بستن خروجی تالاب چغاخور با حکم قضایی؛ تلاش برای احیای نیمی از مساحت خشک‌شده

خروجی تالاب بین‌المللی چغاخور در استان چهارمحال و بختیاری، پس از خشک شدن ۵۰ درصد از مساحت آبی آن، در تاریخ ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ با دستور قضایی مسدود شد. این اقدام اضطراری پس از آن صورت گرفت که گزارش‌های میدانی و تصاویر ماهواره‌ای نشان دادند این اکوسیستم ارزشمند در بحرانی‌ترین وضعیت خود طی ۳۰ سال گذشته قرار گرفته و بخش‌های وسیعی از بستر آن به زمین خشک تبدیل شده است.[1][3]

تالاب چغاخور با مساحت تقریبی ۱۵۰۰ هکتار و قرارگیری در ارتفاع ۲۲۰۰ متری از سطح دریا در دامنه کوه‌های کلار، یکی از سایت‌های ثبت‌شده در کنوانسیون رامسر است. این پهنه آبی سال‌هاست که به عنوان ایستگاه کلیدی استراحت و زمستان‌گذرانی پرندگان مهاجر و بومی شناخته می‌شود و نقش غیرقابل‌انکاری در حفظ تنوع زیستی منطقه ایفا می‌کند.[1]

با وجود بارش‌های نسبتاً مطلوب در سال آبی گذشته و آبگیری اولیه تالاب‌ها در فصل بهار، کاهش شدید سطح آب در اواخر تابستان امسال، نگرانی‌های گسترده‌ای را برانگیخت. تصاویر ماهواره‌ای منتشر شده در اوایل مهرماه نشان داد که روند پسروی آب به سرعت در حال گسترش است و اگر مداخله‌ای صورت نگیرد، این زیست‌بوم به زودی کارکردهای اکولوژیک خود را به طور کامل از دست خواهد داد.[1][3]

محسن کریمی، مدیرکل حفاظت محیط زیست چهارمحال و بختیاری، علت اصلی این بحران را سوءمدیریت منابع آب و عدم تخصیص حق‌آبه زیست‌محیطی دانست. وی توضیح داد که اگرچه سازمان محیط زیست متولی حفاظت از تالاب است، اما مدیریت سد احداث‌شده بر روی آن و اجرای برنامه منابع و مصارف بر عهده وزارت نیرو قرار دارد.[1][2]

به گفته کریمی، برنامه منابع و مصارف این حوضه آبریز در بهار ۱۴۰۵ طی جلسات متعددی در سطح استان تدوین شد، اما عدم اجرای صحیح آن توسط نهادهای متولی و نادیده گرفتن سهم محیط زیست، نیمی از تالاب را به خشکی کشاند. وی تاکید کرد که خشکسالی‌های متوالی تنها بخشی از ماجراست و عامل اصلی را باید در بارگذاری‌های بیش از حد بر منابع آبی جستجو کرد.[1][2]

اداره‌کل محیط زیست استان از زمستان سال گذشته پیگیری‌های قضایی را برای توقف این روند آغاز کرده بود. این تلاش‌ها در نهایت به صدور مجوز پلمب دریچه خروجی در پایان شهریور انجامید تا از تخلیه بیشتر آب برای مصارف پایین‌دست جلوگیری شود. این دومین باری است که در سال جاری، خروجی تالاب برای حفظ ذخایر آبی مسدود می‌شود.[2]

همزمان با این اقدام قانونی، تلاش‌هایی برای افزایش ورودی آب به تالاب نیز شکل گرفت. با رایزنی‌های انجام شده و همکاری کشاورزان و جوامع محلی، بخشی از چشمه‌های بالادست از جمله چشمه‌های شیرکشته و تنگ سیاه لایروبی شدند تا جریان آب‌های سطحی بار دیگر به سمت بستر تالاب هدایت شود.[1][2]

مقامات استانی امیدوارند با توقف خروج آب، هدایت منابع بالادست و آغاز بارش‌های پاییزی، بخش‌های خشک‌شده ظرف دو تا سه هفته آینده احیا شوند. کریمی با تاکید بر لزوم تغییر رویکرد در مدیریت آب منطقه گفت: «اگر حق‌آبه زیست محیطی تالاب رعایت شود، قطعا تالاب در وضعیت بحرانی قرار نمی‌گیرد؛ این مسئله باید به عنوان تجربه در سال‌های آینده مورد توجه قرار بگیرد.»[2]