چگونه محققان نظامی چین از مدل‌های هوش مصنوعی آمریکا برای آموزش سیستم‌های دفاعی استفاده می‌کنند

در رقابت فزاینده فناوری بین ایالات متحده و چین، سخت‌افزار فیزیکی مدت‌هاست که میدان اصلی نبرد بوده است. واشنگتن کنترل‌های صادراتی سختگیرانه‌ای را اعمال کرده است که هدفشان جلوگیری از دستیابی پکن به ریزتراشه‌های پیشرفته مورد نیاز برای آموزش سیستم‌های هوش مصنوعی پیشگام از ابتدا است.[1][2]

با این حال، بررسی جامع بیش از ۸۰ مقاله و پتنت آکادمیک اخیر چینی نشان می‌دهد که تحریم‌های فیزیکی برای مهار گسترش قابلیت‌های نرم‌افزاری ناملموس با مشکل مواجه هستند.[1][3]

محققان وابسته به ارتش آزادی‌بخش خلق (PLA) و سایر نهادهای امنیتی دولتی چین با موفقیت از خروجی‌های مدل‌های پیشرو هوش مصنوعی آمریکا – از جمله مدل‌های توسعه‌یافته توسط اوپن‌ای‌آی (OpenAI) و آنتروپیک (Anthropic) – برای آموزش سیستم‌های دفاعی داخلی تخصصی خود استفاده کرده‌اند.[1][4]

مکانیزم هدایت‌کننده این انتقال قابلیت فرامرزی، تکنیکی است که در صنعت به طور گسترده با عنوان «تقطیر مدل» (Model Distillation) شناخته می‌شود.[2][5]

برای درک تقطیر مدل، رابطه بین یک استاد و یک شاگرد را در نظر بگیرید. مدل‌های هوش مصنوعی پیشگام، که آموزش آن‌ها میلیاردها دلار و مراکز داده عظیم نیاز دارد، نقش استاد را بازی می‌کنند. این مدل‌ها دارای قابلیت‌های استدلالی گسترده و تعمیم‌یافته هستند.

به جای تلاش برای بازتولید پایگاه دانش گسترده استاد از ابتدا، محققان می‌توانند از مدل پیشگام برای تولید داده‌های مصنوعی با کیفیت بالا و بسیار خاص استفاده کنند. سپس این داده‌ها به یک مدل «شاگرد» بسیار کوچک‌تر و تخصصی‌تر داده می‌شود.[2]

مدل تقطیر شده حاصل، تنها کسری از قدرت محاسباتی را برای اجرا نیاز دارد و می‌تواند به صورت محلی در شبکه‌های نظامی امن و جدا از اینترنت (air-gapped) مستقر شود یا حتی در دستگاه‌های لبه‌ای مانند پهپادها و وسایل نقلیه تاکتیکی جاسازی شود.[5]

شواهد این عمل توسط بنیاد جیمزتاون (Jamestown Foundation) مستقر در واشنگتن گردآوری و در یک بررسی اختصاصی توسط رویترز به اشتراک گذاشته شده است.[1]

این اسناد نشان می‌دهند که نهادهای دفاعی چین، مدل‌های پیشرو آمریکا را هم به عنوان منبع حیاتی بینش فنی و هم به عنوان یک میانبر بسیار کارآمد برای کاهش شکاف فناوری با رقبای آمریکایی می‌بینند.[2][4]

به عنوان مثال، گزارش شده است که محققان در دانشگاه شمال چین، که ارتباط نزدیکی با صنعت تسلیحات داخلی دارد، از مدل Claude 3 Haiku شرکت آنتروپیک برای تولید داده‌های آموزشی مصنوعی استفاده کرده‌اند. این داده‌ها برای اصلاح یک مدل طبقه‌بندی متن طراحی شده برای نظارت بر رسانه‌های اجتماعی و تعدیل محتوا به کار رفته است.[1]

