مطالعه‌ای مهم بر روی ۷۰ میلیون کاربر نشان می‌دهد که دوستی‌های بین طبقاتی برای تحرک اقتصادی حیاتی هستند

تصور کنید به آینده فرزندتان می‌نگرید و از خود می‌پرسید چه یک عامل واحدی بیشترین تأثیر را بر توانایی او برای موفقیت خواهد داشت. شاید به نمرات مدرسه محلی، نرخ جرم و جنایت محله، یا ساعاتی که شب‌ها برای او کتاب می‌خوانید فکر کنید.

اما اگر قدرتمندترین اهرم برای آینده اقتصادی او صرفاً این باشد که چه کسی را برای شام به خانه دعوت می‌کند، چه؟ این پاسخ، دهه‌ها فرضیات در مورد چگونگی ساختن موفقیت را به چالش می‌کشد و تمرکز را از تلاش‌های فردی به شبکه نامرئی روابط اجتماعی تغییر می‌دهد.[5]

یک تحلیل مهم بر روی ۷۰ میلیون کاربر فیس‌بوک و ۲۱ میلیارد دوستی، به طور قطعی به این پرسش پاسخ داده است. این تحقیق که توسط راج چتی، اقتصاددان هاروارد، و تیم «فرصت‌های بینش» (Opportunity Insights) رهبری شد و در نشریه نیچر منتشر گردید، نشان می‌دهد که «ارتباط اقتصادی» (Economic Connectedness) – یعنی میزان شکل‌گیری دوستی‌های واقعی بین افراد با سطوح درآمدی مختلف – قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده تحرک رو به بالا است که تاکنون شناسایی شده است. این یافته درک ما از رویای آمریکایی را بازتعریف می‌کند.[1][3]

مقیاس عظیم داده‌ها به محققان اجازه می‌دهد تا آنچه را که نظرسنجی‌های کوچک‌تر از دست داده‌اند، ببینند. با نقشه‌برداری از شبکه‌های اجتماعی ۸۲ درصد از آمریکایی‌های ۲۵ تا ۴۴ ساله، این تیم توانستند به جزئیات کد پستی، دبیرستان‌ها و کالج‌های خاص بپردازند. آن‌ها با مقایسه مستقیم بافت اجتماعی یک جامعه با نتایج اقتصادی آن، نقشه‌ای بی‌سابقه از فرصت ایجاد کردند که ثابت می‌کند سرمایه اجتماعی صرفاً یک مفهوم خوشایند نیست، بلکه یک نیروی اقتصادی قابل اندازه‌گیری است.[1][4]

نتایج حیرت‌آور است. اگر کودکی از خانواده‌ای کم‌درآمد در محله‌ای بزرگ شود که حلقه دوستانش تنوع اقتصادی متوسط یک کودک پردرآمد را منعکس کند، درآمد آتی او در بزرگسالی به طور میانگین ۲۰ درصد افزایش می‌یابد. این عامل واحد، در پیش‌بینی اینکه آیا یک کودک با موفقیت از نردبان اقتصادی بالا خواهد رفت یا خیر، از عواملی مانند دسترسی به شغل محلی، تفکیک نژادی و حتی نابرابری درآمدی پیشی می‌گیرد.[1][2]

چگونه یک دوستی دو دهه بعد به حقوق بالاتر تبدیل می‌شود؟ شواهد به انتقال نامرئی سرمایه اجتماعی اشاره دارد. هنگامی که یک نوجوان کم‌درآمد وقت خود را در خانه یک دوست پردرآمد می‌گذراند، اطلاعات حیاتی و نانوشته‌ای را جذب می‌کند. آن‌ها مکالمات معمولی در مورد درخواست‌های دانشگاه را می‌شنوند، در مورد مسیرهای شغلی مختلف می‌آموزند و شاهد هنجارهای حرفه‌ای هستند که ممکن است در خانه خودشان الگوبرداری نشود.[5]

