پیشنهاد اوپن‌ای‌آی به دولت آمریکا: واگذاری ۵ درصد سهام برای کاهش نظارت‌های رگولاتوری پیش از عرضه اولیه

اوپن‌ای‌آی در تلاش است تا قوانین مشارکت عمومی-خصوصی در عصر هوش را بازنویسی کند. این شرکت توسعه‌دهنده ChatGPT، در اقدامی جسورانه برای کاهش نظارت‌های شدید رگولاتوری پیش از عرضه اولیه سهام (IPO) مورد انتظار خود، پیشنهاد کرده است که ۵ درصد از سهام خود را به دولت ایالات متحده واگذار کند.[1][2]

این پیشنهاد که مستقیماً به پرزیدنت دونالد ترامپ و مقامات کلیدی کابینه ارائه شده است، شامل اهدای سهام توسط اوپن‌ای‌آی برای تأسیس یک «صندوق ثروت ملی عصر هوش مصنوعی» جدید است. بر اساس ارزش‌گذاری ۸۵۲ میلیارد دلاری شرکت که در یک دور تأمین مالی بی‌سابقه در مارس ۲۰۲۶ تعیین شد، این سهم ۵ درصدی ارزش تقریبی ۴۲.۶ میلیارد دلاری دارد.[3][6]

در صورت اجرا، این اقدام یکی از بزرگترین انتقال‌های سهام شرکتی به یک دولت ملی در تاریخ خواهد بود. با این حال، این نه یک کمک مالی سنتی است و نه یک خرید نقدی. در عوض، تحلیلگران بازار و کارشناسان سیاست این پیشنهاد را تلاشی استراتژیک برای خرید بیمه سیاسی—یک «پوت رگولاتوری»—می‌دانند، در حالی که واشنگتن نظارت خود را بر مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی (Frontier AI) سخت‌تر می‌کند.[5]

مکانیسم صندوق ثروت ملی پیشنهادی، الهام زیادی از «صندوق دائمی آلاسکا» گرفته است. در آلاسکا، دولت ایالتی بخشی از درآمدهای نفتی و معدنی خود را به یک سبد سرمایه‌گذاری متنوع هدایت می‌کند که سپس سود نقدی سالانه‌ای را به ساکنان تمام‌وقت پرداخت می‌کند.[2][4]

بر اساس چارچوب پیشنهادی، دولت ایالات متحده این سهم ۵ درصدی را به صورت غیرفعال (Passive) در اختیار خواهد داشت. اگر عرضه اولیه سهام اوپن‌ای‌آی موفقیت‌آمیز باشد و ارزش سهام افزایش یابد، دولت می‌تواند سهام را برای کسب سود بفروشد یا آن‌ها را برای جمع‌آوری سود سهام آتی نگه دارد. سپس این بازدهی مستقیماً بین شهروندان آمریکایی توزیع می‌شود، به ویژه کسانی که سرمایه‌گذاری‌های سنتی در بازار ندارند.[2][5]

اوپن‌ای‌آی اولین بار مفهوم «صندوق ثروت عمومی» را در یک مقاله سیاستی ۱۳ صفحه‌ای در ماه آوریل با عنوان «سیاست صنعتی برای عصر هوش» مطرح کرد. با این حال، انتقال از یک مفهوم نظری به مذاکرات فعال با هاوارد لوت‌نیک، وزیر بازرگانی، و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، نشان‌دهنده تشدید شدید استراتژی سیاسی این شرکت است.[5]

فوریت پشت این پیشنهاد ناشی از محیط نظارتی است که به سرعت در حال تغییر است. طی ماه گذشته، دولت فدرال با استناد به نگرانی‌های امنیت ملی و نیاز به ارزیابی اختلالات اقتصادی ناشی از مدل‌های نسل بعدی، کنترل بی‌سابقه‌ای بر بخش هوش مصنوعی اعمال کرده است.[4]

در اواخر ژوئن، درخواست مستقیم دولت ایالات متحده باعث شد که اوپن‌ای‌آی انتشار عمومی گسترده مدل شاخص خود، GPT-5.6، را به تأخیر اندازد. اندکی بعد، شرکت رقیب، آنتروپیک (Anthropic)، به دلیل ترس از دشمنان خارجی، مجبور شد به دستور فدرال دسترسی جهانی به مدل‌های پیشرفته خود، Fable 5 و Mythos 5، را به طور موقت غیرفعال کند.[3][4]

