ائتلاف غول‌های ژاپنی با جرا برای ساخت ناوگان تجاری با سوخت آمونیاک

در شرایطی که گام‌های اولیه کربن‌زدایی دریایی بر بهسازی موتور تک‌کشتی‌ها به فناوری دوگانه‌سوز متمرکز بود، تازه‌ترین ابتکار ژاپنی‌ها کل زنجیره تأمین را به‌صورت یکپارچه هدف گرفته است. هفت ابرشرکت در اواخر سال ۲۰۲۶ متعهد شدند که ساخت ناوگان تجاری کشتی‌های باری آمونیاک‌سوز و زیرساخت‌های ساحلی سوخت‌رسانی آن‌ها را هم‌زمان آغاز کنند.[1][5]

این کنسرسیوم دو غول کشتیرانی نیپون یوسن کایبوcore (ان‌وای‌کی لاین) و کاواساکی کیسن کایشا («کی» لاین) را در کنار شرکت بزرگ انرژی «جرا» گرد هم آورده است تا چهار فروند کشتی غول‌پیکر ویژه حمل خودرو و کامیون با پیشرانه مبتنی بر آمونیاک بسازند.[4][5]

این شناورها جهشی چشمگیر نسبت به نمونه‌های آزمایشی پیشین به شمار می‌روند؛ هر فروند توانایی ترابری تا ۷ هزار دستگاه خودرو را در مسیرهای بین‌المللی داراست و در زمان احتراق عملاً هیچ کربن‌دی‌اکسیدی در جو آزاد نخواهد کرد.[1][3]

ان‌وای‌کی لاین در بیانیه رسمی این پروژه تأکید کرد: «این چارچوب مطالعاتی مشترک، روند تجاری‌سازی شناورهای با سوخت آمونیاک و شکل‌گیری یک زنجیره تأمین ایمن و پایدار را شتاب خواهد بخشید».[5]

رفع بن‌بست زیرساختی در تأمین سوخت

گذار به سوخت‌های پاک دریایی همواره در بن‌بست هماهنگی عرضه و تقاضا معطل مانده بود: مالکان کشتی تا از وجود اسکله‌های سوخت‌گیری مطمئن نشوند، سفارش ساخت نسل جدید شناورها را نمی‌دهند و تولیدکنندگان انرژی نیز بدون تضمین مشتری، میلیاردها دلار صرف تأسیسات سوخت‌رسانی بندری نمی‌کنند.[2][3]

کنسرسیوم ژاپنی با گردهم‌آوردن تأمین‌کننده سوخت و گردانندگان ناوگان ذیل یک قرارداد توسعه مشترک، این گره کور را باز کرده است. شرکت جرا رهبری استقرار شبکه سوخت‌رسانی بندری را در دست دارد تا با ورود این چهار شناور، بنادر اختصاصی سوخت‌گیری آمونیاک آماده بهره‌برداری باشند.[2][5]

آمونیاک با فرمول مولکولی تشکیل‌شده از یک اتم نیتروژن و سه اتم هیدروژن، پیش از این بیشتر در صنایع کودهای کشاورزی شناخته می‌شد، اما اکنون به اصلی‌ترین گزینه سوخت پاک دریایی تبدیل شده است؛ زیرا فقدان کربن در ساختار شیمیایی آن موجب می‌شود احتراقش در پیشرانه هیچ دی‌اکسید کربنی بر جا نگذارد.[3][4]

ناوگان تجاری جهان سالانه حدود ۳۰۰ میلیون تن سوخت سنگین مازوت مصرف می‌کند که مسئول انتشار نزدیک به ۳ درصد از گازهای گلخانه‌ای سیاره زمین است. جایگزینی این حجم عظیم با انرژی‌های بدون انتشار، پیش‌نیاز سازمان بین‌المللی دریانوردی برای رسیدن به هدف صفر خالص آلایندگی تا سال ۲۰۵۰ است.[1][4]

با این همه، صنعتی‌سازی آمونیاک در مقیاس تجاری با موانع عملیاتی شدیدی همراه است. این ماده برای انسان و بوم‌سازگان دریایی به‌شدت سمّی و خورنده است و انبارش، انتقال و مهار آن در مسافت‌های دریایی بیش از ۱۰ هزار مایل نیازمند استانداردهای فوق‌العاده سخت‌گیرانه است.[2][3]

