دهند.[1][5]

در نهایت، این اولین جراحی پس از تاییدیه، نشان‌دهنده یک گذار حیاتی از علم نظری به پزشکی کاربردی است. با جمع‌آوری داده‌های بیشتر توسط محققان در سال‌های آینده، جامعه بیماران پارکینسون درک روشن‌تری پیدا خواهد کرد که آیا جایگزینی سلولی می‌تواند به یک استاندارد مراقبتی روتین و جهانی تبدیل شود.[3][5]