پاکسازی ۳۰۰ تن خاک آلوده در شمال اصفهان؛ منشأ بوی نامطبوع برای همیشه مهار شد

شرط اساسی برای حفظ ایمنی زیست‌محیطی در فضاهای شهری، شناسایی و مهار سریع پسماندهای صنعتی غیرمجاز پیش از نفوذ آن‌ها به سفره‌های آب زیرزمینی است. این شرط حیاتی در روزهای اخیر در شمال کلان‌شهر اصفهان با موفقیت محقق شد و تیم‌های واکنش سریع توانستند یک نشت شدید شیمیایی را مهار کنند.[1][2]

این عملیات گسترده در روز پنجشنبه، شانزدهم مهرماه، با برداشت و انتقال ۳۰۰ تن خاک آلوده به مواد شیمیایی از یک محدوده مسکونی به پایان رسید. این پاکسازی ضربتی، منشأ بوی نامطبوع و آزاردهنده‌ای را که هفته‌ها محلات حاشیه خیابان امام خمینی را درگیر کرده بود، برای همیشه از بین برد.[1]

مهدی پورقاسم، رئیس اداره حفاظت محیط‌زیست شهرستان اصفهان، با تایید پایان موفقیت‌آمیز این عملیات، جزئیات آن را تشریح کرد.[1]

وی در این باره گفت: «حدود ۳۰۰ تن خاک آلوده و سه هزار لیتر ماده مایع از منطقه پاکسازی شده و به مرکز امحای پسماندهای صنعتی انتقال یافته است.»[1]

بررسی‌های میدانی نشان داد که منشأ این بحران، یک تانکر رهاشده در یک چهاردیواری غیرمجاز در پشت بیمارستان امام حسین (ع) بوده است. این مخزن فرسوده، ترکیبی از حلال‌های صنعتی گوگرددار را به صورت تدریجی و مستقیم به درون بافت خاک نشت می‌داده است.[1][3]

ماهیت آلاینده‌ها و چالش‌های مهار

آنالیزهای دقیق آزمایشگاهی روی نمونه‌های برداشت‌شده، وجود سه ترکیب شیمیایی خطرناک شامل دی‌متیل‌دی‌سولفید، دی‌اتیل‌دی‌سولفید و اتیل‌متیل‌دی‌سولفید را تایید کرد. این مواد که عمدتاً در صنایع پایین‌دستی پتروشیمی و غذایی کاربرد دارند، حتی در غلظت‌های بسیار پایین نیز بویی شدید و شبیه به سیر تولید می‌کنند.[1]

مداخله اولیه در اواخر شهریورماه انجام شد، زمانی که نیروهای امدادی محتویات باقی‌مانده در تانکر را تخلیه کردند. با رایزنی‌های انجام‌شده و همکاری یک پالایشگاه محلی، مایع شیمیایی درون مخزن با رعایت کامل اصول ایمنی استخراج و برای امحای اصولی ارسال گردید.[1][2]

با این حال، پاکسازی سطحی اولیه برای رفع کامل مشکل کافی نبود. حدود یک هفته بعد، بازگشت بوی آزاردهنده موجب ثبت شکایات جدیدی از سوی ساکنان محلی و کادر درمان بیمارستان مجاور شد که نشان می‌داد نشتی‌های قدیمی‌تر به لایه‌های مجاور خاک نفوذ کرده‌اند.[1]

تیم‌های محیط‌زیست بلافاصله به محل بازگشتند و یک پروتکل حفاری عمیق را به اجرا گذاشتند. آن‌ها زمین را تا عمق تقریبی دو متر شکافتند و تمام خاک‌های اشباع‌شده از مواد شیمیایی را تا رسیدن به لایه‌های کاملاً تمیز و دست‌نخورده برداشت کردند.[1]