مهندسی ایمنی برای مدیریت سوخت سمّی

به منظور مدیریت این خطرات، شرکت‌های مهندسی سازه‌های دریایی و مؤسسات رده‌بندی ایمنی نیز به کنسرسیوم ملحق شده‌اند. وظیفه تخصصی این شرکا طراحی سازوکارهای تخلیه بسته بدون نشت و تجهیز شناورها به سامانه‌های خودکار مهار اضطراری است.[4][5]

این چهار کشتی خودروبر در فاز نخست از پیشرانه‌های دوگانه‌سوز بهره خواهند برد. این معماری فنی امکان می‌دهد در صورت بروز اختلال در دسترسی به آمونیاک یا افت غیرعادی فشار در مخازن، شناور بدون توقف به گازوئیل دریایی استاندارد سوییچ کند.[1][5]

توکیو با سرمایه‌گذاری سنگین تلاش دارد رهبری جهانی فناوری آمونیاک را تثبیت کند. دولت ژاپن آمونیاک را صرفاً راهکاری برای دریانوردی نمی‌داند، بلکه آن را شاه‌بیت سند ملی کربن‌زدایی از شبکه تولید برق سراسری طی دهه آینده قلمداد می‌کند.[3][4]

شرکت جرا که اداره بخش اعظم نیروگاه‌های حرارتی ژاپن را بر عهده دارد، هم‌اکنون طرح تزریق ۲۰ درصدی آمونیاک به مشعل‌های زغال‌سوز را آزمایش می‌کند. پیونددادن این زنجیره صنعتی به سوخت‌رسانی دریایی موجب صرفه به مقیاس و کاهش هزینه‌های گزاف این سوخت خواهد شد.[2][5]

تأمین مالی ساخت این چهار غول باری و شبکه بندری آن بسیار سنگین است. گرچه این ائتلاف ارقام ریالی یا دلاری قرارداد را علنی نکرده، اما برآورد تحلیلگران حاکی از آن است که بهای تمام‌شده ساخت شناورهای با سوخت آمونیاک ۱۵ تا ۲۰ درصد گران‌تر از شناورهای فسیلی متعارف است.[1][3]

پیامدهای تحول ناوگان بر دریانوردی جهانی

تحقق میدانی این برنامه، موجی از کنسرسیوم‌های مشابه را در قطب‌های رقیب نظیر کره جنوبی و شمال اروپا فعال خواهد کرد. هم‌زمان، مراجع بین‌المللی ایمنی دریانوردی با دقت پروتکل‌های طراحی‌شده در ژاپن را زیر نظر دارند تا از آن در تدوین مقررات الزام‌آور جهانی استفاده کنند.[2][4]

انتخاب ناوگان حمل خودرو برای اجرای آزمایشی این طرح، یک محاسبه استراتژیک است؛ این شناورها در مسیرهای منظم و مشخص میان کارخانه‌های بزرگ خودروسازی و بازارهای مصرف حرکت می‌کنند و نیاز به پایگاه‌های سوخت‌گیری متعدد را کاهش می‌دهند.[1][5]

علاوه بر این، غول‌های خودروسازی برای بهبود گزارش‌های زیست‌محیطی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای در دامنه ۳ (زنجیره تأمین)، شرکت‌های کشتیرانی را تحت فشار قرار داده‌اند. حمل پاک خودروها مزیت رقابتی مهمی برای برندهای خودروساز در بازارهای آگاه جهانی ایجاد می‌کند.[3][4]

جدول زمان‌بندی تعیین‌شده بسیار فشرده است؛ اعضای کنسرسیوم باید ظرف ۲۴ ماه نقشه‌های مهندسی و الزامات فنی انتقال سوخت را نهایی کنند و ساخت نخستین بدنه نیز بلافاصله پس از صدور مجوزهای رگولاتوری آغاز خواهد شد.[4][5]

محک نهایی این سرمایه‌گذاری، تضمین زنجیره آمونیاک سبز حاصل از انرژی‌های تجدیدپذیر است. در حال حاضر، تقریباً تمام آمونیاک جهان از گاز طبیعی تولید می‌شود و مادامی که هیدروژن آن با فرآیند خورشیدی یا بادی تأمین نشود، اثرات کاهش آلودگی آن مخدوش خواهد ماند.[2][3]

کنسرسیوم ژاپنی با پیش‌خرید قطعی سوخت برای این چهار فروند شناور، یک سیگنال تقاضای تجاری قدرتمند به بازارهای انرژی فرستاده است. این اقدام نشان می‌دهد صنعت دریانوردی از مرحله گزارش‌های تحلیلی گذر کرده و ورود سرمایه‌های کلان به سازه‌های بدون کربن آغاز شده است.[1][5]