چرا خاموشیهای برنامهریزیشده پاییز امسال، یک انتخاب تلخ اما ضروری برای سلامت عمومی است؟
با آغاز قطعیهای دو ساعته برق از اول آذر، دولت تصمیم گرفته است به جای سوزاندن مازوت و تشدید آلودگی هوا، خاموشیهای شفاف را انتخاب کند؛ تصمیمی که اگرچه دشوار است، اما گامی به سوی اولویتدادن به سلامت شهروندان محسوب میشود.
به قلم هستی غفاری
این خبر را به اشتراک بگذارید
قید الزامآور برای هر جامعه مدرنی، تامین انرژی است؛ اما وقتی کشوری مجبور میشود میان برق بیوقفه و هوای قابلتنفس یکی را انتخاب کند، این تصمیم اولویتهای واقعی آن را آشکار میسازد. سالهاست که ناترازی انرژی زمستانی در ایران، پشت ابرهای غلیظ و سمی دود مازوت پنهان نگه داشته شده است.
اکنون اما شاهد یک تغییر رویکرد معنادار هستیم. از روز یکشنبه اول آذر ۱۴۰۵، دولت به طور رسمی خاموشیهای برنامهریزیشده و دو ساعته برق را در سراسر کشور آغاز کرده است. این اقدام، یک انحراف آشکار از رویه تاریخی سوزاندن سوختهای سنگین برای روشن نگه داشتن چراغها محسوب میشود.[1]
این تصمیم بدون شک در زندگی روزمره اختلال ایجاد میکند، اما در عین حال یک انتخاب بالغانه در عرصه سیاستگذاری است. با انتخاب خاموشیهای شفاف به جای مسمومیت خاموش، سیاستگذاران سرانجام بحران انرژی را به عنوان واقعیتی پذیرفتهاند که شهروندان میتوانند آن را مدیریت کنند.
ریشههای یک ناترازی مزمن
برای درک چرایی ضرورت این انتخاب، باید به معماری شبکه برق ایران نگاه کرد. بخش عمدهای از برق کشور توسط نیروگاههای حرارتی گازسوز تولید میشود. با افت دما در فصل پاییز و زمستان، مصرف گاز خانگی برای گرمایش به شدت افزایش مییابد و توازن شبکه را بر هم میزند.
این جهش در تقاضای خانگی، شبکه ملی گاز را مجبور میکند تا تامین گاز خانهها را در اولویت قرار دهد. در نتیجه، نیروگاهها با کمبود شدید سوخت مواجه میشوند. در گذشته، راهکار معمول این بود که برای حفظ تولید برق، به مصرف سوختهای مایع، به ویژه مازوت آلاینده، روی بیاورند.
با این حال، سوزاندن مازوت در نیروگاههای مجاور کلانشهرهایی مانند تهران، کرج و مشهد، پیامدهای فاجعهباری برای سلامت عمومی دارد. ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون ناشی از این سوخت، مستقیماً با افزایش بیماریهای تنفسی و قلبی در ماههای وارونگی دما مرتبط است و جان شهروندان را به خطر میاندازد.
پایان پنهانکاری در مدیریت انرژی
امسال، مدیریت کلان انرژی مسیر متفاوتی را برگزیده است. بر اساس اطلاعیه رسمی شرکت توانیر، محدودیتهای دو ساعته برق صرفاً به دلیل کمبود سوخت نیروگاهها و با هدف حفظ پایداری شبکه اعمال میشود تا نیازی به مصرف گسترده و خطرناک مازوت در نزدیکی شهرها نباشد.[1]
البته اجرای این طرح بدون ناهماهنگی نبوده است. تنها چند روز پیش از آغاز سراسری خاموشیها، شرکت توزیع نیروی برق تهران بزرگ هرگونه برنامه برای قطع زمانبندیشده برق در پایتخت را تکذیب کرد و از شهروندان خواست تنها قطعیهای ناشی از حوادث را گزارش دهند.[3]
این تکذیب اولیه و به دنبال آن اجرای سریع طرح در سراسر کشور، نشاندهنده تردیدهای باقیمانده در ارتباطات بحران است. با این وجود، شفافیت نهایی در اعلام زمانبندیها از طریق اپلیکیشن برق من و پیامرسان بله، یک گام اساسی به جلو در احترام به حقوق شهروندان محسوب میشود.[1]
اجرای منطقهای و واکنشها
اجرای این محدودیتها در سطح استانی مدیریت میشود. در خراسان رضوی، شرکت توزیع نیروی برق مشهد تایید کرد که خاموشیهای دو ساعته از اول آذر آغاز میشود. با این حال، دفعات دقیق این قطعیها در هفته، به سهمیههای تخصیصیافته و میزان بار شبکه بستگی دارد.[2]
مجید حسننژاد، سخنگوی توزیع برق مشهد، تاکید کرده است که این برنامه کاملاً پویا است. درست مانند فصل تابستان، ممکن است با وجود اعلام قبلی، در صورت مدیریت صحیح بار، خاموشی اعمال نشود؛ اما این چارچوب به شهروندان اجازه میدهد تا برای هرگونه قطعی احتمالی آماده باشند.[2]
همین پیشبینیپذیری، هسته اصلی دفاع از رویکرد جدید است. یک قطعی دو ساعته برنامهریزیشده به نانواییها اجازه میدهد زمان پخت را تنظیم کنند، به درمانگاهها فرصت میدهد ژنراتورهای اضطراری را آماده سازند و خانوادهها را از غافلگیری در برابر خاموشیهای ناگهانی و آسیب به تجهیزات نجات میدهد.