اگرچه محدودیت‌های آنتروپیک پس از اجرای فیلترهای دفاعی قوی توسط شرکت برداشته شد، اما این مداخلات نشان‌دهنده عصر جدیدی از نظارت دولتی اجباری بود. برای اوپن‌ای‌آی، که اخیراً یک فرم محرمانه S-1 را نزد کمیسیون بورس و اوراق بهادار (SEC) ثبت کرده است، توقف‌های نظارتی غیرقابل پیش‌بینی تهدیدی جدی برای روایت عرضه اولیه سهام و ارزش‌گذاری آن محسوب می‌شود.[4][5]

سابقه مالکیت دولتی در شرکت‌های فناوری خصوصی وجود دارد، هرچند تحت شرایطی کاملاً متفاوت. در آگوست ۲۰۲۵، دولت ترامپ ۸.۹ میلیارد دلار برای خرید ۱۰ درصد از سهام شرکت اینتل (Intel) اختصاص داد. ارزش آن سهم از آن زمان تاکنون افزایش یافته و به حدود ۲۸ میلیارد دلار سود تحقق نیافته رسیده است.[3][5]

با این حال، معامله اینتل شامل تزریق پول نقد به یک تولیدکننده داخلی تحت فشار مالی بود. پیشنهاد اوپن‌ای‌آی شامل هیچ گونه تبادل نقدی نیست. این شرکت سهام را به صورت رایگان ارائه می‌دهد و عملاً سهامداران موجود خود را به میزان ۴۲.۶ میلیارد دلار رقیق می‌کند تا موقعیت مطلوبی را نزد رگولاتورهای فدرال تضمین کند.[5]

گزارش شده است که مدیران اوپن‌ای‌آی پیشنهاد کرده‌اند که سایر توسعه‌دهندگان بزرگ هوش مصنوعی آمریکایی—از جمله آنتروپیک، گوگل و متا—نیز باید ۵ درصد از سهام خود را به صندوق ثروت پیشنهادی واگذار کنند. تاکنون، واکنش صنعت به شدت سرد بوده و نشان‌دهنده شکاف استراتژیک عمیقی در میان آزمایشگاه‌های پیشرو هوش مصنوعی است.[1][4]

آنتروپیک، رقیب اصلی اوپن‌ای‌آی، صراحتاً هرگونه توافق سهام دولتی را رد کرده است. به نظر می‌رسد بازار در حال پاداش دادن به این استقلال است. آنتروپیک در حال حاضر ۹۶۵ میلیارد دلار ارزش‌گذاری شده است—که ۱۱۳ میلیارد دلار بیشتر از اوپن‌ای‌آی است—زیرا سرمایه‌گذاران نشان می‌دهند که استقلال حاکمیتی و رشد درآمد بدون مانع ممکن است بر مزایای حسن نیت کاخ سفید برتری داشته باشد.[5]

ساختار سهم دولت همچنان یک نقطه اصلی اختلاف است. اوپن‌ای‌آی یک سهم مالی غیرفعال ارائه می‌دهد، به این معنی که دولت از مزایای اقتصادی بهره‌مند می‌شود اما هیچ کرسی هیئت مدیره یا حق رأیی در مورد جهت‌گیری شرکت نخواهد داشت.[5]

این رویکرد غیرفعال با مخالفت شدید قانونگذاران مترقی روبرو است. سناتور برنی سندرز، که او نیز در مورد این چارچوب با رهبری اوپن‌ای‌آی گفتگو کرده است، اخیراً قانونی را پیشنهاد کرده که دولت ایالات متحده را ملزم می‌کند ۵۰ درصد سهام دارای حق رأی در شرکت‌های بزرگ هوش مصنوعی داشته باشد، با این استدلال که فناوری ساخته شده بر اساس دانش جمعی بشر باید تحت کنترل عمومی باشد.[2][5]

مسیر پیش رو مملو از موانع حقوقی و قانونی است. در حال حاضر هیچ چارچوب قانونی روشنی وجود ندارد که یک شرکت خصوصی بتواند به طور یک‌جانبه سهام خود را به دولت فدرال اهدا کند تا سود سهام شهروندان را تأمین مالی کند، و هرگونه توافق نهایی احتمالاً مستلزم تصویب یک قانون پیچیده توسط کنگره خواهد بود.[1][4]

اگر این توافق پیش از عرضه عمومی اوپن‌ای‌آی محقق نشود، شرکت در معرض خطر جذب واکنش‌های شدید سیاسی بدون سپر حمایتی صندوق ثروت قرار می‌گیرد. برعکس، اگر این پیشنهاد موفق شود، می‌تواند رابطه بین سیلیکون ولی و واشنگتن را به طور اساسی تغییر دهد و سابقه‌ای ایجاد کند که غول‌های فناوری برای فعالیت در مرزهای نوآوری باید سهم چند میلیارد دلاری از سهام خود را بپردازند.[2][5]