فراتر از جذب منفعلانه، این روابط دروازه‌های فعالی را فراهم می‌کنند. والدین یک دوست ثروتمندتر ممکن است یک دوره کارآموزی دبیرستانی پیشنهاد دهند، یک رزومه را بازبینی کنند، یا صرفاً در یک کسب‌وکار محلی «توصیه کنند». این سرمایه پیوندی (Bridging Capital) دسترسی به شبکه‌هایی را فراهم می‌کند که در غیر این صورت پشت درهای بسته قفل شده‌اند و مسیر زندگی یک فرد جوان را با فراهم کردن نوعی دسترسی که پول به تنهایی نمی‌تواند بخرد، به طور اساسی تغییر می‌دهد.[2][5]

اما محققان یک مانع حیاتی را شناسایی کردند: نزدیکی به معنای ارتباط نیست. این مطالعه قطع ارتباط اجتماعی را به دو بخش تقسیم می‌کند. اولی «قرار گرفتن در معرض» (Exposure) است – اینکه آیا افراد ثروتمند و فقیر واقعاً در مدارس، پارک‌ها یا محله‌های یکسان سهیم هستند. دومی، و اغلب سرسخت‌تر، «سوگیری دوستیابی» (Friending Bias) است – تمایل افراد به ماندن در گروه اجتماعی-اقتصادی خود، حتی زمانی که دقیقاً در یک فضای فیزیکی مشترک هستند.[1]

در بسیاری از دبیرستان‌های بزرگ و متنوع، قرار گرفتن در معرض بالا است، اما سوگیری دوستیابی نیز بالا است. دانش‌آموزان ممکن است در راهروهای یکسان قدم بزنند اما ناهار را در میزهای کاملاً جداگانه بخورند. داده‌ها نشان می‌دهد که صرفاً جابجایی دانش‌آموزان با اتوبوس یا ساختن مسکن ارزان‌قیمت در مناطق ثروتمند کافی نیست، اگر طراحی جامعه تعامل معنادار و مکرر را در سراسر آن مرزهای نامرئی اجباری نکند.[3]

پس این پیوندهای بین طبقاتی واقعاً کجا شکل می‌گیرند؟ داده‌ها محیط‌های خاصی را برجسته می‌کنند که به طور طبیعی سوگیری دوستیابی را کاهش می‌دهند. لیگ‌های ورزشی تفریحی، مؤسسات مذهبی و فضاهای مشترک اجتماعی مانند کتابخانه‌های عمومی یا فضاهای کارگاهی محله، در پر کردن این شکاف بسیار مؤثر هستند. در این محیط‌ها، افراد به جای میزان درآمدشان، بر سر یک هدف یا علاقه مشترک با هم ارتباط برقرار می‌کنند.[2][5]

هنوز ناشناخته‌هایی در داده‌ها وجود دارد. محققان خاطرنشان می‌کنند که اگرچه ارتباط اقتصادی همبستگی قوی با تحرک رو به بالا دارد، ماهیت تجمیع‌شده داده‌ها اثبات یک رابطه علت و معلولی کامل و یک به یک را برای هر فرد دشوار می‌سازد. علاوه بر این، این مطالعه بر داده‌های فیس‌بوک متکی است که اگرچه گسترده است، ممکن است عمق کامل روابط آفلاین یا عادات دیجیتالی در حال تغییر نسل Z را که از پلتفرم‌های دیگری استفاده می‌کنند، پوشش ندهد.[1][4]

برای خانواده‌ها و سازندگان جامعه، دستور کار روشن است. ساختن آینده‌ای بهتر فقط به معنای نقل مکان به یک محله «خوب» نیست؛ بلکه به معنای پرورش فعالانه یک حلقه اجتماعی متنوع است. این یعنی ثبت‌نام در لیگ فوتبال محلی به جای تیم‌های مسافرتی انحصاری، یا شرکت در یک گروه مدنی محلی که در آن با افرادی خارج از حباب حرفه‌ای خود تعامل می‌کنید.[5]

در نهایت، این مطالعه پیشرفت اقتصادی را از یک تلاش فردی به یک تلاش جمعی بازتعریف می‌کند. تحرک رو به بالا فقط به معنای بالا کشیدن خود با تلاش فردی نیست؛ بلکه به معنای داشتن جامعه‌ای است که مایل به کمک، به اشتراک گذاشتن یک وعده غذایی و باز کردن یک در باشد. باارزش‌ترین چیزی که می‌توانیم برای نسل بعدی بسازیم، شاید صرفاً یک میز طولانی‌تر باشد.[2][5]