پایان اجماع تجارت آزاد: چگونه تعرفه متوسط ۱۷ درصدی آمریکا تجارت جهانی را بازنویسی می‌کند

برای دهه‌ها، فرض اصلی اقتصاد جهانی این بود که مرزها باید برای سرمایه و کالاها نامرئی باشند. «اجماع واشنگتن» از تعرفه‌های پایین، زنجیره‌های تأمین فوق‌بهینه و این باور حمایت می‌کرد که تجارت آزاد نامحدود همه را منتفع خواهد کرد. امروز، آن دوران به طور قطعی به پایان رسیده و پارادایم جدیدی از تجارت مدیریت‌شده و سیاست صنعتی استراتژیک جایگزین آن شده است.[1]

به دنبال مجموعه‌ای از اجرای سیاست‌های گسترده، نرخ مؤثر متوسط تعرفه ایالات متحده به حدود ۱۷ درصد رسیده است. این یک انحراف خیره‌کننده از میانگین ۲ تا ۳ درصدی است که مشخصه اوایل دهه ۲۰۲۰ بود و موانع تجاری آمریکا را به سطوحی بازگردانده که از دهه ۱۹۴۰ به طور مداوم مشاهده نشده بود.[1][6]

رقم ۱۷ درصد یک مالیات ثابت واحد نیست، بلکه یک میانگین وزنی است. این رقم ترکیبی از عوارض پایه جهانی جدید بر کالاهای وارداتی با تعرفه‌های هدفمند و تنبیهی بر بخش‌های استراتژیک مانند وسایل نقلیه الکتریکی، نیمه‌رساناها و مواد معدنی حیاتی است که نشان‌دهنده یک استراتژی جامع برای تغییر محل تولید کالاها است.[2][6]

برای درک اینکه چگونه این امر تجارت جهانی را بازنویسی می‌کند، ابتدا باید مکانیسم تعرفه را درک کرد. تعرفه مالیاتی است که بر کالای وارداتی در مرز اعمال می‌شود. نکته حیاتی این است که این مالیات توسط کشور صادرکننده پرداخت نمی‌شود، بلکه توسط شرکت واردکننده داخلی پرداخت می‌گردد، که سپس با یک انتخاب مواجه است: جذب هزینه، انتقال آن به مصرف‌کنندگان، یا یافتن تأمین‌کننده جدید.[5]

در کوتاه‌مدت، این مرحله «پیش از جایگزینی» اغلب منجر به افزایش قیمت‌ها برای مصرف‌کنندگان و کسب‌وکارهایی می‌شود که به قطعات وارداتی وابسته هستند. اقتصاددانان خاطرنشان می‌کنند که چنین تعرفه‌های گسترده‌ای می‌توانند در ابتدا به عنوان مالیات بر مصرف عمل کنند و با انتقال هزینه‌های مرزی جدید توسط شرکت‌ها در زنجیره خرده‌فروشی، قدرت خرید خانوارها را تغییر دهند.[5]

با این حال، هدف بلندمدت رژیم تعرفه ۱۷ درصدی، «پس از جایگزینی» است—تحمیل بازآرایی ساختاری در مورد اینکه کالاها کجا و چگونه ساخته می‌شوند. این سیاست با گران‌تر کردن مصنوعی کالاهای خارجی، چتری حمایتی ایجاد می‌کند که تحت آن تولید داخلی می‌تواند به طور نظری بازسازی، مقیاس‌بندی و رقابت کند.[1][2]

این رویکرد سنگ بنای یک فلسفه اقتصادی جدید است که اغلب «تولیدگرایی» (Productivism) نامیده می‌شود. برخلاف نئولیبرالیسم، که رفاه مصرف‌کننده و قیمت‌های پایین را بالاتر از هر چیز دیگری اولویت می‌داد، تولیدگرایی ظرفیت تولید داخلی، انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین و دستمزد طبقه کارگر داخلی را در اولویت قرار می‌دهد.[3]