مقالات دیگر جزئیات استفاده از مدل‌هایی مانند GPT-3.5 اوپن‌ای‌آی را برای خلاصه‌سازی کدهای نرم‌افزاری پیچیده شرح می‌دهند؛ کدهایی که سپس برای آموزش مدل‌های بومی‌سازی شده‌ای استفاده می‌شوند که به طور کامل در شبکه‌های نظامی چین برای پردازش اطلاعات و شبیه‌سازی‌های تاکتیکی فعالیت می‌کنند.[1]

سانی چونگ، پژوهشگر بنیاد جیمزتاون که بیش از ۶۰ مقاله را تحلیل کرده است، خاطرنشان کرد که آموزش پاسخ صحیح به یک مدل نسبتاً ساده است، اما انتقال فرآیند استدلالی زیربنایی به طور قابل توجهی دشوارتر است.[5]

چونگ مشاهده کرد: «این مقالات نشان می‌دهند که محققان مرتبط با ارتش چین در تلاشند تا آن استدلال گران‌قیمت و اختصاصی را از مدل‌های غربی به سیستم‌های کوچک‌تری منتقل کنند که می‌توانند آن‌ها را کنترل کرده و به صورت محلی مستقر سازند.»[5]

این افشاگری آسیب‌پذیری اساسی در استراتژی‌های کنونی مهار فناوری را برجسته می‌کند. در حالی که ایالات متحده می‌تواند ارسال پردازنده‌های گرافیکی فیزیکی انویدیا (Nvidia GPUs) را محدود کند، نظارت بر خروجی‌های تولید شده توسط رابط‌های برنامه‌نویسی کاربردی (API) مبتنی بر ابر یا مدل‌های با وزن باز (open-weights) که به صورت رایگان قابل دانلود هستند، بسیار دشوارتر است.

اکنون اختلاف بر سر استخراج غیرمجاز قابلیت‌ها متمرکز است. در حالی که تقطیر مدل یک عمل استاندارد و مشروع در صنعت تجاری هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی نرم‌افزار است، مقامات آمریکایی استدلال می‌کنند که استفاده از آن برای ربودن استدلال اختصاصی از مدل‌های آمریکایی، شرایط خدمات را نقض کرده و حقوق مالکیت فکری را زیر پا می‌گذارد.[2][4]

علاوه بر این، تحلیلگران امنیتی هشدار می‌دهند که مدل‌های تقطیر شده اغلب حفاظ‌های ایمنی تعبیه‌شده در سیستم‌های پیشگام اصلی را حذف می‌کنند و اجازه می‌دهند قابلیت‌های پرخطر به مدل‌هایی منتقل شوند که کاملاً خارج از نظارت توسعه‌دهندگان اصلی عمل می‌کنند.[5]

نهادهای چینی به شدت این توصیفات را رد کرده‌اند. پکن، واشنگتن را به دنبال کردن «هژمونی هوش مصنوعی» متهم کرده و استدلال می‌کند که شرکت‌های فناوری آمریکایی نیز به طور معمول درگیر اقدامات مشابه خراش دادن داده (data-scraping) و تقطیر برای ساخت سیستم‌های خود هستند.[4][5]

استارتاپ‌های برجسته هوش مصنوعی چین، مانند Moonshot AI، نیز علناً اتهامات مقامات آمریکایی مبنی بر اتکای مدل‌های شاخص آن‌ها به تقطیر غیرقانونی را رد کرده و تأکید می‌کنند که سیستم‌های آن‌ها محصول نوآوری داخلی اختصاصی است.[4][6]

در حالی که ایالات متحده و چین برای مذاکرات آتی دوجانبه در مورد حاکمیت و ایمنی هوش مصنوعی آماده می‌شوند، ماهیت نفوذپذیر مرزهای دیجیتال همچنان یک چالش اصلی است. استفاده گسترده از تقطیر مدل نشان می‌دهد که گسترش قابلیت‌های پیشرفته هوش مصنوعی نه تنها توسط کسی که سخت‌افزار را کنترل می‌کند، بلکه توسط کسی که می‌تواند به طور مؤثر از داده‌های جاری در فضای ابری استفاده کند، تعریف خواهد شد.[2][3]