افزایش قیمت سیب‌زمینی و پیاز در بازار تهران؛ افت ۵۰ درصدی عرضه تا آبان جبران می‌شود

تأمین نیاز روزانه پایتخت به محصولات پایه کشاورزی، وابستگی مستقیمی به جریان مداوم برداشت در استان‌های تولیدکننده دارد؛ جریانی که اکنون با یک وقفه موقت روبه‌رو شده است. اکبر یاوری، رئیس اتحادیه صنف بارفروشان تهران، درباره وضعیت فعلی می‌گوید: «استان تهران روزانه حدود ۶۰۰ هزار تن سیب‌زمینی نیاز دارد که طی چند روز اخیر این میزان ۵۰ درصد کاهش داشته و به ۳۰۰ هزار تن رسیده است». این افت شدید در اواخر شهریور ۱۴۰۵، تعادل بازار را بر هم زده است.[1][2]

این کاهش چشمگیر عرضه، بلافاصله تأثیر خود را بر تابلوهای قیمت نشان داده است. بر اساس نرخ‌نامه جدید میدان مرکزی میوه و تره‌بار برای بازه ۲۳ تا ۲۹ شهریور، کف قیمت عمده‌فروشی سیب‌زمینی با ۲۷.۳ درصد رشد از ۵۵ هزار تومان به ۷۰ هزار تومان در هر کیلوگرم رسیده است. قیمت محصولات ممتاز نیز سقف ۸۵ هزار تومان را لمس کرده است. همزمان، پیاز نیز از این موج در امان نمانده و با ثبت افزایش ۴۲.۹ درصدی در کف قیمت، بین ۵۰ تا ۹۰ هزار تومان در هر کیلوگرم معامله می‌شود.[1]

اگرچه این ارقام مربوط به میدان مرکزی است، اما هزینه نهایی برای مصرف‌کنندگان خانگی به مراتب بیشتر خواهد بود. بر اساس قانون تنظیم بازار، قیمت‌های عمده‌فروشی با افزایشی ۳۰ تا ۳۵ درصدی در خرده‌فروشی‌های سطح شهر عرضه می‌شوند. این بدان معناست که سیب‌زمینی ممتاز ۸۵ هزار تومانی می‌تواند در مغازه‌های محلی از مرز ۱۱۰ هزار تومان عبور کند که فشار مضاعفی بر بودجه روزانه خانواده‌ها وارد می‌کند.[1]

ریشه این کمبود در رفتار طبیعی بازار و شرایط آب‌وهوایی نهفته است. بخش عمده سیب‌زمینی کشور در این مقطع از سال در استان همدان کشت و تأمین می‌شود. به گفته رئیس اتحادیه بارفروشان، شرایط مساعد جوی باعث شده تا کشاورزان عجله‌ای برای برداشت نداشته باشند و عرضه محصول به بازار را به صورت قطره‌چکانی مدیریت کنند تا از افت قیمت جلوگیری کنند.[1][2]

این تأخیر در برداشت، تا حدودی یک استراتژی اقتصادی برای مقابله با تورم نهاده‌های کشاورزی است. هزینه‌های تولید برای کشاورزان نسبت به سال گذشته چهار برابر شده است و فروش زودهنگام محصول با قیمت‌های پایین، برای بسیاری از تولیدکنندگان به معنای ضرر قطعی است. در نتیجه، آن‌ها از فرصت هوای مناسب به عنوان یک سپر دفاعی استفاده می‌کنند تا محصول خود را با قیمت واقعی‌تری به فروش برسانند.[1]

با این حال، داده‌های کلان نشان می‌دهد که این روند افزایشی پایدار نخواهد بود. تولید سالانه سیب‌زمینی در ایران حدود ۵ میلیون تن است، در حالی که نیاز مصرفی کشور با احتساب جمعیت ۹۰ میلیون نفری (سرانه ۴۰ کیلوگرم)، بذر مورد نیاز برای کشت بعدی و مصرف صنایع تبدیلی، نهایتاً ۴.۶ میلیون تن برآورد می‌شود.[1]

سیاست‌های تجاری اخیر نیز تضمین می‌کند که این نیاز به طور کامل پوشش داده خواهد شد. با توجه به ممنوعیت فعلی صادرات سیب‌زمینی، پیاز و گوجه‌فرنگی تا پایان سال، حداقل ۴۰۰ هزار تن مازاد تولید در کشور وجود دارد. این حجم از مازاد نشان می‌دهد که کمبود فعلی صرفاً یک گره توزیعی و مقطعی است، نه یک بحران واقعی در تولید غذای کشور.[1][2]

پیش‌بینی کارشناسان و فعالان بازار حاکی از آن است که با نزدیک شدن به ماه آبان و سرد شدن هوا، سیب‌زمینی‌کاران ناگزیر به برداشت گسترده محصول خود خواهند شد. با ورود این حجم انبوه به شبکه‌های توزیع، کفه ترازوی عرضه و تقاضا بار دیگر به نفع مصرف‌کننده سنگین شده و قیمت‌ها به محدوده تعادلی بازخواهند گشت.[1][2]

تا زمان بازگشت ثبات به بازار، انتقادات از نحوه مدیریت دولتی بالا گرفته است. اتحادیه بارفروشان تأکید دارد که نظارت بر توزیع باید از مبدأ انجام شود و وزارت جهاد کشاورزی می‌بایست در زمان ارزانی محصول، اقدام به ذخیره‌سازی استراتژیک می‌کرد. اگر چنین ذخایری وجود داشت، دولت می‌توانست در روزهای اخیر با تزریق آن به بازار، هیجان قیمتی را کنترل کرده و از فشار بر مصرف‌کنندگان جلوگیری کند.[1]