تقابل دیدگاهها در برابر صنعت
فعالان محیطزیست سالهاست که نسبت به تبعات فاجعهبار سوزاندن مازوت هشدار میدهند. از نگاه آنها، پذیرش خاموشیهای مقطعی یک پیروزی بزرگ برای حق تنفس شهروندان است. آنها استدلال میکنند که هیچ توسعه اقتصادی نمیتواند به قیمت نابودی ریههای کودکان و سالمندان در کلانشهرها توجیه شود.
در نقطه مقابل، صاحبان صنایع و کارگاههای تولیدی قرار دارند که این محدودیتها را ضربهای مهلک به حاشیه سود شکننده خود میدانند. برای یک کارگاه کوچک، دو ساعت توقف خط تولید به معنای از دست رفتن بخش مهمی از درآمد روزانه و ناتوانی در پرداخت دستمزد کارگران است.
با این حال، حتی در میان فعالان اقتصادی نیز اجماعی نسبی وجود دارد که خاموشی برنامهریزیشده و قابل پیشبینی، بسیار بهتر از قطع ناگهانی برق است که به سوختن بردهای الکترونیکی و خرابی ماشینآلات گرانقیمت صنعتی منجر میشود. شفافیت در اعلام زمانبندی، حداقل امکان برنامهریزی را فراهم میکند.
آنچه در این میان اهمیت دارد، نحوه توزیع این بار سنگین است. اگر محدودیتها صرفاً بر دوش بخش خانگی و کسبوکارهای خرد بیافتد و صنایع بزرگ و پرمصرف از آن مستثنی شوند، این سیاست به سرعت مشروعیت اجتماعی خود را از دست خواهد داد و به یک بحران اعتماد تبدیل میشود.
هزینه اقتصادی در برابر دستاورد بهداشتی
منتقدان به درستی اشاره میکنند که این خاموشیها هزینه اقتصادی سنگینی به همراه دارد. کسبوکارهای کوچک، واحدهای تولیدی و بخش خدمات از توقف فعالیتها آسیب مستقیم میبینند. ناامیدی از پرداخت هزینه برای خدماتی که به طور عمدی قطع میشود، کاملاً ملموس و از نظر اقتصادی قابل درک است.
اما گزینه جایگزین، یعنی برق بیوقفه با سوخت مازوت، هزینه پنهان و بسیار ویرانگرتری دارد. هزینههای درمانی، روزهای کاری از دست رفته به دلیل بیماری و تاثیر بلندمدت بر امید به زندگی در شهرهای آلوده، بسیار بیشتر از اصطکاک اقتصادی یک خاموشی دو ساعته در روز است.
سیاست فعلی با درونی کردن این هزینه بهداشتی، کشور را مجبور میکند تا با واقعیت ناترازی انرژی خود روبرو شود. این رویکرد، توهم دسترسی به انرژی نامحدود و پاک را از بین میبرد و تمرکز را مستقیماً بر نیاز به اصلاحات ساختاری و بهینهسازی مصرف قرار میدهد.
چشمانداز آینده و ضرورت اصلاحات
مدیران توانیر اعلام کردهاند که هدف اصلی، تامین انرژی برای بخشهای مولد در کنار مدیریت بار خانگی است. آنها از عموم مردم خواستهاند تا با صرفهجویی همزمان در مصرف گاز و برق، به کاهش مدت زمان این محدودیتها در روزهای سرد پیش رو کمک کنند.[1]
این صرفهجویی دوگانه حیاتی است، اما تنها یک راهکار موقت محسوب میشود. حل ریشهای این بحران نیازمند سرمایهگذاری عظیم در زیرساختهای انرژی تجدیدپذیر، ارتقای راندمان نیروگاههای حرارتی موجود و بازسازی شبکه توزیع گاز برای کاهش هدررفت در مسیر انتقال است.
