حباب هوش مصنوعی: هشدار بانک‌های مرکزی درباره خطر سقوط مالی جهانی ناشی از هزینه‌های هوش مصنوعی با پشتوانه بدهی

بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی (BIS) هشدار جدی‌ای در مورد رونق جهانی هوش مصنوعی صادر کرده و اعلام کرده است که مقیاس عظیم هزینه‌های زیرساختی می‌تواند ثبات مالی جهانی را به خطر اندازد. این نهاد—که اغلب به عنوان بانک مرکزی بانک‌های مرکزی توصیف می‌شود—در گزارش اقتصادی سالانه ۲۰۲۶ خود که روز یکشنبه منتشر شد، جزئیات چگونگی اتکای فزاینده بخش هوش مصنوعی به بدهی برای گسترش سریع خود را شرح داد. BIS به جای زیر سوال بردن سودمندی بلندمدت هوش مصنوعی، بر مکانیسم‌های اقتصاد کلان نحوه تامین مالی این فناوری تمرکز کرد. اگر بازده تجاری برنامه‌های کاربردی هوش مصنوعی کمتر از انتظارات بسیار بالای بازار باشد، کاهش ناگهانی اعتبار می‌تواند منجر به رکود طولانی‌مدت سرمایه‌گذاری با اثرات آبشاری در سراسر اقتصاد گسترده‌تر شود.[1][3]

مقیاس هزینه‌های سرمایه‌ای فعلی در تاریخ بی‌سابقه است. پیش‌بینی می‌شود پنج شرکت بزرگ ابری جهان—آمازون، آلفابت، مایکروسافت، متا و اوراکل—در مجموع بیش از یک تریلیون دلار برای زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی بین سال‌های ۲۰۲۵ تا پایان ۲۰۲۶ هزینه کنند. این ساخت و ساز عظیم مراکز داده، نیمه‌رساناهای تخصصی و زیرساخت‌های انرژی در ابتدا توسط ذخایر نقدی عمیق خود غول‌های فناوری تامین می‌شد. با این حال، BIS اشاره می‌کند که سرعت هزینه‌ها اکنون فراتر از آن چیزی است که جریان نقدی آزاد به تنهایی می‌تواند پشتیبانی کند و این شرکت‌ها را مجبور کرده است تا برای حفظ گسترش خود، به بازارهای اعتباری جهانی روی آورند.[2][6]

این تغییر از نقدینگی به بدهی، مکانیسم اصلی انتقال ریسک سیستمی است. در سال ۲۰۲۵، انتشار اوراق قرضه شرکتی توسط شرکت‌های بزرگ ابری به بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل پنج برابر افزایش یافته است و بدهی بلندمدت را برای تامین مالی پروژه‌های چند ساله مراکز داده تثبیت می‌کند. در حالی که این شرکت‌ها ترازنامه‌های قوی‌ای دارند، انباشت سریع بدهی، بازار اوراق قرضه گسترده‌تر را مستقیماً به موفقیت تجاری‌سازی هوش مصنوعی گره می‌زند. اگر اشتیاق کاهش یابد و شرکت‌های بزرگ ابری مجبور به کاهش یا توقف هزینه‌های سرمایه‌ای خود شوند، شوک مالی محدود به سیلیکون ولی نخواهد بود؛ بلکه در سبد سهام سرمایه‌گذاران نهادی در سراسر جهان موج خواهد زد.[2][4]

فراتر از بازارهای اوراق قرضه عمومی، نهادهای نظارتی به طور فزاینده‌ای نگران نقش اعتبار خصوصی مبهم هستند. طبق گزارش BIS، وام‌دهی اعتبار خصوصی به شرکت‌های هوش مصنوعی از تنها ۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۰ به بیش از ۴۰ میلیارد دلار در سال گذشته افزایش یافته است. برخلاف بانک‌های سنتی، موسسات مالی غیربانکی که این وام‌ها را ارائه می‌دهند، فاقد تامین مالی مبتنی بر سپرده هستند و به پشتوانه‌های نقدینگی بانک مرکزی دسترسی ندارند. در سناریویی که سرمایه‌گذاران به دلیل تغییر در احساسات نسبت به هوش مصنوعی، خواستار بازخرید در مقیاس بزرگ شوند، این وام‌دهندگان خصوصی ممکن است مجبور به فروش سریع دارایی‌ها شوند که سرعت و شدت اصلاح بازار را تشدید می‌کند.[2]

این گزارش همچنین بر شیوع فزاینده مدل‌های تامین مالی چرخشی در زنجیره تامین هوش مصنوعی تاکید کرد که می‌تواند تقاضای واقعی بازار را مخدوش کند. این عمل شامل سهام‌داری متقابل است که در آن سازندگان تراشه، سهام آزمایشگاه‌های تحقیقاتی هوش مصنوعی را در اختیار می‌گیرند، یا ارائه‌دهندگان خدمات ابری در استارتاپ‌هایی سرمایه‌گذاری می‌کنند که متعاقباً متعهد به خرید قدرت محاسباتی آنها می‌شوند. BIS هشدار داد که این توافق‌نامه‌های تدارکات بسته‌بندی شده اغلب فاقد شفافیت هستند و یک اکوسیستم شکننده ایجاد می‌کنند که در آن همان سرمایه زیربنایی چندین بار اهرمی می‌شود. اگر یک گره در این شبکه به هم پیوسته شکست بخورد، سرایت ناشی از آن می‌تواند برای نهادهای نظارتی دشوار باشد که آن را ردیابی یا مهار کنند.[5][6]

