کارآزمایی تاریخی: ایمنی‌درمانی به نرخ ۹۶٪ بقای بدون بیماری در شایع‌ترین سرطان کودکان دست یافت

منظر انکولوژی کودکان در حال تغییر و تحولی عمیق است. برای دهه‌ها، استاندارد مراقبت برای لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL) – شایع‌ترین سرطان دوران کودکی – متکی بر ابزاری خشن و بی‌رحمانه بود: شیمی‌درمانی فشرده و بسیار سمی.[4][5]

اکنون، یک کارآزمایی بالینی تاریخی فاز ۳ که در مجله «لنست آنکولوژی» منتشر شده است، نشان می‌دهد که ادغام یک ایمنی‌درمانی هدفمند در رژیم درمانی خط مقدم، به نرخ بی‌سابقه ۹۶ درصد بقای بدون بیماری در سه سال دست یافته است.[1][3]

از نظر تاریخی، لوسمی لنفوبلاستیک حاد کودکان به عنوان یکی از بزرگترین داستان‌های موفقیت‌آمیز پزشکی مدرن شناخته شده است، به طوری که نرخ کلی بقا از ۱۰ درصد ناامیدکننده در دهه ۱۹۶۰ به حدود ۹۰ درصد در حال حاضر افزایش یافته است. با این حال، این بقا به بهای فیزیولوژیکی سنگینی برای بدن در حال رشد بیماران جوان تمام می‌شد.[5]

شیمی‌درمانی سنتی به طور بی‌رویه به تمام سلول‌هایی که به سرعت تقسیم می‌شوند حمله می‌کند. کودکانی که از ALL جان سالم به در می‌برند، اغلب با عوارض «دیررس» مادام‌العمر مواجه می‌شوند، که می‌تواند شامل نقص‌های شدید عصبی-شناختی، توقف رشد استخوان، نارسایی قلبی زودرس، و خطر به مراتب بالاتر ابتلا به سرطان‌های ثانویه در مراحل بعدی زندگی باشد.[2][6]

کارآزمایی جدید به دنبال تغییر این الگو بود و یک فعال‌کننده سلول T دومنظوره (BiTE) – یک داروی ایمنی‌درمانی بسیار تخصصی – را آزمایش کرد. برخلاف شیمی‌درمانی که سلول‌ها را مسموم می‌کند، BiTE در جریان خون به عنوان یک واسطه مولکولی عمل می‌کند.[2]

یک سر این آنتی‌بادی مهندسی‌شده به CD19، پروتئینی که به وفور روی سطح سلول‌های لوسمی یافت می‌شود، متصل می‌شود. سر دیگر آن به CD3، یک گیرنده پروتئینی روی سلول‌های T سیتوتوکسیک خود بیمار، متصل می‌شود.[3][7]

این دارو با اتصال فیزیکی سلول سرطانی به سلول ایمنی، سلول T را مجبور می‌کند تا لوسمی را شناسایی کرده و از بین ببرد. این روش عملاً سرطان را آشکار می‌سازد و به سیستم ایمنی خود کودک اجازه می‌دهد تا بیماری را به طور طبیعی پاکسازی کند.[4]

این کارآزمایی بین‌المللی بیش از ۸۰۰ کودک که به تازگی مبتلا به لوسمی لنفوبلاستیک حاد سلول B تشخیص داده شده بودند را ثبت‌نام کرد. نیمی از گروه، رژیم شیمی‌درمانی فشرده استاندارد را دریافت کردند، در حالی که نیم دیگر یک دوره شیمی‌درمانی با شدت کاهش‌یافته همراه با ایمنی‌درمانی دریافت کردند.[1][3]

نتایج اثربخشی کاملاً واضح بود. گروه ایمنی‌درمانی به نرخ ۹۶ درصد بقای بدون بیماری دست یافتند که به طور قابل توجهی بهتر از نرخ ۸۸ درصد مشاهده شده در گروه شیمی‌درمانی استاندارد بود.[3][6]

مهم‌تر از آن، این کارآزمایی به هدف ثانویه حیاتی خود یعنی کاهش سمیت دست یافت. کودکان در گروه ایمنی‌درمانی، ۷۰ درصد کاهش در عوارض جانبی شدید و تهدیدکننده حیات، از جمله کاهش چشمگیر در عفونت‌های شدید و سمیت اندام‌ها را تجربه کردند.[1][7]

انکولوژیست‌ها این را یک نقطه عطف قطعی در مراقبت‌های کودکان می‌نامند. یکی از محققان اصلی که داده‌ها را در نشست سالانه انجمن انکولوژی بالینی آمریکا ارائه می‌کرد، خاطرنشان کرد: «ما دیگر فقط نمی‌پرسیم که آیا می‌توانیم کودک را درمان کنیم، بلکه می‌پرسیم چگونه می‌توانیم او را درمان کنیم در حالی که کاملاً سالم باقی بماند.»[5][7]

با وجود موفقیت چشمگیر، این درمان کاملاً بدون مانع نیست. عارضه جانبی اصلی فعال‌کننده‌های سلول T، سندرم آزادسازی سیتوکین (CRS) است – یک پاسخ التهابی سیستمیک که توسط فعال‌سازی سریع و تهاجمی سیستم ایمنی ایجاد می‌شود.[2][6]

اگرچه CRS می‌تواند شدید باشد، محققان کارآزمایی اشاره کردند که این عارضه بسیار قابل پیش‌بینی است. در محیط‌های بالینی مدرن، این وضعیت با داروهای نجات‌دهنده سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند توکیلیزوماب، به شرطی که تیم پزشکی در پروتکل‌های ایمنی‌درمانی تجربه داشته باشد، به خوبی قابل مدیریت است.[3]

عدم قطعیت عمده دیگر در مورد این پیشرفت، دسترسی جهانی است. ایمنی‌درمانی‌ها به دلیل پیچیدگی تولید، در مقایسه با شیمی‌درمانی‌های ژنریک خارج از ثبت اختراع، برچسب قیمت سرسام‌آوری دارند.[4]

در حالی که کاهش بستری‌های طولانی‌مدت در بیمارستان و پذیرش در بخش مراقبت‌های ویژه، بخشی از هزینه اولیه بالای دارو را جبران می‌کند، اقتصاددانان سلامت هشدار می‌دهند که پذیرش گسترده در کشورهای با درآمد کم و متوسط نیازمند اصلاحات قابل توجه در قیمت‌گذاری و یارانه‌های بین‌المللی خواهد بود.[1][4]

موفقیت این کارآزمایی در حال حاضر باعث شده است که نهادهای پزشکی بزرگ، از جمله گروه انکولوژی کودکان، بازنویسی پروتکل‌های خط مقدم را برای گنجاندن ایمنی‌درمانی به عنوان استاندارد جدید مراقبت آغاز کنند.[2]

برای هزاران خانواده‌ای که هر ساله تشخیص ALL را دریافت می‌کنند، دوران انتخاب بین بقای فوری فرزندشان و سلامت بلندمدت او به سرعت در حال پایان یافتن است.[5]