فناوری EXORT™: افزایش چشمگیر عملکرد محصولات کشاورزی با استفاده از مکانیسم‌های طبیعی گیاه

در روز سه‌شنبه، ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، در مقر اصلی شرکت سینجنتا (Syngenta) در شهر بازل سوئیس، مدیران ارشد و محققان این شرکت از یک پیشرفت علمی بزرگ در حوزه کشاورزی بیولوژیک پرده‌برداری کردند. این فناوری که EXORT™ نام دارد، برای نخستین بار در دو دهه اخیر، یک مکانیسم عمل کاملاً جدید را به مزارع کشاورزی معرفی می‌کند. به جای استفاده از مواد شیمیایی مصنوعی برای از بین بردن آفات یا بیماری‌ها، این پلتفرم از میکروآران‌ای‌های (microRNAs) طبیعی خود گیاهان به عنوان سیگنال‌های بیولوژیک استفاده می‌کند تا فرآیندهای رشد و تخصیص منابع را در درون سلول‌های گیاهی بهینه‌سازی کند.[1][2][5]

میکروآران‌ای‌ها مولکول‌های کوچکی هستند که به عنوان «کلیدهای تنظیم‌کننده» یا دیمر (Dimmer) در سلول عمل می‌کنند. کشف این مکانیسم بنیادین در زیست‌شناسی، جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی سال ۲۰۲۴ را برای دانشمندان به همراه داشت. این مولکول‌ها دی‌ان‌ای (DNA) گیاه را تغییر نمی‌دهند و هیچ ارتباطی با اصلاح ژنتیکی یا محصولات تراریخته ندارند. در عوض، آن‌ها میزان بیان ژن‌های خاص و تولید پروتئین‌ها را پس از خوانده شدن دستورالعمل‌های ژنتیکی کنترل می‌کنند.[1][2][3]

فناوری EXORT با استخراج این مولکول‌های طبیعی از مواد خام گیاهی و فرموله کردن آن‌ها برای استفاده در مقیاس وسیع، این مکانیسم سلولی را به یک ابزار کشاورزی تبدیل کرده است. هنگامی که این ترکیب در دوزهای بسیار کم روی برگ گیاهان اسپری می‌شود، میکروآران‌ای‌ها جذب بافت گیاه شده و به عنوان سیگنال‌های پیام‌رسان عمل می‌کنند. این سیگنال‌ها به گیاه دستور می‌دهند که منابع آب و مواد مغذی خود را بهینه‌تر مصرف کرده و انرژی بیشتری را به رشد دانه‌ها، تنظیم گل‌دهی و توسعه میوه‌ها اختصاص دهد.[1][2][4]

پشتوانه این فناوری، یکی از بزرگترین برنامه‌های آزمایش میدانی بیولوژیک در تاریخ کشاورزی است. بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، سینجنتا این فناوری را در ۲۴۰ مزرعه آزمایشی در بیش از ۱۵ کشور مختلف مورد ارزیابی قرار داد. این آزمایش‌ها طیف وسیعی از محصولات استراتژیک از جمله برنج، سویا، ذرت، پنبه، و همچنین انواع سبزیجات و میوه‌ها را در شرایط اقلیمی و جغرافیایی متفاوت در بر می‌گرفت.[2][3][5]

نتایج این آزمایش‌های گسترده، افزایش مداوم و قابل‌توجهی را در بهره‌وری مزارع نشان داده است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، استفاده از فناوری EXORT توانسته عملکرد محصولات را در مقایسه با مزارع درمان‌نشده، بین ۵ تا ۱۰ درصد افزایش دهد. ژروم کاسر (Jerome Cassayre)، رئیس بخش تحقیقات بیولوژیک سینجنتا، در مصاحبه‌ای اعلام کرد که در برخی از آزمایش‌های انجام شده روی مزارع برنج، عملکرد محصول تا ۷۴۰ کیلوگرم در هر هکتار افزایش یافته است که رقمی خیره‌کننده برای یک محرک زیستی محسوب می‌شود.[2][4][5]

یکی از مهم‌ترین مزایای تجاری و عملی EXORT این است که کشاورزان برای استفاده از آن نیازی به تغییر روش‌های معمول یا خرید تجهیزات جدید ندارند. این محصولات به گونه‌ای طراحی شده‌اند که می‌توانند مستقیماً به مخازن سم‌پاشی فعلی اضافه شوند و در کنار سایر برنامه‌های محافظت از محصول به کار روند. کامیلا کورسی (Camilla Corsi)، رئیس بخش تحقیق و توسعه محافظت از محصولات سینجنتا، تأکید کرد که این فناوری یک مکانیسم بیولوژیک بنیادین را به یک راه‌حل عملی در مقیاس مزرعه تبدیل کرده است.[2][3][5]

از منظر نظارتی، مسیر ورود این فناوری به بازار به قوانین محلی هر کشور بستگی دارد. امیلیانو لیما (Emilhano Lima)، رئیس جهانی بخش بیولوژیک سینجنتا، توضیح داد که در کشورهایی که چارچوب قانونی مشخصی برای محرک‌های زیستی (biostimulants) وجود دارد، محصولات مبتنی بر EXORT تحت همین عنوان ثبت خواهند شد. از آنجایی که مواد فعال این محصولات به صورت مصنوعی تولید نمی‌شوند و مستقیماً از منابع گیاهی استخراج می‌گردند، انتظار می‌رود روند تأیید آن‌ها با موانع کمتری نسبت به مواد شیمیایی جدید روبرو شود.[2][4]

سینجنتا قصد دارد نخستین محصولات تجاری مبتنی بر فناوری EXORT را در سال ۲۰۲۷ در منطقه آمریکای لاتین به بازار عرضه کند. پس از این عرضه اولیه، برنامه معرفی تدریجی این محصولات در حدود ۲۰ کشور دیگر و برای محصولات زراعی متنوع در سال‌های پس از آن اجرا خواهد شد. در دنیایی که کشاورزان تحت فشار فزاینده‌ای برای تولید غذای بیشتر از زمین‌های ثابت و با منابع محدودتر هستند، این پلتفرم می‌تواند آغازگر نسل جدیدی از کشاورزی پایدار باشد که به جای مقابله با طبیعت، با زبان خود طبیعت با گیاهان سخن می‌گوید.[2][3][4]