پابلو هرناندز د کوس، مدیر کل BIS، صراحتاً شور و شوق کنونی هوش مصنوعی را با جنون‌های مالی تاریخی، از جمله رونق راه‌آهن بریتانیا در دهه ۱۸۴۰ و حباب دات‌کام اواخر دهه ۱۹۹۰ مقایسه کرد. در هر یک از این رویدادهای تاریخی، یک فناوری واقعاً تحول‌آفرین، جریان‌های عظیم سرمایه را جذب کرد، اما سرمایه‌گذاری از سودآوری کوتاه‌مدت فناوری پیشی گرفت. هنگامی که بررسی واقعیت اجتناب‌ناپذیر فرا رسید، فروپاشی ناشی از آن در سرمایه‌گذاری، رکودهای اقتصادی شدیدی را به دنبال داشت. BIS استدلال می‌کند که پیامدهای حباب هوش مصنوعی امروز می‌تواند حتی شدیدتر باشد، با توجه به سهم قابل توجه بزرگتر سهام در ثروت خانوارها و ادغام عمیق سهام فناوری در صندوق‌های شاخص غیرفعال.[1][3][6]

آسیب‌پذیری زنجیره تامین هوش مصنوعی بسیار فراتر از توسعه‌دهندگان نرم‌افزار و ارائه‌دهندگان خدمات ابری است. توقف ناگهانی در هزینه‌های شرکت‌های بزرگ ابری بلافاصله بر لایه زیرساخت فیزیکی اقتصاد تأثیر می‌گذارد. پیمانکاران مراکز داده، تامین‌کنندگان تجهیزات برق، تولیدکنندگان سیستم‌های خنک‌کننده و سازندگان نیمه‌رساناها همگی بدهی‌های قابل توجهی را برای گسترش ظرفیت خود با پیش‌بینی تقاضای بی‌پایان هوش مصنوعی متحمل شده‌اند. اگر مشتریان اصلی آنها سفارشات را متوقف کنند، این شرکت‌های ثانویه با فروپاشی ناگهانی درآمد مواجه خواهند شد در حالی که همچنان بار تعهدات بدهی مرتبط با گسترش خود را به دوش می‌کشند.[2][6]

این هشدار در یک لحظه به ویژه شکننده برای محیط اقتصاد کلان جهانی صادر می‌شود. BIS رکود سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی را در کنار تورم چسبنده و افزایش بدهی‌های دولتی به عنوان سه تهدید نگران‌کننده‌تر برای رفاه جهانی در سال ۲۰۲۶ فهرست کرد. با رسیدن بدهی ملی ایالات متحده به اوج‌های جدید و باقی ماندن تورم به عنوان یک چالش پایدار برای بانک‌های مرکزی، سیاست‌گذاران فضای مالی و پولی بسیار کمتری برای مانور نسبت به بحران‌های قبلی دارند. اگر یک رویداد اعتباری ناشی از فناوری رخ دهد، بانک‌های مرکزی ممکن است برای ارائه شبکه‌های ایمنی تهاجمی که در طول بحران مالی ۲۰۰۸ یا همه‌گیری ۲۰۲۰ دیده شد، دچار مشکل شوند.[4][7]

سیگنال‌های بازار در حال حاضر شروع به بازتاب این تنش زیربنایی کرده‌اند و واگرایی بین سرمایه‌گذاران سهام و بدهی ایجاد می‌کنند. در حالی که بازارهای سهام همچنان پتانسیل صعودی قابل توجهی را برای شرکت‌های مرتبط با هوش مصنوعی قیمت‌گذاری می‌کنند، اسپرد سوآپ نکول اعتباری (CDS) بر بدهی شرکت‌های بزرگ ابری به آرامی شروع به گسترش کرده است. این نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران اوراق قرضه به طور فزاینده‌ای ریسک نکول یا بازدهی تاخیری در این پروژه‌های زیرساختی عظیم را قیمت‌گذاری می‌کنند. احتیاط فزاینده بازار اوراق قرضه نشان می‌دهد که دوران سرمایه بی‌چون و چرای کم‌هزینه برای گسترش هوش مصنوعی ممکن است به پایان خود نزدیک شود.[2][7]

در ادامه، BIS از سیاست‌گذاران جهانی می‌خواهد که با فوریت برای نظارت و کاهش این ریسک‌های نوظهور اقدام کنند. این نهاد توصیه می‌کند که نظارت نظارتی فراتر از بانکداری سنتی گسترش یابد تا بازارهای اعتبار خصوصی و ساختارهای تامین مالی پیچیده‌ای را که در حال حاضر رونق هوش مصنوعی را تغذیه می‌کنند، در بر گیرد. برای صنعت فناوری، هشدار بانکداران مرکزی به عنوان یک یادآوری جدی عمل می‌کند که نوآوری در خلاء وجود ندارد. سیستم مالی اکنون به طور ناگسستنی به موفقیت هوش مصنوعی گره خورده است و اقتصاد جهانی به شدت شرط می‌بندد که این فناوری به وعده‌های تریلیون دلاری خود عمل خواهد کرد.[1][3][4]