این تغییر به شدت در حال دگرگون کردن محاسبات شرکت‌های چندملیتی است. برای سی سال، مدل غالب زنجیره تأمین، تولید «به موقع» (just-in-time) بود که به شدت به چند مرکز فوق‌کارآمد در شرق آسیا وابسته بود. اکنون، شرکت‌ها به سرعت در حال گذار به مدل‌های «احتیاطی» (just-in-case) هستند که نزدیکی جغرافیایی و همسویی سیاسی را در اولویت قرار می‌دهند.[7]

این پویایی روند «دوست‌محوری» (friendshoring) و نزدیکی‌محوری (nearshoring) را تسریع کرده است. کشورهایی که توافق‌نامه‌های تجاری ترجیحی با آمریکا دارند، مانند مکزیک و کانادا تحت USMCA، شاهد هجوم گسترده سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی هستند، زیرا شرکت‌های جهانی به دنبال ساخت کارخانه‌ها در داخل دیوار تعرفه‌ای جدید آمریکای شمالی هستند.[6][7]

سازمان تجارت جهانی (WTO)، که مدت‌ها داور اجماع تعرفه پایین بود، مجبور به انطباق با این واقعیت جدید است. با پذیرش تجارت مدیریت‌شده توسط آمریکا—معمار سنتی سیستم WTO—این نهاد در حال تغییر تمرکز خود به سمت جلوگیری از جنگ‌های تجاری تمام‌عیار و مدیریت اصطکاک ناشی از رقابت سیاست‌های صنعتی است.[4]

سایر قدرت‌های جهانی در پاسخ به چرخش آمریکا ساکن نمانده‌اند. اتحادیه اروپا اقدامات حفاظتی خود را تسریع کرده است، با استفاده از مکانیسم‌های تنظیم مرزی کربن و یارانه‌های دولتی برای محافظت از پایگاه صنعتی خود، در حالی که کشورهایی مانند هند بر ابتکارات تولید محلی تأکید بیشتری می‌کنند.[4][7]

پیامدهای کلان اقتصادی این بازآرایی جهانی پیچیده و مورد بحث شدید است. در حالی که تعرفه‌ها می‌توانند با موفقیت صنایع داخلی را پرورش دهند و از بازارهای کار خاصی در برابر کاهش قیمت خارجی محافظت کنند، همچنین فشارهای تورمی پایدار ایجاد می‌کنند و می‌توانند با ایجاد اصطکاک در سیستم، رشد کلی تولید ناخالص داخلی جهانی را کاهش دهند.[2][3]

با این حال، سیاست‌گذاران در سراسر طیف سیاسی تا حد زیادی این بده‌بستان را پذیرفته‌اند. شکنندگی زنجیره‌های تأمین جهانی که در اوایل دهه ۲۰۲۰ آشکار شد، همراه با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی، انعطاف‌پذیری و خودکفایی را به اولویتی بالاتر از کارایی اقتصادی بدون اصطکاک تبدیل کرده است.[1][3]

در نهایت، تعرفه متوسط ۱۷ درصدی چیزی بیش از یک سیاست مالیاتی است؛ این یک ابزار ژئوپلیتیکی است. این امر نشان می‌دهد که دسترسی به بزرگترین بازار مصرفی جهان دیگر یک حق پیش‌فرض نیست، بلکه امتیازی است که مشروط به همسویی استراتژیک، شیوه‌های کار منصفانه و دسترسی متقابل به بازار است.[1]

همانطور که تجارت جهانی با این جاذبه جدید سازگار می‌شود، تمرکز از حجم صرف تجارت به امنیت و منشأ تجارت تغییر می‌کند. دوران اجماع تجارت آزاد ممکن است به پایان رسیده باشد، اما دوران جدید و بسیار ساختارمند استراتژی صنعتی جهانی تازه آغاز شده است.[1][7]