تا زمانی که این تغییرات ساختاری به ثمر بنشینند، مدیریت شفاف کمبودها مسئولانهترین مدل حکمرانی در دسترس است. این روش، رویکرد قیممآبانه پنهان کردن بحران را با یک مدل مشارکتی جایگزین میکند که در آن شهروندان، شرکای آگاه دولت در عبور از زمستان هستند.
در نهایت، تصمیم به قطع برق به جای مسموم کردن هوا نباید به عنوان شکست شبکه تلقی شود، بلکه باید آن را پیروزی اولویتبندی سلامت عمومی دانست. این یک داروی تلخ است، اما دارویی که بیماری کشندهتر آلودگی خاموش را درمان میکند و راه را برای اصلاحات واقعی میگشاید.
نکات کلیدی
- خاموشیهای برنامهریزیشده دو ساعته از اول آذر ۱۴۰۵ برای مدیریت کمبود سوخت نیروگاهها آغاز شده است.
- این تصمیم با هدف جلوگیری از سوزاندن مازوت آلاینده و حفظ سلامت شهروندان در برابر آلودگی هوا اتخاذ شده است.
- مشترکان میتوانند زمان دقیق قطعی برق منطقه خود را از طریق اپلیکیشن برق من و پیامرسان بله مشاهده کنند.
- شفافیت در اعلام زمانبندی، به کسبوکارها و خانوادهها اجازه میدهد تا برنامهریزی بهتری برای کاهش آسیبها داشته باشند.
آنچه نمیدانیم
- مشخص نیست این خاموشیهای دو ساعته تا چه زمانی از فصل زمستان و با چه تواتری ادامه خواهد یافت.
- هنوز ارزیابی دقیقی از میزان خسارت اقتصادی وارد شده به صنایع کوچک در پی این دور جدید از خاموشیها منتشر نشده است.
روند رویداد
۲۵ آبان ۱۴۰۵
شرکت توزیع برق تهران بزرگ هرگونه برنامه برای خاموشیهای زمانبندیشده در پایتخت را تکذیب کرد.
۳۰ آبان ۱۴۰۵
ارسال پیامکهای مدیریت انرژی به مشترکان آغاز شد و مقامات توانیر از شروع محدودیتها خبر دادند.
۱ آذر ۱۴۰۵
اجرای رسمی خاموشیهای برنامهریزیشده دو ساعته در سراسر کشور از جمله مشهد و تهران کلید خورد.
- مدیران شبکه انرژی
- معتقدند خاموشیهای برنامهریزیشده تنها راه حفظ پایداری شبکه در زمان افت فشار گاز است.
- مدافعان سلامت عمومی
- توقف مازوتسوزی و پذیرش خاموشی را یک پیروزی بزرگ برای کاهش مرگومیر ناشی از آلودگی هوا میدانند.
- فعالان اقتصادی و اصناف
- نگران خسارتهای مالی ناشی از توقف تولید هستند اما خاموشی با برنامه را به قطع ناگهانی ترجیح میدهند.
دیدگاههایی که این گزارش پوشش نداده
- بیماران وابسته به تجهیزات پزشکی خانگی
- کارگران روزمزد کارگاههای کوچک
منابع
[1]جمارانمدیران شبکه انرژیآغاز قطعی برق از امروز 1 آذر 1405
مطالعه در جماران →
[2]خبرگزاری مهرمدیران شبکه انرژیآغاز قطع برق پاییزی در مشهد از فردا
مطالعه در خبرگزاری مهر →
[3]شفقناشرکت توزیع برق تهران: هیچ خاموشی برنامهریزیشدهای در پایتخت نداریم
مطالعه در شفقنا →
بیشتر در دیدگاه
مشاهده همه →پادزهر بحرانها؛ چرا ترویج علم در ایران امروز یک انتخاب لوکس نیست؟
2 منبع
حاکمیت ملی
چرا ورود ارتش عراق به جرفالصخر یک پیروزی برای دولتسازی است، نه فقط یک جابهجایی نظامی
6 منبع
جوایز سال آسیا
بیرانوند و جعفری بر بام آسیا؛ چرا درخشش فردی سرپوشی بر بحران ساختاری فوتبال ایران است؟
2 منبع
توسعه شهری
برنامه اقدام تهران و البرز؛ گامی امیدبخش برای مهار بحران پایتخت
2 منبع
نظرات
هر زاویه. هر روز.
اخبار دیدگاه با پوشش کامل منابع و تحلیل دیدگاهها، هر روز و رایگان.