گودال ایجادشده پس از تخلیه کامل خاک‌های آلوده، با استفاده از مواد جاذب مخصوص پوشانده شد و سپس با خاک تازه و سالم پر گردید. این مداخله ثانویه و تهاجمی‌تر، توانست انتشار گازهای بدبو را به طور کامل و قطعی خنثی کند.[1]

حفاظت از آبخوان‌ها و پیگیری قضایی

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این عملیات پیچیده، جلوگیری از فاجعه آلودگی آب‌های زیرزمینی بود. آزمایش‌های مستمر نشان داد که پیشروی مواد شیمیایی دقیقاً پیش از رسیدن به سفره‌های آب زیرزمینی متوقف شده و از یک بحران بزرگ اکولوژیک جلوگیری به عمل آمده است.[1][2]

منصور شیشه‌فروش، مدیرکل مدیریت بحران استانداری اصفهان، با تاکید بر شدت این تخلف زیست‌محیطی، ابعاد حقوقی ماجرا را تشریح کرد. وی یادآور شد که این تخلیه غیرقانونی، تهدیدی مستقیم علیه بهداشت عمومی و یکپارچگی خاک شهری به شمار می‌رود.[2][3]

شیشه‌فروش در این خصوص اعلام کرد: «به دلیل ایجاد آلودگی شدید خاک و هوا، پرونده قضایی برای مالک و مستأجر زمین از طریق دادستانی تشکیل شده است.»[2][3]

اداره محیط‌زیست نیز به شدت در حال پیگیری حقوقی برای برخورد با عاملان این انبارداری غیرمجاز است. خاک‌های آلوده استخراج‌شده، تحت تدابیر شدید امنیتی به یک سایت تخصصی مدیریت پسماند در شهرستان هرند منتقل شدند.[1][2]

در این مرکز، خاک‌ها با استفاده از روش‌های استاندارد تصفیه شده و مواد سمی آن‌ها به طور کامل تجزیه خواهد شد. این حادثه زنگ خطری برای کلان‌شهرهای صنعتی است و چالش رو به رشد دفع غیرقانونی پسماندهای خطرناک را برجسته می‌کند.[1][3]

برخی از پیمانکاران متخلف برای فرار از هزینه‌های رسمی مدیریت پسماند، اقدام به رهاسازی این مواد در حاشیه شهرها می‌کنند که می‌تواند عواقب جبران‌ناپذیری برای اکوسیستم شهری به همراه داشته باشد.[2]

ارتقای نظارت‌های شهری و پایش مستمر

در واکنش به این رویداد، مقامات استانی نظارت بر زمین‌های رهاشده و چهاردیواری‌های غیرمجاز در حریم شهر را به شدت افزایش داده‌اند. مدیریت بحران استان به تمامی واحدهای صنعتی هشدار داده است که هرگونه رهاسازی پسماند با شدیدترین برخوردهای قضایی مواجه خواهد شد.[2][3]

موفقیت این عملیات پاکسازی در اصفهان، کارآمدی واکنش هماهنگ بین‌دستگاهی را به اثبات رساند. همکاری نزدیک میان کارشناسان محیط‌زیست، مدیریت بحران، نیروهای شهرداری و متخصصان پالایشگاه، برای استخراج ایمن این ترکیبات فرار کاملاً ضروری بود.[1][2]

برای ساکنان مناطق شمالی اصفهان، پایان این عملیات به معنای بازگشت آرامش و هوای پاک است. کیفیت هوا اکنون به حالت عادی بازگشته و نگرانی‌های بهداشتی ناشی از استشمام مداوم بخارات شیمیایی به طور کامل برطرف شده است.[1][3]

اکنون تمرکز نهادهای نظارتی بر روی شناسایی شبکه‌های پنهان انتقال پسماند قرار گرفته است. تا زمانی که جریمه‌های بازدارنده و پایش‌های مستمر به طور کامل اجرایی نشوند، خطر تکرار چنین حوادثی در حاشیه کلان‌شهرها همچنان پابرجا خواهد بود.[2]