هشدار محیط‌زیست در پی ورود پلنگ ایرانی به بافت مسکونی بندپی نوشهر

بسیاری از ساکنان مناطق حاشیه‌نشین جنگل تصور می‌کنند ورود یک حیوان وحشی به روستا، نشانه‌ای از رفتار غیرعادی یا تهاجمی آن حیوان است که باید بلافاصله با مداخله قهری دفع شود. اما مقامات محیط‌زیست استان مازندران این ادعا را رد می‌کنند و معتقدند این پدیده صرفاً نتیجه همپوشانی سیستماتیک سکونتگاه‌های انسانی با زیستگاه‌های طبیعی است. مهدی کیاخیرتی، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست نوشهر، تاکید می‌کند که با توجه به وسعت ۲۲۰ هزار هکتاری حوزه نوشهر و مجاورت روستاها با جنگل، حضور حیات‌وحش در این مناطق کاملاً قابل پیش‌بینی است.[1]

ماجرا از آنجا آغاز شد که در روز ۲۱ مهر ۱۴۰۵، گزارش‌ها و ویدیوهایی از حضور یک قلاده پلنگ ایرانی در بافت مسکونی منطقه بندپی نوشهر در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد. در کنار این تصاویر، ادعاهایی مبنی بر شکار و بلعیدن یک سگ خانگی فانتزی توسط این پلنگ دست به دست شد. اگرچه مقامات رسمی هنوز شکار این سگ را به طور قطعی تایید نکرده‌اند، اما حضور فیزیکی پلنگ در این منطقه مسکونی کاملاً محرز شده و واکنش سریع یگان حفاظت را در پی داشته است.[3][4]

بررسی دقیق تصاویر ثبت‌شده توسط کارشناسان محیط‌زیست نشان می‌دهد که این حیوان یک پلنگ بالغ است و برخلاف برخی شایعات اولیه، توله محسوب نمی‌شود. با این حال، به دلیل کیفیت پایین ویدیوهای منتشر شده در فضای مجازی، تعیین دقیق سن و جنسیت این پلنگ برای کارشناسان امکان‌پذیر نبوده است. کیاخیرتی خاطرنشان کرد که منطقه بندپی و روستاهای همجوار آن پیش از این نیز بارها شاهد گزارش‌ها و مشاهدات متعددی از حضور پلنگ بوده‌اند و این رویداد یک اتفاق بی‌سابقه نیست.[1]

اقدامات پیشگیرانه یگان حفاظت

در پی تایید این مشاهدات، نیروهای یگان حفاظت محیط‌زیست البرز مرکزی بلافاصله به منطقه اعزام شدند. قاسم مقیمی، فرمانده این یگان، اعلام کرد که گشت‌های مراقبتی با همکاری همیاران بومی در دستور کار قرار گرفته است. هدف اصلی این تیم‌های گشت‌زنی، پایش مسیرهای تردد حیوان، کاهش احتمال بروز حوادث ناگوار و حفظ امنیت همزمان مردم محلی و این گونه ارزشمند جانوری در برابر واکنش‌های هیجانی است.[2][4]

مقیمی با اشاره به اهمیت حفظ آرامش در چنین شرایطی، از ساکنان محلی درخواست کرد تا از هرگونه اقدام خودسرانه بپرهیزند. وی تاکید کرد که شهروندان باید از نزدیک شدن به پلنگ برای تصویربرداری، تحریک یا تعقیب آن جداً خودداری کنند. همچنین توصیه اکید شده است که از تردد غیرضروری سگ‌های گله و خانگی در محدوده زیستگاه و مسیرهای احتمالی عبور این حیوان جلوگیری شود تا از بروز تعارضات خونین و تحریک غریزه شکار پلنگ پیشگیری گردد.[2]

پلنگ ایرانی یکی از گونه‌های چتر و در معرض خطر انقراض در جنگل‌های هیرکانی محسوب می‌شود که نقش حیاتی در کنترل جمعیت علف‌خواران و حفظ تعادل اکوسیستم دارد. توسعه بی‌رویه روستاها، تغییر کاربری اراضی جنگلی و فعالیت‌های گسترده دامداری در حاشیه جنگل‌ها، قلمرو طبیعی این گربه‌سانان را به شدت محدود کرده است. کیاخیرتی توضیح می‌دهد که همین فشردگی زیستگاه و کاهش منابع غذایی طبیعی، عامل اصلی کشیده شدن آن‌ها به سمت سکونتگاه‌های انسانی است.[1][3]

مدیریت تعارض انسان و حیات‌وحش

اداره محیط‌زیست نوشهر اعلام کرده است که مراقبت از حیات‌وحش در این شهرستان به صورت مستمر انجام می‌شود و با دریافت چنین گزارش‌هایی، گشت‌زنی‌ها در مناطق حساس تشدید خواهد شد. استفاده از ظرفیت نیروهای مردمی و آموزش بومیان منطقه، راهبرد اصلی این سازمان برای مدیریت بهتر شرایط و کاهش تقابل میان انسان و حیات‌وحش است. آگاهی‌بخشی به جوامع محلی می‌تواند از واکنش‌های تدافعی و آسیب رساندن به این گونه‌های کمیاب جلوگیری کند.[1][2]

در نهایت، کارشناسان هشدار می‌دهند که تا زمان بازگشت کامل این پلنگ به عمق زیستگاه طبیعی خود در جنگل‌های هیرکانی، رعایت احتیاط از سوی ساکنان بندپی و روستاهای همجوار مانند نجارده الزامی است. شهروندان موظف‌اند در صورت مشاهده مجدد این حیوان، ضمن حفظ فاصله ایمن، مراتب را سریعاً به سامانه ارتباطی یگان حفاظت محیط‌زیست اطلاع دهند تا تیم‌های تخصصی برای هدایت ایمن حیوان وارد عمل شوند.[2][4]

آمار دقیق و قابل اتکایی از تعداد پلنگ‌های موجود در محدوده ۲۲۰ هزار هکتاری نوشهر در دست نیست. مقامات محیط‌زیست تصریح می‌کنند که به دلیل وسعت منطقه و رفتار مخفی‌کارانه این گربه‌سان، نمی‌توان تعداد مشخصی را اعلام کرد. با این وجود، تکرار این مشاهدات نشان‌دهنده پویایی جمعیت این گونه در منطقه است که نیازمند برنامه‌ریزی‌های جامع‌تر برای همزیستی مسالمت‌آمیز انسان و حیات‌وحش در حاشیه جنگل‌های شمال کشور است.[1]

حضور گونه‌هایی مانند پلنگ در محدوده‌های طبیعی نزدیک به سکونتگاه‌های انسانی، ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره نحوه مواجهه ایمن با حیات‌وحش را دوچندان می‌کند. کارشناسان محیط‌زیست امیدوارند با همکاری مردم و پرهیز از رفتارهای مداخله‌جویانه، این پلنگ بالغ بدون هیچ‌گونه آسیبی به چرخه طبیعی حیات خود بازگردد و از بروز هرگونه خسارت جانی به شهروندان یا تلفات حیات‌وحش جلوگیری شود.[2]